Жарғылық капиталға салым және қатысушының үлесі 

📘 ҚР Азаматтық кодексінің 59-бабы: Жарғылық капиталға салым және қатысушының үлесі

🔹 1. БАПТЫҢ ЖАЛПЫ МӘНІ

59-бапта:

• жарғылық капиталға енгізілуі мүмкін салымдардың түрлері;
• оларды бағалау тәртібі;
• серіктестіктің жарғылық капиталындағы және мүлкіндегі үлестерді қалыптастыру мен реттеу қағидалары;
• үлестерді иеліктен шығаруға қойылатын шектеулер;
• жарғылық капитал азайтылған кезде кредиторларды хабардар ету талаптары белгіленген.

Бұл норма серіктестіктің капитал құрылымының құқықтық айқындығын қамтамасыз етіп, қатысушылар мен кредиторлардың мүдделерін қорғауға бағытталған.

🔹 2. ТАРМАҚТАР БОЙЫНША ТАЛДАУ

✅ 1-тармақ: Жарғылық капиталға салымдар

🔸 Рұқсат етілетін салым түрлері:

• ақша қаражаты (ең кең таралған нұсқа);
• заттар (жылжымалы және жылжымайтын мүлік);
• бағалы қағаздар (мысалы, акциялар мен облигациялар);
• мүліктік құқықтар, оның ішінде зияткерлік қызмет нәтижелеріне құқықтар (мысалы, лицензиялық шарттар);
• өзге де мүлік (мысалы, жалдау құқықтары).

📌 Ақшалай емес салымдар келесі ұйымдар үшін тыйым салынған:

• жобалық қаржыландыру жөніндегі арнайы қаржы компаниялары;
• микроқаржылық ұйымдар;
• коллекторлық агенттіктер;
• исламдық арнайы қаржы компаниялары.

➡ Бұл ұйымдардың жарғылық капиталы тек ақша қаражатынан қалыптастырылуы тиіс, бұл олардың қызметінің тәуекелдері мен ашықтығына байланысты.

🔸 Ақшалай емес салымдарды бағалау:

• құрылтайшылардың келісімі бойынша;
• егер салым мөлшері 20 000 АЕК-тен асса, тәуелсіз бағалаушының бағалауы міндетті болып табылады (активтердің құнын негізсіз жоғарылатуға жол бермеу үшін).

📘 ҚР «Бағалау қызметі туралы» Заңының 6-бабына сәйкес бағалауды тек лицензияланған субъектілер жүзеге асыра алады.

🔸 Қатысушылардың ортақ (солидарлық) жауапкершілігі:

Салымның құны негізсіз жоғары бағаланған жағдайда, бағалау жүргізілген күннен бастап бес жыл ішінде қатысушылар кредиторлар алдында артық бағаланған сома шегінде жауап береді.

📌 Бұл кредиторларды капиталды жасанды түрде ұлғайтудан қорғауға арналған тетік болып табылады.

🔸 Пайдалану құқығын беру кезіндегі ерекшелік:

➡ Салым мөлшері пайдалану мерзімінің бүкіл кезеңі үшін төленетін төлемдердің жиынтық сомасымен анықталады.

📘 Мысалы: жылына 500 000 теңге төлеммен 3 жылға жалға берілген үй-жайдың салым құны – 1 500 000 теңге.

🔸 Салым ретінде енгізуге тыйым салынатын объектілер:

• жеке мүліктік емес құқықтар (мысалы, ар-намыс, есім);
• материалдық емес игіліктер (мысалы, бедел);
• серіктестікке қойылатын қарсы талаптарды есепке алу (заңда көзделген жағдайларды қоспағанда).

✅ 2-тармақ: Үлестердің мөлшерлес болуы

• Жалпы ереже бойынша, жарғылық капиталдағы үлес пен серіктестік мүлкіндегі үлес енгізілген салым мөлшеріне сәйкес айқындалады;
• Құрылтай құжаттарында өзгеше көзделуі мүмкін.

🔸 Үлесті иеліктен шығару:

• Үлесті немесе оның бір бөлігін кепілге қоюға не сатуға жол беріледі;
• Егер мәміле тараптарының бірі жеке тұлға болса, нотариаттық куәландыру міндетті.

📘 ҚР «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңының 22-бабы үлестерді иеліктен шығару рәсімдерін және қатысушылардың құқықтарын нақтылайды.

✅ 3-тармақ: Салымдарды енгізу тәртібі

• Заңнамамен және құрылтай құжаттарымен белгіленеді;
• Салым енгізу мерзімдері, нысаны және жауапкершілік шаралары (мысалы, өсімпұл төлеу немесе дауыс беру құқығынан айыру) нақты көрсетілуі тиіс.

📌 Егер қатысушы салымын енгізбесе, ол серіктестік құрамынан шығарылуы мүмкін (қараңыз: «ЖШС туралы» Заңның 18-бабы).

✅ 4-тармақ: Жарғылық капиталды азайту

• Барлық кредиторларды міндетті түрде хабардар ету қажет;
• Кредиторлар:
  • міндеттемелердің мерзімінен бұрын орындалуын талап етуге;
  • келтірілген залалдардың өтелуін талап етуге құқылы.

📌 Кредиторларды хабардар ету тәртібінің бұзылуы мүдделі тұлғалардың талабы бойынша сот шешімімен серіктестікті таратуға негіз болуы мүмкін.

📌 Байланысты нормалар:

• ҚР АК-нің 49-бабы – заңды тұлғаны таратудың негіздері;
• ҚР АК-нің 50-бабы – тарату тәртібі.

🔹 3. СОТ ТӘЖІРИБЕСІНЕН МЫСАЛДАР

📍 1-мысал: Салым құнын асыра бағалау

Қатысушы құны 30 000 АЕК деп бағаланған жабдықты жарғылық капиталға енгізді. Кейін оның нарықтық құны 10 000 АЕК екені анықталды. Кредиторлар талап арыз беріп, сот барлық құрылтайшыларға 20 000 АЕК көлеміндегі айырма үшін жауапкершілік жүктеді.

📍 2-мысал: Жарғылық капиталды азайту тәртібін бұзу

ЖШС банк-кредиторды хабардар етпей жарғылық капиталын азайтты. Сот мұндай әрекеттерді заңсыз деп танып, капитал мөлшерін қалпына келтіруге және келтірілген залалды өтеуге міндеттеді.

📍 3-мысал: Үлесті нотариаттық куәландырусыз беру

Қатысушылардың бірі өз үлесін басқа жеке тұлғаға жай жазбаша нысанда сатты. Сот нотариаттық куәландырудың болмауына байланысты құқықтың ауысуын мойындаудан бас тартты.

🔹 4. БАЙЛАНЫСТЫ НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР

🔹 5. ҚОРЫТЫНДЫ

ҚР Азаматтық кодексінің 59-бабы мына тұлғалардың мүдделері арасындағы құқықтық тепе-теңдікті қамтамасыз етеді:

• әртүрлі активтерді салым ретінде енгізгісі келетін қатысушылардың;
• тұрақты капиталға мұқтаж серіктестіктің;
• активтердің жасанды түрде ұлғайтылуына жол бермеу маңызды болып табылатын кредиторлардың.

Осылайша, аталған бап серіктестіктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуге және азаматтық айналымға қатысушылардың құқықтарын қорғауға бағытталған маңызды құқықтық кепілдік болып табылады.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы