164-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік немесе діни араздықты қоздыру

     1. Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, діни араздықты немесе алауыздықты қоздыруға, азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадір-қасиетін не діни сезімдерін қорлауға бағытталған қасақана іс-әрекеттер, сол сияқты азаматтардың дінге, тектік-топтық, ұлттық, рулық немесе нәсілдік қатыстылығына қатынасы негізінде олардың эксклюзивтілігін, артықшылығын не кемістігін насихаттау, егер бұл іс-әрекеттер жария түрде жасалса немесе бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану, —      

бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға немесе сотталған адамның он айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

2. Адамдар тобы немесе бірнеше рет жасаған немесе зорлық-зомбылықпен не оны қолдану қаупімен, сол сияқты адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып не қоғамдық бірлестік басшысымен біріктірілген сол әрекеттер, —      

бес жүз үш мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде бес айдан бір жылға дейінгі кезеңге айыппұл салуға не төрт жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан мерзімге айыра отырып, екі жылдан алты жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады үш жылға дейін немесе онсыз.      

3. Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көзделген, ауыр зардаптарға әкеп соққан іс-әрекеттер, —    

 белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен үш жылға дейін немесе онсыз айналысу құқығынан айыра отырып, үш жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     Бұл қылмыстың қоғамдық қауіптілігі - негізгі конституциялық қағидат-теңдік қағидаты бұзылады. Осы қағиданы сақтау кез-келген өркениетті қоғамның өмір сүруі мен дамуының маңызды шарты болып табылады.      

Бұл қылмыстың тікелей объектісі халықаралық-құқықтық, сондай-ақ әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік немесе діни араздықты немесе алауыздықты қоздыруға жол бермеудің Конституциялық принципі болып табылады.      Конституцияның 20-бабына сәйкес республикада әлеуметтік, ұлттық, діни, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық басымдықты насихаттауға және насихаттауға жол берілмейді. ҚР Конституциясының 5-бабында мақсаттары мен әрекеттері әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық алауыздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметіне тыйым салынады.      

Қылмыстық кодекстің 164-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыстың объективті жағы: А) әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік немесе діни араздықты немесе алауыздықты қоздыру;      

б) азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадір-қасиетін не діни сезімдерін қорлау;      

в) азаматтардың дінге, тектік-топтық, ұлттық, рулық немесе нәсілдік қатыстылығына байланысты олардың эксклюзивтілігін, артықшылығын не кемістігін насихаттау.      

Бұл қылмыстың объективті жағының міндетті белгісі - оны жасау тәсілі-көпшілік алдында немесе бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану.      

Әлеуметтік теңдік деп ең алдымен адамдардың, таптардың және әлеуметтік топтардың жағдайына қарамастан заң алдындағы теңдік, сондай-ақ жеке тұлғаны құрметтеу, оның жан-жақты дамуына жағдай жасау түсініледі.     

Әлеуметтанудағы ұлт дегеніміз-белгілі бір аумақта экономикалық және мәдени байланыстар негізінде тарихи қалыптасқан және қалыптасқан, тілдің, мәдениеттің және ұлттық сипаттың ортақтығымен ерекшеленетін адамдар қауымдастығы. Нәсіл, ұлттан айырмашылығы, ортақ тұқым қуалайтын белгілері бар шығу тегінің бірлігімен байланысты тарихи қалыптасқан адамдар тобы. Нәсілдердің үш тобы бар: еуропалық, негроидтық және моңғолоидтық. Егер ұлт негізінен әлеуметтік-биологиялық және мәдени факторлармен анықталса және оны әртүрлі этностарға жататын, бірақ ортақ ұлттық тілі мен мәдени негізі бар адамдар құра алса, онда нәсілдер белгілі бір генетикалық белгілерді біріктіреді. Ұлт пен нәсілден айырмашылығы, тұқым-бұл жалпы ата-бабадан шыққан, жалпы ата-баба атымен шыққан қандас туыстарының ұжымы. Айта кету керек, тайпалық бөлінудің қалдықтары көптеген халықтарда сақталған.      

Дінге келетін болсақ, Қазақстан негізінен екі дінмен ұсынылған: Ислам және христиандық, бірақ әлемде басқа діндер бар, мысалы, буддизм. Бұл діндердің ішінде көптеген тармақтар бар. Сонымен қатар, оларда осы діндер шеңберінде (және көбінесе одан тыс жерлерде) әртүрлі канондарды ұстанатын көптеген секталар бар. Бұл секталардың кейбіреулері өздерінің дүниетанымы бойынша мемлекет пен қоғамға қауіп төндіреді, сондықтан олардың қызметі заңмен қудаланады      

Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік немесе діни араздықты немесе алауыздықты қоздыру деп әртүрлі ұлттардың, рулардың, нәсілдердің немесе конфессиялардың азаматтары арасында қақтығыстар туғызу әрекеті түсініледі, олар агрессивті шабуылдармен, физикалық зорлық-зомбылықпен немесе қорқытумен, мүліктің жойылуымен немесе бүлінуімен және т. б. немесе оқшаулану, иеліктен шығару, құқықтарды, жеңілдіктерді, артықшылықтарды шектеу т. б.      

Азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадір-қасиетін не діни сезімдерін қорлау осы санаттағы адамдардың ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде білдіруге бағытталған іс-әрекеттерден тұрады. Бұл әрекеттер ұлттық храмдарды, өмір салтын, өмір салтын, жекелеген нәсілдердің, ұлттардың немесе ұлыстардың даму тарихын төмендету мақсатында жасалады.      

Азаматтардың дінге, тектік, ұлттық, рулық немесе нәсілдік қатыстылығына байланысты эксклюзивтілігін, артықшылығын насихаттау - бұл азаматтардың (жеке тұлғалардың, олардың қабілеттерінің, мінез-құлқының) дінге, сондай-ақ тектік, ұлттық, рулық немесе нәсілдік қатыстылығына байланысты бағаларын тарату.      Азаматтардың кемістігін насихаттау-бұл азаматтардың дінге, сондай-ақ таптық, ұлттық рулық немесе нәсілдік тегіне байланысты кемсітушілік бағаларын тарату.      

Субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады.    

Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған кез-келген жеке тұлға.     

ҚК-нің 164-бабының 2-бөлігі жасалған сол әрекеттер үшін жауапкершілікті көздейді:      

а) адамдар тобы.бұл белгі қарастырылып отырған қылмысты екі немесе одан да көп адам жасайтындығын білдіреді, олар бір-бірімен оны жасауға келіспеген. Бұл қылмыстың субъектілері-ақылға қонымды және қылмыстық жауапкершілік жасына, атап айтқанда 16 жасқа толған бірлескен орындаушылар;     

б) бірнеше рет, - бұл қылмыс кем дегенде екінші рет жасалғанын білдіреді, бұл ретте бірінші осындай қылмыс үшін адам қылмыстық жауаптылықтан босатылмауға тиіс (ҚР ҚК 65, 67, 69 және 76-баптары) не, егер кінәлі адам сотталып, осы қылмысты қайтадан жасаған болса, онда оны жасағаны үшін соттылығы өтелмеуі немесе алынбауы тиіс (ҚР ҚК 77-бабы);      

в) зорлық-зомбылықпен немесе оны қолдану қаупімен байланысты.      

Зорлық-зомбылық деп ұлттық немесе нәсілдік араздықты қоздыруға, ұлттық ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлауға бағытталған, жәбірленушіге оның бостандығын шектей отырып, физикалық ауыртпалық келтіруге байланысты орташа ауырлықтағы немесе денсаулыққа жеңіл зиян келтіруді, ұрып-соғуды және өзге де зорлық-зомбылық әрекеттерді түсіну керек;      

г) өзінің қызметтік жағдайын пайдаланатын адам не қоғамдық бірлестіктің басшысы. Бұл адамдар қылмыстың арнайы субъектілері болып табылады. Олар лауазымды тұлғалар да, лауазымды болып табылмайтын, бірақ меншік нысанына қарамастан кәсіпорында, мекемеде немесе ұйымда жұмыс істеуге байланысты өзіне берілген қызметтік өкілеттіктерін пайдаланатын тұлғалар болып табылады.      

ҚК - нің 164-бабының 3-бөлігі қылмыстың аса білікті түрі үшін-осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көзделген, ауыр зардаптарға әкеп соққан іс-әрекеттер үшін жауапкершілікті көздейді.      

Ауыр зардаптар деп адамның қайтыс болуы, денсаулығына ауыр зиян келтіру, ұйымдар мен мекемелерге, жекелеген азаматтарға ірі мүліктік немесе басқа да материалдық залал келтіру, ғимараттардың қирауы, көлік жолдарының бұзылуы немесе кәсіпорындардың немесе мекемелердің қалыпты қызметі, азаматтарды тұрақты тұратын жерлерінен мәжбүрлеп көшіру, маңызды іс-шаралардың бұзылуы және т. б.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы