159-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің монополиялық қызметі  

     1. Егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік Кодексімен тыйым салынған нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдері, -

     шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - бір жылдан аспайтын мерзімде монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілей отырып, монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) бес пайызы мөлшерінде үш, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік Кодексімен тыйым салынған нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісілген іс-әрекеттері, -

     шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - бір жылдан аспайтын мерзімде монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілей отырып, монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) бес пайызы мөлшерінде үш, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне айыппұл салуға әкеп соғады.

     3. Егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, нарық субъектілерінің Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде тыйым салынған монополиялық жоғары (төмен) немесе Монопсониялық төмен бағаларды белгілеу, ұстап тұру жолымен өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын теріс пайдалануы, -

     шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - бір жылдан аспайтын мерзімде монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілей отырып, монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) бес пайызы мөлшерінде үш, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне айыппұл салуға әкеп соғады.

     3-1. Егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде тыйым салынған монополиялық жоғары (төмен) немесе Монопсониялық төмен бағаларды белгілеуді, ұстап тұруды қоспағанда, нарық субъектілерінің өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын теріс пайдалануы, -

     шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - үш, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) бес пайызы мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     4. Осы баптың бірінші, екінші, үшінші және 3-1 бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, -

     шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - бір жылдан аспайтын мерзімде монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілей отырып, монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) он пайызы мөлшерінде бес, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне айыппұл салуға әкеп соғады.

     5. Жеке және (немесе) заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде тыйым салынған нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдерінің кез келген нысанына әкеп соқтыратын, әкеп соқтыратын немесе әкеп соқтыратын нарық субъектілерінің экономикалық қызметін үйлестіруі, -

     Жеке тұлғаларға - бір жүз елу, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - үш жүз елу, орта кәсіпкерлік субъектілеріне - бес жүз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     6. Осы баптың бесінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -

     Жеке тұлғаларға - екі жүз, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - үш жүз елу, орта кәсіпкерлік субъектілеріне - жеті жүз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-мың бес жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

      Ескерту.

     Бәсекелестікке қарсы келісім немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер түрінде әкімшілік құқық бұзушылық жасаған нарық субъектісі мынадай шарттар жиынтық сақталған кезде әкімшілік жауаптылықтан босатылады:

     1) нарық субъектісі монополияға қарсы органға бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер туралы мәлімдеген кезде монополияға қарсы орган осы бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер туралы ақпаратты басқа көздерден алмаған;

     2) нарық субъектісі бәсекелестікке қарсы келісімдерге немесе бәсекелестікке қарсы келісілген іс-әрекеттерге өзінің қатысуын тоқтату жөнінде шұғыл шаралар қолданады;

     3) нарық субъектісі мәлімделген сәттен бастап тергеп-тексеру бойы бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер фактілері туралы толық ақпаратты хабарлайды;

     4) нарық субъектісі бәсекелестікке қарсы келісімдерді немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттерді жасау нәтижесінде тұтынушыларға келтірілген залалды өз еркімен өтейді.

     Түсіндірме мақала монополиялық қызмет үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілейді.  

     ҚР ӨК 167-бабының 1-тармағына сәйкес монополистік қызмет нарық субъектілерінің қызметі болып табылады, олардың жағдайы тиісті тауар нарығын бақылауға мүмкіндік береді, оның ішінде тиісті тауар нарығында тауар айналымының жалпы шарттарына елеулі ықпал етуге мүмкіндік береді.

     ҚР Кәсіпкерлік Кодексімен шектелген монополистік қызметке: 1) нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдері; 2) нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттері; 3) үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану жатады.

     Жоғарыда көрсетілген монополиялық қызмет түрлерінің әрқайсысы түсініктеме берілген баптың 1, 2, 3 және 3-1-бөлімдерінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтардың дербес құрамын құрайды.

     Түсініктеме берілген баптың 1, 2, 3, 3-1 және 4-бөлімдері бойынша құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тарту құқық бұзушының іс-әрекеттерінде тиісті қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттердің белгілері болмаған жағдайда ғана жүзеге асырылады. Әйтпесе, құқық бұзушылар-жеке тұлғалар немесе заңды тұлғаның лауазымды адамдары ҚК нормаларына сәйкес монополистік қызметті жүзеге асыру бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуға жатады. Аталған байланыста бастапқыда монополистік қызметті жүзеге асыру жөніндегі адамның құқыққа қарсы іс-әрекетін құқық қорғау органдары онда қылмыстық құқық бұзушылық белгілерінің болуы немесе болмауы және оны жасаған адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін негіздер тұрғысынан тексеруге тиіс.  

     ӘҚБтК-нің 159-бабында көзделген құқық бұзушылықтардың жалпы объектісі ҚР заңнамасында белгіленген және Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудың мемлекет қорғайтын тәртібі болып табылады.  

