Шарттан біржақты бас тарту
Шарттан бас тартуды даулау оны жарамсыз деп тану туралы талап қою арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
«Б» ЖШС «З» РММ-ге шартты біржақты бұзуды даулау туралы талап арызбен жүгінді.
Павлодар облысының СМЭС-інің 2023 жылғы 30 қарашадағы шешімімен талапты қанағаттандырудан бас тартылды. Павлодар облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 27 ақпандағы қаулысымен бірінші сатыдағы сот шешімі күшін жойып, талапты қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылданды.
Осы азаматтық іс бойынша 2018 жылғы 10 шілдеде «Б» ЖШС мен жергілікті орган арасында Павлодар облысы Май ауданы Қарасор көлінде балық шаруашылығын жүргізу туралы 42 жыл мерзімге шарт жасалған. Келісім шарттарына сәйкес талап қоюшыға пайдаланушы ретінде жануарлар дүниесі объектілерін қорғау мен өсімін молайтуды қамтамасыз ету, егерьлік қызмет құру, күзет қызметін ұйымдастыру міндеттері жүктелген. Пайдаланушы міндеттерді бұзған жағдайда жергілікті органға шартты біржақты бұзу құқығы берілген.
Балық аулау қағидаларын өрескел бұзудың (көптеген тыйым салынған құралдарды қолдану арқылы) жиырмадан астам фактісі анықталып, әкімшілік және қылмыстық істер қозғалуына, сондай-ақ пайдаланушының (талап қоюшының) балық ресурстарын қорғау жөніндегі міндеттерін тиісінше орындамауына байланысты жауапкер 2022 жылғы 2 қыркүйекте талап қоюшыға шартты мерзімінен бұрын тоқтату туралы хабарлама жолдаған. Бірінші сатыдағы сот істі қарау кезінде заңнама мен шарт талаптарының көптеген бұзушылықтарын ескеріп, талапты қанағаттандырудан бас тартқан.
Апелляциялық сот бірінші сатыдағы шешімді жоя отырып, жалпы түрде «Б» ЖШС міндеттемелерді бұзғаны дәлелденбегенін көрсеткен, сондай-ақ 2022 жылғы 7 ақпанда сотта анықталған жергілікті органның көлге іргелес аумақтың бір бөлігін үшінші тұлғаға заңсыз беру фактісіне сілтеме жасаған.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 30 шілдедегі қаулысымен апелляциялық қаулының күші жойылып, бірінші сатыдағы сот шешімі күшінде қалдырылды. Кассациялық сот «Б» ЖШС-нің күзет іс-шараларын жеткіліксіз қамтамасыз еткенін (көл аумағы 4 430 га болғанда штатта бір ғана егерьдің болуы), су объектісінің шекарасына іргелес жер учаскесінің тек 30 % жанасатынын және іс бойынша анықталған басқа да мән-жайларды назарға алып, талап қоюшының уәждерін толық жоққа шығарды.
Соттылық
Шартты өзгерту және бұзу туралы даулардың соттылығы Азаматтық процестік кодекстің 3-тарауының нормаларымен айқындалады. Мұндай даулар, жалпы ереже бойынша, жауапкердің орналасқан жері бойынша қаралады (АПК-нің 29-бабы). Сонымен қатар заңмен инвестициялық даулардың соттылығы (27-баптың 1–2-бөліктері), шартта орындау орны көрсетілген жағдайда талап қоюшының таңдауы бойынша соттылық (30-баптың 6-бөлігі), жылжымайтын мүлікке құқық туралы істердің айрықша соттылығы (31-баптың 1-бөлігі), сондай-ақ шарттық соттылық (32-бап) көзделген.
Зерттелген азаматтық істерді талдау республика соттарының аумақтық соттылық мәселелері бойынша заң талаптарын жалпы сақтайтынын көрсетті. Сонымен бірге жекелеген бұзушылықтар да бар.
Алматы облысы Балқаш аудандық сотының судьясының 2022 жылғы 20 желтоқсандағы ұйғарымымен А.К.-ның «Б» ЖШС-не шартты бұзу және ақша өндіру туралы талап арызы қайтарылған. Іс материалдары бойынша тараптар арасында алдын ала төлем шартымен терезе мен есік дайындау және орнату туралы шарт жасалған. Міндеттемелердің ұзақ уақыт бұзылғанына сілтеме жасаған талап қоюшы А.К. талапты жауапкердің орналасқан жері бойынша берген. Алайда судья бұл дауды аталған сотқа жатпайды деп танып, талапты Алматы қаласында шарт жасалған немесе орындалған жер бойынша беруге болатынын көрсеткен.
Алматы облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 14 ақпандағы ұйғарымымен бірінші сатыдағы сот актісі күшін жойып, іс сол сотқа мәні бойынша қарауға жіберілген. Апелляциялық саты 2021 жылғы 29 желтоқсанда Алматы қаласы Әуезов аудандық №2 сотының ұйғарымымен бұл іс жауапкердің нақты орналасқан жеріне байланысты Балқаш аудандық сотына жолданғанын негізге алған.
Осылайша, бірінші сатыдағы соттың дауды Балқаш аудандық сотына жатпайды деген қорытындысы заң талаптарына сәйкес келмейді. АПК-нің 29-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап жауапкердің орналасқан жері бойынша беріледі. Талап қоюшы жауапкердің осы ауданға тіркелгенін көрсеткен. Судьяның балама соттылық нормаларын дұрыс қолданбауы заңға қайшы. Балама соттылық кезінде істі қарау орнын таңдау құқығы талап қоюшыға тиесілі.
Мемлекеттік баж
Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабына сәйкес салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті болып табылады.
Мемлекеттік баж мөлшерлемелері Салық кодексінің 610-бабымен белгіленген. Әдетте мүліктік талаптар бойынша баж талап сомасына байланысты пайызбен есептеледі.
АПК-нің 104-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап бағасы анықталады. Мүлікті жалдау шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талаптарда (тұрғын үйді қоспағанда) талап бағасы шарттың қалған мерзімі үшін төлемдердің жиынтығымен анықталады, бірақ үш жылдан аспауға тиіс.
Сонымен қатар, Салық кодексінің 610-бабының 7) тармақшасына сәйкес шартты өзгерту немесе бұзу туралы, сондай-ақ мүліктік емес талаптар бойынша мемлекеттік баж 0,5 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде төленеді.
Сот тәжірибесінде шартты бұзу және өзгерту туралы талаптар көбінесе мүліктік емес ретінде қаралады. Алайда заңнаманы жетілдіру тұрғысынан АПК мен Салық кодексін біріздендіру қажеттігі туындайды.
Егер талапта шартты бұзумен қатар мүлікті қайтару немесе ақша өндіру талаптары болса, онда мемлекеттік баж әр талап бойынша жеке есептеледі.
АПК-нің 104-бабының 2-бөлігіне сәйкес талап қоюшы талап бағасын көрсетуге міндетті. Егер ол нақты құнға сәйкес келмесе, талап бағасын судья анықтайды.
Соттар мұндай істерде талап бағасының дұрыс көрсетілуін және мемлекеттік баждың толық төленуін тексеруі тиіс.
Заңнама
Аталған санаттағы істерді қарау кезінде қолданылатын негізгі нормативтік құқықтық актілер:
Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995 жылғы 30 тамыз);
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөліктері);
Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі (2015 жылғы 3 қараша);
«Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Кодекс (2017);
Жер кодексі (2003);
Салық кодексі (2017);
«Тұрғын үй қатынастары туралы» Заң;
«Қаржы лизингі туралы» Заң;
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заң;
ҚР Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы №9 нормативтік қаулысы;
ҚР Жоғарғы Сотының 1997 жылғы 18 шілдедегі №9 қаулысы;
ҚР Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 25 қарашадағы №7 қаулысы.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
