113-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі өкілінің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстарды өтеу
1. Пайдасына шешім шығарылған Тараптың өтінішхаты бойынша сот екінші Тарапқа процеске қатысқан және осы тараппен еңбек қатынастарында тұрмаған өкілдің (бірнеше өкілдің) көмегіне ақы төлеу бойынша шеккен шығыстарын Тарап нақты шеккен шығыстар мөлшерінде береді. Мүліктік талаптар бойынша бұл шығыстардың жалпы сомасы талап қоюдың қанағаттандырылған бөлігінің он пайызынан аспауға тиіс. Мүліктік емес сипаттағы талаптар бойынша шығыстар сомасы ақылға қонымды шектерде өндіріледі, бірақ үш жүз айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс.
2. Сот заңда белгіленген тәртіппен және негіздер бойынша адвокат бюджет қаражаты есебінен білікті заң көмегін көрсеткен тараптың пайдасына шешім шығарған жағдайда, көрсетілген шығыстар екінші тараптан мемлекеттік бюджеттің кірісіне өндіріп алынады.
1. АІЖК-нің 113-бабының бірінші бөлігінің мағынасынан өкілдің азаматтық процеске қатысқаны үшін іс жүзінде жұмсалған шығыстар өтелетіні шығады. Алайда, мүліктік талаптар бойынша-сот шешімі бойынша өндіріп алынған соманың 10% - нан аспайды, ал мүліктік емес сипаттағы талаптар бойынша шығыстар сомасы ақылға қонымды шектерде өндіріліп алынады, бірақ үш жүз айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс. Айлық есептік көрсеткіштің мөлшері шешім шығарылған күнге айқындалады. Осы норманың ережелері шешімдер нысанында шығарылған бірінші сатыдағы сот актілеріне ғана қолданылмайды. АІЖК-нің 21-бабында бірінші сатыдағы сот азаматтық істер бойынша сот актілерін сот бұйрықтары, шешімдері, ұйғарымдары, қаулылары нысанында қабылдайтыны, ал апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттар ұйғарымдар мен қаулылар нысанында сот актілерін қабылдайтыны бекітілген. АІЖК-нің жекелеген баптарының ережелерін және Салық кодексін талдау, баяндалғанды ескере отырып, АІЖК-нің 113-бабы азаматтық сот ісін жүргізуде өзге сот актісі шығарылған жағдайларға да қолданылатынын куәландырады.АІЖК-нің 108-бабының сегізінші бөлігі өкілдердің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар азаматтық іс бойынша іс жүргізуге байланысты шығындарға жатқызылады. Іс жүзінде келтірілген сот шығындарын өтеуге болады:
- АІЖК-нің 12-тарауының қағидалары бойынша бұйрықтық іс жүргізуде, борышкер мен өндіріп алушыны шақырмай, даусыз талаптар бойынша кредиторлардың құқықтары мен мүдделерін қорғау сот ісін жүргізуде оңайлатылған процестік нысанда жүзеге асырылатын, бірақ шешім емес, сот бұйрығын шығарумен аяқталатын кезде. Сот бұйрығын шығару туралы өтініштен мемлекеттік баж алынады (АІЖК - нің 137-бабы, Салық кодексінің 534-бабы); - АІЖК-нің 16-тарауының (168-бабы) қағидалары бойынша істі сот талқылауына дайындау сатыларында және АІЖК-нің 17-тарауының қағидалары бойынша татуластыру рәсімдерінде (177-бап), мысалы, іс бойынша іс жүргізу тоқтатылған, сот шығасыларын бөлу жөніндегі мәселені шеше отырып, соттың ұйғарымы бойынша қараусыз өтініштер;- сот қаулысы бойынша апелляциялық, кассациялық сатылардағы соттарда. Осыған ұқсас ережелер заң консультациясының, адвокат бөлген кеңсенің пайдасына немесе келісімшарт бойынша жұмыс істейтін адвокаттың пайдасына, түсініктеме берілген екінші баптың бір бөлігінде көзделген шығындарды өтеген жағдайда да қолданылады. Іс бойынша тарап жасаған өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар құжатпен расталуға тиіс. Мүліктік емес сипаттағы талаптар бойынша нақты жұмсалған шығыстар АІЖК-нің 6-бабының бесінші бөлігіне, сондай-ақ АК-нің 8-бабының төртінші бөлігіне, АІЖК-нің ақылға қонымдылық критерийлеріне сүйене отырып, өндіріп алуға жатады. Өкілдің қызметтеріне ақы төлеуге арналған шығыстар шегінің негізділігін сот айқындайды, ол үш жүз айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс. Өкілдік шығындар-бұл нақты азаматтық істі қарауға байланысты нақты шығындар. Тиісінше, олар осы істі қарау нәтижелері бойынша жеңімпаз тараптың пайдасына берілуге жатады. Бұл АІЖК-нің 226-бабының алтыншы бөлігінің ережесінен туындайды, бұл шешімнің қарар бөлігінде соттың талап қоюды қанағаттандыру туралы немесе талап қоюдан толық немесе бір бөлігінде бас тарту туралы қорытындысы да, бөлуді көрсету де болуы тиіс. Шын мәнінде, сот шығындарын осы істі қарау нәтижелері бойынша бөлу соттың іс жүргізу міндеті болып табылады.
Заң шығарушы заңның бұл талабын орындамауды сот шешімінің толық какстігі деп бағалай отырып, АІЖК-нің 236-бабы бірінші бөлігінің 3) тармақшасында осы Ережені бекітті, оған сәйкес шешімдегі жол берілген толық положениестікті іске қатысушы адамдардың өтініші бойынша немесе негізгі шешім заңды күшіне енгенге дейін қосымша шешім қабылдау арқылы осы сот жоюға тиіс. Сот қосымша шешім шығару түріндегі шешімнің мазмұнын өзгертуге не сот отырысында зерттелмеген жаңа мәселелерді шешуге құқылы емес. Жоғарғы Соттың 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 "сот шешімі туралы" (32-тармақ) нормативтік қаулысымен қосымша шешімді сот шешімді орындаудың заңда белгіленген мерзімі шегінде істі қарау кезінде белгіленген нақты мән-жайлар негізінде ғана шығара алатындығы түсіндірілді. Егер сот шешіміне апелляциялық шағым берілсе немесе наразылық келтірілсе және бір мезгілде қосымша шешім шығару туралы мәселе қойылса, онда сот алдымен қосымша шешім шығару туралы мәселені шешуге, содан кейін істі апелляциялық сотқа қарауға жіберуге міндетті. Сот шешімі орындалған жағдайда мұндай сот актісі қайта қаралуы мүмкін.
Сонымен қатар, АІЖК-нің 113-бабында түсініктеме берілген Тараптың өтініші негізінде Тараптың өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шеккен шығыстарын беру туралы ереже бекітілген. Сот іс бойынша тараптың өтінішхаты болмаған кезде сот шығыстарын бөлу туралы мәселені шешу жөніндегі іс жүргізу міндетінен босатылды. Азаматтық істі жүргізуге жұмсалған сот шығыстарын өндіріп алу туралы талап істі қарау нәтижелері бойынша кінәлі тарапқа жатқызылуға тиіс және мемлекеттік бажға салынбауға тиіс.
2. Азаматтарға заң көмегін тегін көрсеткен жағдайда шығындарды өтеу АІЖК-нің 113-бабына түсініктемеде келтірілген қағидалар бойынша жүргізіледі.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