     ӘҚБтК-нің 159-бабында көзделген құқық бұзушылықтардың тікелей объектісі адал бәсекелестік қағидатын сақтай отырып, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудың ҚР заңнамасында белгіленген тәртібі және бәсекелестік ортада монополистік қызметті жүзеге асыруға тыйым салу болып табылады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабында көзделген құқық бұзушылық субъектілері ҚР-да монополистік қызметті жүзеге асыруға заңнамалық тыйым салуды бұзған жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар болып табылады.  

     ӘҚБтК – нің 159-бабында көзделген құқыққа қайшы әрекеттердің субъективті жағы құқық бұзушы-жеке тұлғалар үшін ниет түріндегі кінәсімен сипатталады. Адамның кінәсі оның жасаған заңсыз әрекеттеріне және олардың зиянды салдарына психикалық қатынасы арқылы анықталады.  

     Субъектілері заңды тұлғалар болып табылатын құқық бұзушылықтардың субъективті жағы тек жеке тұлғаларға қатысты әкімшілік жауаптылыққа тарту шарты ретінде кінәні белгілеу туралы заңнамалық талаптың болуы салдарынан белгіленуге жатпайды. ҚР әкімшілік жауапкершілік туралы заңнамасы бойынша заңды тұлғалар осы әрекетті жасаған заңды тұлғаның лауазымды адамдарының кінәсін ескермей, ӘҚБтК-де әкімшілік жауаптылық көзделген құқыққа қайшы әрекетті не әрекетсіздікті жасау фактісі үшін ғана әкімшілік жауаптылықта болады.

     ӘҚБтК 159-бабының 1, 2, 3, 3-1 және 4-бөлімдерінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамы материалдық болып табылады. Оларды жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін құқық бұзушының материалдық залал келтіру фактісін анықтау талап етіледі. Түсіндірілетін баптың санкцияларында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыларға салынатын айыппұлдар монополистік қызметті жүзеге асыруға байланысты алынған монополиялық кіріс сомасынан есептелуге тиіс. Осыған байланысты монополиялық қызметтен түсетін монополиялық кіріс сомасы құқық бұзушыны түсініктеме берілген бап бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартқан кезде міндетті түрде белгіленуге тиіс. Тиісінше, монополиялық қызметтен және оның мөлшерінен монополиялық кіріс алудың көрсетілген фактісі анықталмай, адам түсініктеме берілген баптың 1, 2, 3, 3-1 және 4-бөлімдері бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартыла алмайды.

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамаларды монополияға қарсы органның лауазымды адамдары жасауға құқылы.

Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігі нарық субъектісінің оған монополиялық табыс алуға әкеп соқтырған ҚР тыйым салынған ӨК бәсекелестікке қарсы келісімдер жасасқаны үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілейді.  

     Түсініктеме берілген бапта көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы нарық субъектісі - тұлғаның ҚР Кәсіпкерлік Кодексімен тыйым салынған, бәсекелестікке қарсы келісімдердің барлық қолданылу уақытында осы монополиялық кірісті (түсімді) алумен ұштасатын бәсекелестікке қарсы келісімдерді жазбаша немесе ауызша түрде жасасуында көрініс табатын құқыққа қайшы әрекеттер жасауымен сипатталады.

     Бәсекелестікке қарсы келісімдердің түсінігі мен түрлері ҚР ӨК-де айқындалады. Бәсекелестікке қарсы конвенциялар көлденең және тік болып бөлінеді.

     Көлденең бәсекелестікке қарсы келісімдер (картельдер) - бәсекелестер болып табылатын нарық субъектілері (бір тауар нарығында тауарларды сатуды немесе сатып алуды жүзеге асыратын нарық субъектілері) арасындағы бәсекелестікке қарсы келісімдердің бір түрі. Өз кезегінде, тиісті тауар нарығында нарық субъектілерінің тауарына ұқсас не өзара алмастырылатын тауарды өндіретін және (немесе) өткізетін нәрсеге байланысты тиісті нарықтың басқа субъектілерімен бәсекелестік жағдайындағы нарық субъектісі бәсекелес болып танылады. Тиісінше, әлеуетті бәсекелес деп бәсекелестің тауарына ұқсас не өзара алмастырылатын, бірақ оны тиісті тауар нарығында өндірмейтін және (немесе) өткізбейтін тауарды өндіруге және (немесе) өткізуге мүмкіндігі бар (жабдықты, технологияларды иеленетін) нарық субъектісі танылады.

     Тік бәсекелестікке қарсы келісімдер-бұл бақыланбайтын нарық субъектілері арасындағы бәсекелестікке қарсы келісімдердің бір түрі, олардың біреуі тауарды сатып алады, ал екіншісі тауарды береді немесе оның әлеуетті сатушысы (жеткізушісі) болып табылады.

     ҚР ӨК 169-бабы 1-тармағы нормасының императивті талабы бойынша, егер мұндай келісімдер: 1) бағаларды (тарифтерді), жеңілдіктерді, үстемеақыларды (қосымша ақыларды) және (немесе) үстемеақыларды белгілеуге немесе қолдауға; 2) сауда-саттықта бағаларды көтеруге, төмендетуге немесе қолдауға әкеп соқтырса немесе әкеп соғуы мүмкін болса,нарық субъектілері арасында көлденең келісімдерге тыйым салынады, сауда-саттық, аукциондар мен конкурстардың қорытындыларын бұрмалау, оның ішінде лоттар бойынша бөлу жолымен (тұлғалардың бір тобына кіретін рык субъектілері арасындағы келісімдерді қоса алғанда); 3) аумақтық қағидат, тауарларды сату немесе сатып алу көлемі, сатылатын тауарлар ассортименті не сатушылардың немесе сатып алушылардың (тапсырыс берушілердің) құрамы бойынша тауар нарығын бөлу; 4) тауарларды өндіруді қысқарту немесе тоқтату; 5) белгілі бір сатушылармен не сатып алушылармен (Тапсырыс берушілермен) шарттар жасасудан бас тарту.

     ҚР ӨК 169-бабы 2-тармағының талабы бойынша, егер: 1) мұндай келісімдер, егер сатушы Сатып алушы (Тапсырыс беруші) үшін тауарды қайта сатудың ең жоғары бағасын белгілеген жағдайды қоспағанда, тауарды қайта сату бағасын белгілеуге әкеп соқтырса немесе әкеп соқтыруы мүмкін болса; 2) мұндай келісімде сатып алушының (Тапсырыс берушінің) тауарды қайта сатудың ең жоғары бағасын белгілемейтін міндеттемесі көзделсе, нарық субъектілері арасында тік келісімдерге тыйым салынады. сатушының бәсекелесі болып табылатын нарық субъектісінің тауарларын сату. Мұндай тыйым сатып алушының тауар белгісімен не сатушыны немесе өндірушіні дараландырудың өзге де құралымен тауарларды сатуды ұйымдастыруы туралы келісімдерге қолданылмайды; 3) мұндай келісімде сатушының сатып алушының (Тапсырыс берушінің) бәсекелесі болып табылатын тауарды нарық субъектісіне сатпау міндеттемесі көзделген.

     Сондай-ақ, ҚР ӨК 169-бабы 3-тармағының талабы бойынша бәсекелестікті шектеуге әкеп соқтыратын немесе әкеп соғуы мүмкін нарық субъектілері арасында кез келген нысанда толық немесе ішінара қол жеткізілген келісімдерге тыйым салынады және жарамсыз деп танылады, оның ішінде: 1) нарықтың басқа субъектілерімен тең мәнді шарттарға кемсітушілік шарттарды белгілеуге немесе қолдауға, оның ішінде нарық субъектілерімен тең мәнді шарттарға 2) нарық субъектілерінің бір тауарға әртүрлі бағаларды (тарифтерді) экономикалық, технологиялық және өзге де негізсіз белгілеуі; 3) тауарларды өткізуді негізсіз шектеу немесе тоқтату; 4) контрагенттер өзінің мазмұны бойынша немесе іскерлік айналым әдет-ғұрыптарына сәйкес осы шарттардың мәніне қатысы жоқ қосымша міндеттемелер қабылдаған жағдайда шарттар жасасу (қаржы қаражатын және өзге де мүлікті, мүліктік немесе мүліктік емес құқықтарды берудің негізсіз талаптары); 5) тауар нарығына қол жеткізуді шектеу немесе тауар ол белгілі бір тауарларды сатушылар (жеткізушілер) немесе оларды сатып алушылар ретінде басқа нарық субъектілері болып табылады.

     Нарық субъектілерінің ҚР ӨК-де белгіленген тыйымдарды бұза отырып, бәсекелестікке қарсы келісімдер жасасуы түсіндірілетін баптың 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық деп танылады және оған сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады.

     Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық адам ҚР тыйым салынған ПК бәсекелестікке қарсы келісімдер жасасқаннан кейін монополиялық қызметті жүзеге асырудан алғашқы монополиялық кіріс (түсім) алған сәтте жасалған болып есептеледі.  

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін құқық бұзушы монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған кірісті (кірісті) міндетті түрде тәркілей отырып, айыппұл түрінде жазаланады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     – шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 3 пайызы,  

     – ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 5 пайызы.

     Айыппұл мөлшерлемелері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Сондай-ақ, түсініктеме берілген баптың 1-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін қосымша жаза ретінде оның санкциясымен бір жылдан аспайтын мерзімде монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілеу көзделген.

     Тәркіленуге жататын монополиялық табыс есептелетін уақыт кезеңі қаралатын істің мән-жайларына байланысты соттың қалауы бойынша айқындалады, бірақ мұндай уақыт кезеңі бір жылдан аспауға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігі бойынша әкімшілік жаза бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыға тек сотпен ғана қолданылады, өйткені әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс, оны жасағаны үшін заңмен тәркілеу түріндегі санкция көзделеді, сотта қаралуға тиіс.

     Түсініктеме берілген бапқа ескертпеге сәйкес, түсініктеме берілген баптың 1 және 2-бөлімдерінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар жасаған нарық субъектісі (бәсекелестікке қарсы келісім немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер түрінде) мынадай шарттар жиынтық сақталған кезде әкімшілік жауаптылықтан босатылады:

     1) нарық субъектісі монополияға қарсы органға бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер туралы мәлімдеген кезде монополияға қарсы орган осы бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер туралы ақпаратты басқа көздерден алмаған;

     2) нарық субъектісі бәсекелестікке қарсы келісімдерге немесе бәсекелестікке қарсы келісілген іс-әрекеттерге өзінің қатысуын тоқтату жөнінде шұғыл шаралар қолданады;

     3) нарық субъектісі мәлімделген сәттен бастап тергеп-тексеру бойы бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттер фактілері туралы толық ақпаратты хабарлайды;

     4) нарық субъектісі бәсекелестікке қарсы келісімдерді немесе бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттерді жасау нәтижесінде тұтынушыларға келтірілген залалды өз еркімен өтейді.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, ҚР Кәсіпкерлік Кодексімен тыйым салынған нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісілген іс-әрекеттері үшін әкімшілік жауаптылықты белгілейді.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы нарық субъектісі-тұлғаның ҚР Кәсіпкерлік Кодексімен тыйым салынған бәсекелестікке қарсы келісілген іс-әрекеттер жасауымен сипатталады, бұл монополиялық табыс (түсім) алумен ұштасады.

     Бәсекелестікке қарсы келісілген іс-қимылдардың түсінігі мен түрлері ҚР ӨК-де айқындалады.  

     ҚР ӨК 170-бабы 1-тармағының императивті нормасы бойынша тауарларды өндіруді, өткізуді жүзеге асыратын нарық субъектілерінің бәсекелестікті шектеуге бағытталған, оның ішінде: 1) бағаларды не тауарларды сатып алудың немесе өткізудің басқа да шарттарын белгілеуге және (немесе) қолдауға; 2) тауарларды өндіруді не өткізуді негізсіз шектеуге; 3)тауарларды өндіруді, өткізуді негізсіз шектеуге қатысты келісілген іс-әрекеттеріне тыйым салынады белгілі бір сатушылармен (өнім берушілермен) не сатып алушылармен шарт жасасудан негізсіз бас тарту; 4) басқа субъектілермен тең мәнді шарттарға кемсітушілік шарттарды қолдану.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 2-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін құқық бұзушы монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған кірісті (кірісті) міндетті түрде тәркілей отырып, айыппұл түрінде жазаланады.

ӘҚБтК-нің 159-бабының 2-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     – шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 3 пайызы,  

     – ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 5 пайызы.

     Айыппұл мөлшерлемелері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Сондай-ақ, түсініктеме берілген баптың 2-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін қосымша жаза ретінде оның санкциясымен бір жылдан аспайтын мерзімде монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілеу көзделген.

     Тәркіленуге жататын монополиялық табыс есептелетін уақыт кезеңі қаралатын істің мән-жайларына байланысты соттың қалауы бойынша айқындалады, бірақ мұндай уақыт кезеңі бір жылдан аспауға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі бойынша әкімшілік жаза бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыға тек сотпен қолданылады, өйткені әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс, оны жасағаны үшін заңмен тәркілеу түріндегі санкция көзделеді, сотта қаралуға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 3-бөлігі, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, ҚР Кәсіпкерлік кодексінде тыйым салынған монополиялық жоғары (төмен) немесе Монопсониялық төмен бағаларды белгілеу, ұстап тұру жолымен нарық субъектілерінің өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын теріс пайдаланғаны үшін әкімшілік жауаптылықты белгілейді.

     Түсініктеме берілген баптың 3-бөлімінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы нарық субъектісі - адамның өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын монополиялық жоғары (төмен) немесе Монопсониялық төмен бағаларды белгілеу, ұстап тұру жолымен теріс пайдалануда көрінетін құқыққа қайшы әрекеттер жасауымен сипатталады.

     Үстем, монополиялық және Монопсониялық жағдай ұғымы ҚР ӨК-де айқындалады.  

     ҚР ӨК 172-бабының 1-тармағына сәйкес нарық субъектісінің немесе нарықтың бірнеше субъектісінің тиісті тауар нарығындағы жағдайы нарық субъектісіне немесе нарықтың бірнеше субъектісіне тиісті тауар нарығын бақылауға, оның ішінде тауар айналымының жалпы жағдайларына елеулі ықпал етуге мүмкіндік беретін үстем немесе монополиялық ереже деп танылады.

     ҚР ӨК 172-бабының 7-тармағына сәйкес монополиялық Ереже табиғи монополия, мемлекеттік монополия субъектілерінің, сондай-ақ тиісті тауар нарығында үстемдіктің жүз пайыз үлесін иеленетін нарық субъектілерінің (монополиялық жағдайды иеленетін субъектілер) жағдайы деп танылады.

     ҚР ӨК 176-бабының 1-тармағына сәйкес, тиісті тауар нарығындағы үлесі жетпіс және одан да көп пайызды құрайтын сатып алушы ретінде үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісінің жағдайы Монопсониялық ереже деп танылады.

     ҚР ӨК 175-бабының 1-тармағына сәйкес тауардың монополиялық жоғары бағасы үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісі белгілеген баға болып табылады, егер: 1) бұл баға бәсекелестік жағдайында сол тауар нарығында нарық субъектісі белгілейтін ең жоғары бағадан асып кетсе, нарық субъектісімен тұлғалардың бір тобына кірмейтін нарық субъектісі белгілейді,  немесе бәсекелестік жағдайында қалыптасқан салыстырмалы тауар нарығындағы бағадан асып түседі; 2) бұл баға осындай тауарды өндіру және өткізу үшін қажетті шығыстар мен пайданың сомасынан асып түседі.

     ҚР ӨК 175-бабының 5-тармағына сәйкес тауардың монополиялық төмен бағасы үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісі белгілеген баға болып табылады, егер: 1) бұл баға осы тауар нарығында үстем жағдайға ие нарық субъектісі бар тұлғалардың бір тобына кірмейтін нарық субъектісі белгілейтін бағадан төмен болса; 2) бұл баға осындай тауарды өндіруге және сатуға жұмсалатын нақты шығыстар сомасынан төмен.

     ҚР заңдарына сәйкес нарық субъектісіне белгіленген тауар бағасы монополиялық жоғары (төмен) деп танылмайды.

     ҚР ӨК 176-бабының 2-тармағына сәйкес тауардың Монопсониялық төмен бағасы Монопсониялық жағдайға ие нарық субъектісі тауарды сатып алатын тауардың бағасы болып табылады, егер: 1) бұл баға Монопсониялық жағдайға ие нарық субъектісіне нарық субъектілері есебінен өндіруге және (немесе) өткізуге арналған шығындарды азайту жолымен қосымша табыс алуға мүмкіндік берсе,  2) бұл баға тауарды өткізетін нарық субъектісіне қажетті осындай тауар мен пайданы өндіруге және өткізуге жұмсалатын шығыстар сомасынан төмен болады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 3-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін құқық бұзушы монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған кірісті (кірісті) міндетті түрде тәркілей отырып, айыппұл түрінде жазаланады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 3-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     – шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 3 пайызы,  

     – ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 5 пайызы.

     Айыппұл мөлшерлемелері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Сондай-ақ, түсініктеме берілген баптың 3-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін қосымша жаза ретінде оның санкциясымен бір жылдан аспайтын кезең ішінде монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілеу көзделген.

     Тәркіленуге жататын монополиялық табыс есептелетін уақыт кезеңі қаралатын істің мән-жайларына байланысты соттың қалауы бойынша айқындалады, бірақ мұндай уақыт кезеңі бір жылдан аспауға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 3-бөлігі бойынша әкімшілік жаза бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыға тек сотпен қолданылады, өйткені әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс, оны жасағаны үшін заңмен тәркілеу түрінде санкция көзделеді, сотта қаралуға тиіс.

     3-1-бөлім нарық субъектілерінің өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын өзге де теріс пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілеу үшін (жауаптылығы түсіндірілетін баптың 3-бөлігінде белгіленген монополиялық жоғары (төмен) немесе Монопсониялық төмен бағаларды белгілеуден, қолдаудан басқа)Қазақстан Республикасының 2018 жылғы 24 мамырдағы № 156-VI Заңына сәйкес түсініктеме берілген бапқа енгізілді, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын әрекет белгілері болмаса, ҚР Кәсіпкерлік Кодексімен тыйым салынған.

     Түсініктеме берілген баптың 3-1-бөлімінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы нарық субъектісі тұлғаның монополиялық жоғары (төмен) немесе Монопсониялық төмен бағаларды белгілеуді, ұстап тұруды қоспағанда, өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын ҚР өзге де тыйым салынған ӨК теріс пайдалануларында көрініс табатын құқыққа қайшы әрекеттер жасауымен сипатталады.

Нарықтағы үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану туралы ҚР ӨК-нің өзге де тыйым салулары бойынша, бапқа сәйкес. 174 ҚР ӨК, тиісті тауар нарығына қол жеткізуді шектеуге, бәсекелестікке жол бермеуге, шектеуге және жоюға әкеп соққан немесе әкеп соқтыратын және (немесе) нарық субъектісінің немесе тұтынушылардың белгісіз тобының заңды құқықтарына қысым жасайтын үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектілерінің әрекеттері (әрекетсіздігі), оның ішінде: 1) жағдайларды қоспағанда, нарық субъектілерімен немесе тұтынушылармен объективті негізделген себептерсіз баламалы келісімдерге әртүрлі бағаларды не әртүрлі шарттарды қолдану, әр түрлі бағаларды қолдану тауарды өндіруге, өткізуге және жеткізуге жұмсалатын әр түрлі шығындарға, сату көлемін, төлем шарттарын, шарттың қолданылу мерзімдерін ескеретін жеңілдіктер жүйесін кемсітусіз қолдануға байланысты болған кезде; 2) одан сатып алынған тауарларды аумақтық белгісі, сатып алушылар шеңбері, сатып алу шарттары, сондай-ақ Саны, бағасы бойынша қайта сатуға шектеулер белгілеу; 3) нарық субъектісінің немесе тұтынушының өзінің мазмұны бойынша немесе іскерлік айналым әдет-ғұрыптарына сәйкес осы келісімдердің мәніне қатысы жоқ қосымша міндеттемелерді қабылдауы арқылы келісім жасасуды шарттау не таңу; 4) өтініш жасау сәтінде тиісті тауарды өндіру немесе өткізу мүмкіндігі болған кезде жекелеген сатып алушылармен шарт жасасудан немесе тауарды өткізуден негізсіз бас тарту не отыз күнтізбелік күннен асатын мерзімде осындай шарт жасасу туралы ұсынысқа жауап ұсынбағанда. Бұл ретте, егер сатып алушы өтініш берген сәтте өндірілетін немесе өткізілетін тауардың, оның ішінде тиісті тауарды сату туралы шарттар жасасуға байланысты талап етілетін көлемі болмаған жағдайда, бас тарту не жалтару негізді деп есептеледі; 5) бәсекелестер өндірген не өткізетін тауарларды сатып алу кезінде тауарларды жеткізуді шектеулерді қабылдаумен шарттау; 6) өндіру және (немесе) жеткізу көлемдерінің негізсіз қысқаруы немесе өндіру немесе жеткізу мүмкіндігі болған кезде тұтынушылардың, нарық субъектілерінің сұранысы немесе Тапсырыстары бар тауарларды өндіруді және (немесе) жеткізуді тоқтату; 7) егер мұндай алып қоюдың нәтижесі тауар бағасының өсуі болып табылса, тауарды айналымнан алып қою; 8) контрагентке экономикалық немесе 9) тауар нарығына кіруге немесе тауар нарығынан басқа нарық субъектілеріне шығуға кедергілер жасау; 10) бір тауарға әртүрлі бағаларды (тарифтерді) экономикалық, технологиялық немесе өзге де негізсіз белгілеу, кемсітушілік жағдайлар жасау.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 3-1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін құқық бұзушы монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған кірісті (кірісті) міндетті түрде тәркілей отырып, айыппұл түрінде жазаланады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 3-1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     – шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 3 пайызы,  

     – ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 5 пайызы.

     Айыппұл мөлшерлемелері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Сондай-ақ, түсініктеме берілген баптың 3-1-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін қосымша жаза ретінде оның санкциясында монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты бір жылдан аспайтын мерзімге тәркілеу көзделген.

     Тәркіленуге жататын монополиялық табыс есептелетін уақыт кезеңі қаралатын істің мән-жайларына байланысты соттың қалауы бойынша айқындалады, бірақ мұндай уақыт кезеңі бір жылдан аспауға тиіс.

     Түсіндірме баптың 3-1-бөлігі бойынша әкімшілік жаза бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыға тек сотпен ғана қолданылады, өйткені әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс, оны жасағаны үшін заңмен тәркілеу түріндегі санкция көзделеді, сотта қаралуға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 4-бөлігі әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде түсініктеме берілген баптың 1, 2, 3 немесе 3-1-бөлімдерінде көзделген құқық бұзушылықтардың кез келгенін жасағаны үшін неғұрлым қатаң жаза белгілейді.  

     Бұл ретте түсініктеме берілген баптың 4-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық құрамының объектісі, субъективті жағы және субъектілері өзінің сипаттамасында ӘҚБтК 159-бабының 1, 2, 3, 3-1-бөлімдерінде көзделген кез келген құқық бұзушылық құрамының объектісімен, субъективті тарапымен және субъектілерімен сәйкес келеді.  

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 4-бөлімінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағының сипаттамасында түсіндірме баптың 1, 2, 3, 3-1-бөлімдерінде көзделген кез келген әрекетке қайталану белгісі қосылады.  

     Егер адам ӘҚБтК-нің 159-бабының 1, 2, 3, 3-1-баптарының кез келгенін бұрын жасаған болса, ол үшін әкімшілік жазаға тартылған болса және адам әкімшілік жазаға тартылған деп есептелетін бір жылдық мерзім әлі аяқталмаған болса, құқық бұзушылық қайтадан жасалған деп есептеледі.

     Құқық бұзушылықтың қайталануы ӘҚБтК-нің 159-бабының 4-бөлігі бойынша құқық бұзушылықтың дербес құрамы ретінде құқыққа қайшы әрекеттің саралануына әкеп соғатын дербес саралау белгісі болып табылады.  

     Біліктілік белгісі ретінде қайталану құқық бұзушының бір жыл ішінде жасаған құқыққа қайшы әрекеттерінің саны мен сипатын анықтау жолымен ғана емес, сонымен қатар заңды түрде – ӘҚБтК 159-бабының 1, 2, 3, 3-1-бөлімдерінде көзделген кез келген құқық бұзушылықтарды жасағаны үшін осы адамды әкімшілік жауаптылыққа тарту фактісін, заңды күшіне енген және күші жойылмаған құқық бұзушылықтардың бар-жоғын анықтау жолымен белгіленеді 1, 2, 3, 3-1-баптар бойынша әкімшілік жаза қолдану туралы сот қаулылары. ӘҚБтК-нің 159-ы, оны жариялау, құқық бұзушыға тапсыру немесе жіберу фактісі және жаза қолданылған сәттен бастап бір жылдық мерзім өтпеуі.

     Егер адам құқыққа қайшы әрекетті бірнеше рет жасаған болса немесе оны жасау басталғаннан кейін және ол анықталған сәтке дейін жалғастыра берсе, бірақ осы сәтке дейін ол ӘҚБтК-нің 159-бабының 1, 2, 3, 3-1-бөлігі бойынша бұрын әкімшілік жауаптылыққа тартылмаған болса, онда мұндай жағдайда ӘҚБтК-нің 159-бабының 4-бөлігі бойынша оны жауапқа тарту мүмкін емес, өйткені қайталанудың біліктілік белгісі жоқ. Мұндай жағдайда адам әкімшілік жауапкершілікке тартылуы және тиісінше 1, 2, 3 немесе 3-1-баптар бойынша жазалануы тиіс. ӘҚБтК-нің 159-ы, тіпті егер бір жыл ішінде бұзушылықты қайталап жасау және жасалған бұзушылықтардың біртектілігі белгілері болса да.  

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 1, 2, 3, 3-1-бөлімдерінде көзделген құқық бұзушылықтардың кез келгенін жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасағаны үшін құқық бұзушы монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған кірісті (кірісті) міндетті түрде тәркілей отырып, айыппұл түрінде жазаға тартылады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 4-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     – шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 5 пайызы,  

     – ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 10 пайызы.

     Айыппұл мөлшерлемелері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Сондай-ақ, түсініктеме берілген баптың 4-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін қосымша жаза ретінде оның санкциясымен бір жылдан аспайтын кезең ішінде монополиялық қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілеу көзделген.

     Тәркіленуге жататын монополиялық табыс есептелетін уақыт кезеңі қаралатын істің мән-жайларына байланысты соттың қалауы бойынша айқындалады, бірақ мұндай уақыт кезеңі бір жылдан аспауға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 4-бөлігі бойынша әкімшілік жаза бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыға тек сотпен қолданылады, өйткені әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс, оны жасағаны үшін заңмен тәркілеу түріндегі санкция көзделеді, сотта қаралуға тиіс.

Түсініктеме берілген баптың 5-бөлігі жеке және (немесе) заңды тұлғалардың ҚР ӨК тыйым салған нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдерінің кез келген нысанына әкеп соқтыратын немесе әкеп соқтыратын нарық субъектілерінің экономикалық қызметін үйлестіруі үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілейді.  

     Түсініктеме берілген баптың 5-бөлімінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы жеке және (немесе) заңды тұлғалардың ҚР ӨК тыйым салған нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдерінің кез келген нысанына әкеп соқтыратын немесе әкеліп соқтыратын нарық субъектілерінің экономикалық қызметін үйлестіруінде көрінетін құқыққа қайшы әрекеттер жасауымен сипатталады.

     ҚР ӨК 169-бабының 5-тармағына сәйкес экономикалық қызметті үйлестіру деп нарық субъектілерінің іс-әрекеттерін осындай нарық субъектілерінің ешқайсысымен бір тұлғалар тобына кірмейтін және нарық субъектілерінің іс-әрекеттерін келісу жүзеге асырылатын тауар нарығында (тауар нарықтарында) қызметті жүзеге асырмайтын үшінші тұлғаның келісуі танылады.  

     Нарық субъектілерінің ҚР тыйым салынған бәсекелестікке қарсы келісімдер жасасуға әкеп соқтыратын, әкеп соқтыратын немесе әкеп соқтыратын экономикалық қызметін үйлестіруге ҚР ӨК де тыйым салынады.  

     ҚР тыйым салынған бәсекелестікке қарсы келісімдердің түсінігі мен түрлері ҚР ӨК-де айқындалады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 5-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін құқық бұзушы айыппұл түрінде жазаланады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 5-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұлдың мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     - жеке тұлғалар үшін-150 АЕК,  

     - шағын кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін - 350 АЕК,  

     – орта кәсіпкерлік субъектілері үшін-500 АЕК,  

     - ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-1000 АЕК.

     Айыппұлдардың мөлшері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Түсініктеме берілген баптың 5-бөлігі бойынша әкімшілік жаза құқық бұзушыға бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты қолданылады.

     Түсіндірме баптың 6-бөлігі түсіндірме баптың 5-бөлімінде көзделген әрекетті әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасағаны үшін неғұрлым қатаң жаза белгілейді.  

     Бұл ретте түсіндірме баптың 6-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық құрамының объектісі, субъективті жағы және субъектілері өзінің сипаттамасында ӘҚБтК 159-бабының 5-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық құрамының объектісімен, субъективті жағымен және субъектілерімен сәйкес келеді.  

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 6-бөлігінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті тарапының сипаттамасында түсініктеме берілген баптың 5-бөлімінде көзделген кез келген әрекетке қайталану белгісі қосылады.  

     Егер адам ӘҚБтК-нің 159-бабының 5-бөлігінде көзделген әрекетті бұрын жасаған болса, ол үшін әкімшілік жазаға тартылған болса және адам әкімшілік жазаға тартылған деп есептелетін бір жылдық мерзім әлі аяқталмаған болса, құқық бұзушылық қайтадан жасалған деп есептеледі.

     Құқық бұзушылықты қайталап жасау ӘҚБтК-нің 159-бабының 6-бөлігі бойынша құқық бұзушылықтың дербес құрамы ретінде құқыққа қайшы әрекетті саралауға әкеп соғатын дербес саралау белгісі болып табылады.  

     Біліктілік белгісі ретінде қайталану құқық бұзушының бір жыл ішінде жасаған құқыққа қайшы әрекеттерінің саны мен сипатын анықтау арқылы ғана емес, сонымен қатар заңды түрде – ӘҚБтК-нің 159-бабының 5-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін осы адамды әкімшілік жауаптылыққа тарту фактісін, заңды күшіне енген және әкімшілік жаза қолдану туралы соттың күші жойылмаған қаулысының болуын анықтау арқылы белгіленеді. 5 ас қасық. ӘҚБтК-нің 159-ы, оны жариялау, құқық бұзушыға тапсыру немесе жіберу фактісі және жаза қолданылған сәттен бастап бір жылдық мерзім өтпеуі.

     Егер адам құқыққа қайшы әрекетті бірнеше рет жасаған болса немесе оны жасау басталғаннан кейін және ол анықталған сәтке дейін жалғастырса, бірақ осы уақытқа дейін ол ӘҚБтК-нің 159-бабының 5-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылмаған болса, онда бұл жағдайда оны ӘҚБтК-нің 159-бабының 6-бөлігі бойынша жауапкершілікке тарту мүмкін емес, өйткені қайталанудың біліктілік белгісі жоқ. Мұндай жағдайда адам әкімшілік жауапкершілікке тартылуы және 5-бап бойынша жазалануы тиіс. ӘҚБтК-нің 159-ы, тіпті егер бір жыл ішінде бұзушылықты қайталап жасау және жасалған бұзушылықтардың біртектілігі белгілері болса да.  

     Жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде ӘҚБтК-нің 159-бабының 5-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін құқық бұзушы айыппұл түрінде жазаға тартылады.

     ӘҚБтК-нің 159-бабының 6-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     - жеке тұлғалар үшін-200 АЕК,  

     - шағын кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін - 350 АЕК,  

     - орта кәсіпкерлік субъектілері үшін-700 АЕК,  

     - ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-1500 АЕК.

     Айыппұлдардың мөлшері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды.  

     Түсініктеме берілген баптың 6-бөлігі бойынша әкімшілік жаза құқық бұзушыға бұл туралы ӘҚБтК нормасында тікелей көрсетілуіне байланысты қолданылады.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы