Талап қоюды қамтамасыз етуге қатысты мәселелер (15-тарау)

• АПК-нің 156-бабы бірінші бөлігінің 4) тармақшасы өзгерді. Енді борышкердің мүлкін бағалау нәтижелерін даулау мүліктің сатылуын тоқтата тұру сияқты талап қоюды қамтамасыз ету шарасын қолдануға әкелмейді.
• Сотқа іске қатысушы адамдарды шақырмай-ақ талап қоюды қамтамасыз ету шарасын ауыстыру туралы арызды қарау не сот отырысын тағайындау құқығы берілді. Алайда іске қатысатын адамдар арыздың келіп түскені туралы дереу хабардар етіледі және сотқа пікір ұсынуға құқылы (АПК-нің 159-бабының екінші бөлігі).
• АПК-нің 160-бабы талап қоюды қамтамасыз ету шарасының күшін жою туралы 2-1-бөлікпен толықтырылды, оған сәйкес іс бойынша іс жүргізу тоқтатылған, талап арыз қараусыз қалдырылған, сондай-ақ талап арыз қайтарылған жағдайларда талап қоюды қамтамасыз ету бойынша қабылданған шаралар сот ұйғарымы заңды күшіне енгенге дейін өз күшін сақтайды.

Новеллалар өндіріп алушылардың құқықтарын қосымша қорғауға және соттардың жұмысын қосымша оңайлатуға бағытталған. Енді іс тоқтатылған немесе қойылған талапты қараусыз қалдырған кезде судья қауіпсіздік шараларын жою туралы жеке ұйғарым шығармауы керек, ал процеске қатысушылар қамтамасыз ету шараларын жою туралы жеке өтінішхат беру міндетінен босатылады.

Қамтамасыз ету шараларын ауыстыру туралы жауапкердің келіп түскен арызы туралы талапкерге дереу хабарлау туралы соттардың жаңа норманы сақтамау фактілері анықталды.

Мысалы, Ақтөбе облысының МАЭС азаматтық іс бойынша «Ақтөбе халықаралық әуежайы» АҚ-ның дара кәсіпкер Р.Я.Молбаевқа талапкердің арызы бойынша соманы өндіру және шартты бұзу туралы талап қою сомасы шегінде жауапкердің мүлкі мен ақшалай қаражатына тыйым салу түрінде қамтамасыз ету шаралары қабылданды.

Сот шешімі шығарылғаннан кейін жауапкер ДК Р.Я.Молбаевтан талап қоюды қамтамасыз етудің бір шарасын екіншісіне ауыстыру туралы арыз келіп түсті.

Соттың 2020 жылғы 15 желтоқсандағы ұйғарымымен арызды қанағаттандырудан бас тартылды. Бұл ретте сот қамтамасыз ету шараларын ауыстыру туралы жауапкердің келіп түскен арызы туралы талап қоюшыға дереу хабарлау  талаптарын сақтамады. Сонымен бірге заңға өзгерістер енгізе отырып, сот талап қоюды қамтамасыз ету шараларын ауыстыру туралы арызды тараптарға хабарламай қарады.

Қарағанды облысының соттары қамтамасыз ету шараларының күшін жоюдың оңайлатылған процесін әр түрлі қолданады.

Мәселен, Қарағанды облысы Теміртау қалалық сотының 2020 жылғы 20 қазандағы ұйғарымымен «First Heartland Jýsan Bank» АҚ-ның Р.С.Исаеваға банктік заем шарты бойынша берешекті өндіру және талап қоюдан бас тартуды қабылдауға байланысты мүлікті өндіріп алуды қолдану  туралы талабына қатысты азаматтық іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды.

Ұйғарымның қарар бөлігінде сот қамтамасыз ету шарасы – 2020 жылғы 22 қыркүйектегі сот ұйғарымы негізінде салынған Р.С.Исаеваға тиесілі мүлікке тыйым салудың күші  ұйғарым заңды күшіне енгеннен кейін жойылсын деп көрсетті.

Сондай-ақ, Саран қалалық соты Т.И.Мальцеваның Ю.А.Гуржосқа мүлікке меншік құқығын тану туралы қойылған талабын қараусыз қалдырған кезде сот ұйғарымы заңды күшіне енуә бойынша жауапкердің «Газель» маркалы автокөлігін иеліктен шығаруға тыйым салу түріндегі талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралардың күшін жою керек екенін көрсетті (23.09.2020 жылғы ұйғарым).

Сонымен қатар Қарағанды облысының Шахтинск қалалық соты                    2020 жылғы 12 қазандағы ұйғарымында О.Р. Пятенконың И.И.Пятенкоға мүлікті қараусыз бөлу туралы талап арызын қалдырып, оны иеліктен шығаруға тыйым сала отырып, автомобильге тыйым салу түріндегі талап қоюды қамтамасыз етудің күшін жойды.

Бұл ретте соттар АПК-нің 160-бабы 2-1-бөлігінің ережелері АПК-нің 278-бабының үшінші бөлігімен, 280-бабының бірінші бөлігімен коллизияда екенін атап өтеді, өйткені іс бойынша іс жүргізуді тоқтатудың және талап арызды қараусыз қалдырудың салдарын реттейтін заң нормалары сотты талап қоюды қамтамасыз ету жөнінде қабылданған шаралардың күшін жоюға міндеттейді.

Осыған байланысты Нұр-Сұлтан қаласының соттары біркелкі түсіндіру мақсатында «Азаматтық істер бойынша қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы» 2009 жылғы 12 қаңтардағы ЖС НҚ-да бұл туралы ұйғарым шығару талап етіле ме немесе ол туралы ұйғарымдарда қараусыз қалдыру туралы көрсету қажет пе деген мәселені түсіндіру қажет деп санайды, өйткені АПК-нің 280-бабына сәйкес сот ұйғарымда АПК-нің 279-бабының 1), 2) және 5) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша талап қою қараусыз қалдырылған жағдайларда ғана қамтамасыз ету шарасының күшін жою туралы көрсетеді.

Басқа ұсыныстар  - АПК-нің 160-бабының 2-1-бөлігін «көрсетілген жағдайларда қамтамасыз ету шараларының күшін жою туралы жеке ұйғарым шығару талап етілмейді» деген сөйлеммен толықтыру.

Алматы қалалық соты 2-1-бөлікті мынадай редакцияда жазуды ұсынады: «іс бойынша іс жүргізу тоқтатылған, талап арызды қараусыз қалдырған, сондай-ақ талап арызды қайтарған жағдайларда талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі қабылданған шаралар сот ұйғарымы заңды күшіне енгенге дейін өз күшін сақтайды. Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралардың күшін жою туралы сот ұйғарымында көрсетіледі», осыған байланысты талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралардың күшін жою туралы жекелеген ұйғарымдар шығару қажеттігі жойылады.

Батыс Қазақстан облыстық соты талап қоюды қамтамасыз етудің күшін

 – талап қоюды қамтамасыз еткен судья-медиатор ма, бұл ретте медиация болмаған не дауды мәні бойынша қараған судья  жоя ма деген сұрақ қойды.

Практикада, егер талап қою арызына қамтамасыз ету шараларын қолдану туралы өтінішхат қоса берілсе, судья-медиатор: азаматтық іс қозғау, қамтамасыз ету шараларын қабылдау және істі сот талқылауына дайындау және іс бойынша (талап қою ісін жүргізу істері бойынша) іс жүргізуді тоқтата тұру туралы ұйғарымдар шығарады. Содан кейін тараптарға медиацияны өткізу күні мен уақыты туралы хабарлама жіберіледі.

Медиативтік келісімге қол жеткізілген жағдайда –келісім жасайды және оны бекіту туралы ұйғарым шығарады.

Сот ұйғарымында қамтамасыз ету шарасының – медиативтік келісімді бекіту туралы сот ұйғарымы күшіне енгеннен кейін оның күшінің жойылатын-жойылмайтыны, не күшінде қалатыны жөніндегі тағдыры белгіленеді.

Мысалы, Н.В.Чернованың Л.Л.Фофоноваға мұрагерлік мүліктегі үлесті бөлу туралы қойылған талабы бойынша Орал қаласы №2 сотының судья-медиаторы талап қою түскен кезде (талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызбен) 2021 жылғы 22 қаңтарда азаматтық іс қозғап, қойылған талапты қабылдады. Сонымен қатар қойылған талапты қамтамасыз ету туралы ұйғарым шығарылды, іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды.

2021 жылғы 4 ақпанда тараптар дауды медиация тәртібімен реттеу туралы келісімге қол жеткізді, мұрагерлік мүлікті алынған соманы мұрагерлік үлеске барабар бөле отырып, бірлесіп сатуды шешті. Сондай-ақ тараптар талап қоюды қамтамасыз ету туралы мәселені реттеді.

Осы келісімді бекіту туралы сот ұйғарымында сот жауапкерге мұрагерлік мүліктегі үлесті иеліктен шығару және кепілге беру бойынша кез келген мәмілелер жасауға тыйым салу туралы қамтамасыз ету шараларының күшін жойғанын көрсетті, өйткені бұл шаралардың болуы тараптарға медиативтік келісімді орындауға кедергі келтірер еді.

Сонымен бірге дауды медиация тәртібімен реттеу туралы келісімге қол жеткізілмеген жағдайда іс қайта бөлінеді, судьяға келіп түседі, ол іс бойынша іс жүргізуді қайта бастайды және оны мәні бойынша қарауды жалғастырады.

      Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Алматы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Адвокат Қазақстан Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы