Үй сатып алудың ауызша келісімі бойынша алдын ала салым кепіл сомасын өндіріп алу

2022 жылғы 18 ақпанда № 7575-21-00-2/3819 Алматы қаласы Алатау аудандық соты құрамында: төрағалық етуші судья өмір Б., сот отырысының хатшысы Ғ. Үмітбекова жанынан, ашық сот отырысында WhatsApp бейне-конференц-байланысын қолдана отырып, талап бойынша азаматтық істі қарады: Жак к ШБК кепілзатты өндіріп алу туралы

Сайтта "krisha.kz" Алматы қаласы, Алатау ауданы, ш / а мекенжайында орналасқан жер учаскесі бар тұрғын үйді сату туралы хабарландыру жарияланды.Ұлжан-1, Ақжар көшесі, 38 үй, бағасы 28 000 000 теңге.

Талапкер хабарландыру бойынша жауапкерге жүгініп, үйді қарап шықты, Тараптар 25 000 000 теңге сомасына сатып алу бағасы туралы уағдаласты. 2019 жылғы 23 желтоқсанда Ш. к.т. ЖА-ға қолхат берді.К. үйінен сатып алу үшін 500 000 теңге сомасында депозит қабылдағаны туралы.

Талапкер сотқа жүгініп, 500 000 теңге сомасында депозит өндіріп алуды сұрайды, өйткені сатып алу-сату шарты жасалмады, жауапкер талапкерге үйді сатудан бас тартты, жауапкер үйді үшінші тұлғаларға сатты.

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 272, 338-баптарының негізінде талапкер жауапкерден 500 000 теңге сомасында депозит өндіріп алуды сұрайды, жауапкер 2019 жылғы желтоқсанда сайтта хабарландыру қойғанын көрсетті "krisha.kz" сіздің тұрғын үйіңіз.

Хабарландыру бойынша талапкер өтініш білдіріп, кейіннен 500 000 теңге сомасында депозит беріп, сайттан хабарландыруды алып тастауды сұрап, үй сатып алуға ниет білдірді.

Талапкердің өзі үй сатып алудан бас тартты, өйткені несие беруден бас тартылды, ол үйді сатып алу-сату қорытындысын күтті.

Талапкердің өзі мәмілені бұзғандықтан, жауапкер 2021 жылдың 25 ақпанында үйді үшінші тұлғаларға сатты.

Сот отырысында талапкердің өкілі мәлімделген талап-арыздарды толық көлемде қолдады, жауапкердің кінәсінен мәміле жасалмағандықтан депозитті өндіріп алуды сұрады.

Сот отырысында жауапкердің өкілдері талаппен келіспеді, бас тартуды сұрады.

Сонымен бірге, олар үйді сату туралы келісім екі апта ішінде жасалуы керек деп түсіндірді, бірақ талапкер жоғарыда аталған үйді сатып алудан бас тартты, өйткені оған несие беруден бас тартылды.

Азаматтық кодекстің 9-бабының 1-тармағына сәйкес азаматтық құқықтарды қорғауды сот құқықтарды тану; құқық бұзылғанға дейін болған жағдайды қалпына келтіру; құқықты бұзатын немесе оны бұзу қаупін туғызатын әрекеттердің жолын кесу жолымен жүзеге асырады.

Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, 2019 жылғы 23 желтоқсанда мектеп арасында.Т. и. Жұмабеков а. к. ауызша келісім болды, осыған байланысты ШК.Т.жоғарыда көрсетілген мекен-жай бойынша жер учаскесімен тұрғын үйді сатып алу-сату шартының орындалуын және жасалуын қамтамасыз ету есебінен 500 000 теңге сомасында ақша қабылдағаны туралы қолхат жазды.

Жылжымайтын мүліктің жалпы құны Тараптармен ауызша келісілген 25 000 000 теңге. Тараптар жоғарыда аталған мән-жайларды дауламайды.

Сот талапкер тарапының кепіл сомасын келесі негіздер бойынша өндіріп алу туралы дәлелдерін дәрменсіз және негізсіз деп санайды.

АК-нің 337-бабының 1-тармағына байланысты Уағдаласушы Тараптардың бірі екінші Тарапқа шарт бойынша оған тиесілі төлемдер есебіне және шартты қамтамасыз етуге және жасауға және орындауға не өзге міндеттемені орындауға беретін ақшалай сома кепіл деп танылады.

АК-нің 338-бабының 2-тармағына сәйкес, егер міндеттемені орындамағаны үшін депозит берген тарап жауапты болса, ол екінші тарапта қалады, ал Егер депозит алған тарап жауапты болса, ол екінші Тарапқа депозиттің екі еселенген сомасын төлеуге міндетті.

Осылайша, депозит екі функцияны орындайды: міндеттемені қамтамасыз ету тәсілі және келісімшарт жасасудың дәлелі.

АК-нің 393-бабына сәйкес Тараптар арасында тиісті жағдайларда талап етілетін нысанда оның барлық елеулі талаптары бойынша келісімге қол жеткізілген кезде шарт жасалды деп есептеледі.

Шарттың мәні туралы шарттар, осы түрдегі шарттар үшін маңызды деп танылған немесе қажет болатын шарттар, сондай-ақ Тараптардың бірінің өтініші бойынша келісімге қол жеткізуге тиісті барлық шарттар маңызды болып табылады.

АК-нің 406-бабына сәйкес, сатып алу-сату шарты бойынша бір Тарап (сатушы) мүлікті (тауарды) екінші Тарапқа (сатып алушыға) меншікке, шаруашылық жүргізуге немесе жедел басқаруға беруге міндеттенеді, ал Сатып алушы бұл мүлікті (тауарды) қабылдауға және ол үшін белгілі бір ақшалай соманы (бағаны) төлеуге міндеттенеді.

Сонымен қатар, сот отырысы барысында талапкер тарапы жауапкердің жылжымайтын мүлік объектісін сатып алу-сату шартын жасасу туралы келісім жасасу кезінде өзіне алған міндеттемелерін орындамағаны туралы нақты дәлелдер ұсынбаған.

Азаматтық кодекстің 8-бабының 3,4-тармақтарына сәйкес азаматтық құқықтарды жүзеге асыру басқа құқық субъектілерінің құқықтары мен заңнамамен қорғалатын мүдделерін бұзбауға тиіс. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздеріне тиесілі құқықтарды жүзеге асыру кезінде қоғамның заңнамадағы талаптарын, адамгершілік қағидаттарын сақтай отырып, адал, ақылға қонымды және әділ әрекет етуге тиіс.

Азаматтық құқықтық қатынастарға қатысушылардың адалдығы, парасаттылығы және іс-әрекеттерінің әділдігі болжанады.

Сот талапкердің ақылға қонымсыз әрекеттерін қарастырады. Сонымен, сот талапкердің депозит бере отырып, жоғарыда аталған үйді сатып алу үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелерді қабылдайтынын білетіндігін анықтады, бірақ кейіннен сатып алу-сату шартын жасамады.

Сонымен қатар, жоғарыда аталған мүлік еш жерде кепілге қойылмаған, ауыртпалыққа ұшыраған жоқ, сатушы үйді шартты сомаға сатқысы келді.

Мәселен, жауапкер тарапының түсіндірмелерінен, сондай-ақ ұсынылған құжаттардан жер учаскесі бар тұрғын үйге ауыртпалық салынбағаны, қамауға алынбағаны, онда кепіл жоқ екендігі, сатып алу-сату шартын ресімдеу үшін құжаттар дайын болғандығы, алайда талапкер тарапы кепіл туралы талаптарды тиісті дәрежеде сақтамағаны шығады.

АК-нің 277-бабының 2-тармағына сәйкес, міндеттеме оның орындалу мерзімін көздемеген және осы мерзімді айқындауға мүмкіндік беретін шарттар қамтылмаған жағдайларда, ол міндеттеме туындағаннан кейін ақылға қонымды мерзімде орындалуы тиіс. Ақылға қонымды мерзімде орындалмаған міндеттеме, сондай-ақ орындау мерзімі талап ету сәтінде айқындалған міндеттеме, борышкер кредитор оны орындау туралы талап қойған күннен бастап жеті күн мерзімде орындауға міндетті.

басқа мерзімде орындау заңнамадан, міндеттеме шарттарынан, іскерлік айналым әдет-ғұрыптарынан немесе міндеттеме мәнінен туындамайды. Қолхатта сатып алу-сату шартын мерзімінде жасау фактісі көрсетілмеген сияқты, бірақ міндеттемелер ақылға қонымды мерзімде орындалуы керек еді.

Талапкердің тарапы ақылға қонымды мерзімде сатып алу-сату шартын жасасуға дайын екендігіне дәлел келтірмеді, бұл ретте өзінің де, екінші Тараптың да құқықтары мен міндеттеріне қатысты адалдық танытпады.

Талапкер тарапының жауапкердің жер учаскесі бар тұрғын үйді сатудан бас тартқаны туралы дәлелдері дәрменсіз болып табылады, өйткені бұл фактілер талапкердің сатып алу-сату шартын жасасуға дайындығына нақты ниеті фактісін көрсетпейді, сонымен қатар ұсынылған хат-хабарлардан талапкерге жылжымайтын мүлікті сатып алуға несие берілмегені көрінеді.

АІЖК-нің 6-бабының бесінші бөлігінің талаптарын ескере отырып, қабылданған міндеттемелердің талаптарын тиісінше орындамау, оның ішінде орындамау салдарынан, әділдік пен парасаттылық өлшемшарттарын негізге ала отырып, сатып алу-сату шартын жасасуды қамтамасыз ету есебіне берілген депозит сомасын өндіріп алу туралы талапкердің талабын қанағаттандырмай қалдыруды есептейді.

АІЖК-нің 113-бабының талаптарына сәйкес пайдасына шешім шығарылған Тараптың өтінішхаты бойынша сот екінші тараптан процеске қатысқан және осы тараппен еңбек қатынастарында тұрмаған өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шеккен шығыстарын Тарап нақты шеккен шығыстар мөлшерінде тағайындайды.

Талапкердің өкілі 100 000 теңге сомасына өкілдің қызметтеріне ақы төлеу жөніндегі түбіртекті ұсынды. "Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2014 жылғы 15 шілдедегі Нормативтік қаулысының 14-тармағына сәйкес, процеске қатысқан өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстардың тым жоғары құжатпен расталған сомасы (төлем тапсырмасымен не түбіртегімен) мәлімделген жағдайда, сот адалдық, әділдік өлшемдерін басшылыққа алуы қажет АК-нің 8-бабының 4-тармағында және АІЖК-нің 6-бабының бесінші бөлігінде көзделген негізділік.

Адалдық, әділдік және парасаттылық критерийлерін басшылыққа ала отырып, сондай-ақ көрсетілген қызметтердің көлемін назарға ала отырып, сот жауапкерден талапкердің пайдасына өкілдің қызметтеріне ақы төлеу жөніндегі шығыстарды 50 000 теңге сомасында өндіріп алуды қажет деп санайды.

АІЖК – нің 109-бабына сәйкес-пайдасына шешім шығарылған тарапқа сот екінші тараптан іс бойынша шеккен барлық сот шығыстарын береді, Осыған байланысты өкілдің қызметтеріне ақы төлеу бойынша 50000 теңге сомасындағы шығыстар талапкерден жауапкердің пайдасына өндіріліп алынуға тиіс.

АІЖК-нің 223-226, 229-баптарын басшылыққа ала отырып, сот шешім қабылдады: Жак к ШБТ-ның кепіл сомасын өндіріп алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тарту. ЖАК-тан өкілдің қызметтеріне ақы төлеу бойынша шығыстарды ШБТ пайдасына 50 000 (елу мың) теңге өндіріп алсын.

 

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы