167-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің сенімхаты  

Сенімхат-мұндай құжатты берген басқа немесе бірнеше адамның атынан өкілдік етуге өкілеттік жазбаша түрде тіркелетін құжат (өкілдік ұғымы туралы АК-нің 163-бабын және оған түсініктемені қараңыз). Ол өкілдің атынан өкілдік берушінің атынан өкілеттікте куәландырылатын, яғни өкілге өкілдік берушінің атынан сөз сөйлеу құқығын беретін басқа адамдармен қарым-қатынасы үшін, яғни өкілдің өкілдік берушіні ұсыну құқығы берілген олардың мазмұны мен шектерінде беріледі (тармаққа түсініктемені қараңыз). 1 ст. 163 АК).

Сенімхат түрлері сенім білдірілген өкілеттіктердің көлемі мен мазмұны бойынша ерекшеленеді. Сенімхат мыналар үшін берілуі мүмкін: а) белгілі бір заңды маңызы бар әрекетті жасау (мысалы, белгілі бір пәтерді сатып алу-сату шартын жасасу); б) белгілі бір уақыт ішінде бірдей әрекеттерді жасау (мысалы, кассирдің банктен ай сайынғы жалақысын алуы үшін белгілі бір уақыт ішінде акционердің АҚ басқаруындағы мүдделерін тұрақты түрде білдіру); в) ұзақ уақыт бойы сенімгердің мүліктік құқықтары мен міндеттерінің тұтас кешенін жүзеге асыру үшін (мысалы, сенімгердің мүлкін басқару, филиал немесе өкілдік орналасқан жерде заңды тұлғаның мүдделерін білдіру).

Сенімхаттың сипаты бір адамның-сенім білдірушінің және екіншісінің-сенім білдірушінің ерікті әрекеттерінің болуын болжайды. Сондықтан сенімгер мен адвокат толық қабілеттілікке ие болуы керек. Сенім білдірушінің немесе сенім білдірілген өкілдің әрекет қабілеттілігінің болмауы немесе шектелуі сенімхатты тоқтатуға негіз болып табылады (АК-нің 170-бабына түсініктемені қараңыз).  

Жалпы ереже бойынша сенімхат қарапайым жазбаша түрде жасалуы керек. Сенімхаттың нотариаттық нысаны мүлікті басқаруға немесе нотариаттық ресімдеуді талап ететін мәмілелер жасауға берілген жағдайларда талап етіледі. Сонымен қатар, мүлікті басқаруға арналған сенімхаттарды нотариалды ресімдеу туралы ереже АК-нің өзі жататын заңнамалық актілер негізінде алып тастауды белгілеу мүмкіндігі туралы ескертуді қамтиды. Мұндай ерекшелік, мысалы, PP-де бар. Түсініктеме берілген мақаланың 3, 4 және 6.

Түсініктеме берілген баптың 3-тармағында ерекше тәсілмен ресімделген сенімхаттар осы жағдайда талап етілетін нотариалды ресімделген сенімхатты алмастыра алатын жағдайлар анықталған. Мұндай жағдайлар сенім білдірушілер болған ерекше ережеге байланысты және мұндай жағдайларда сенімхаттарды белгілі бір ұйымдар куәландырады және мұндай сенімхат нотариат куәландырғанға теңестіріледі.

4-тармақта нотариаттық куәландыруды талап етпейтін сенімхаттарды беру жағдайлары белгіленген, егер оларды қандай да бір шамада сенімгермен тікелей байланысты белгілі бір ұйымдар - сенімгер тұратын жергілікті басқару органдары, сенімгер-әскери қызметші әскери қызмет өткеретін бөлімнің қолбасшылығы, сенімгер стационарлық емделіп жатқан емдеу мекемесінің әкімшілігі куәландырса, сенімгер жұмыс істейтін немесе оқитын ұйым. Түсініктеме берілген тармақта осындай сенімхатты қамтуы мүмкін өкілеттіктердің толық тізімі бар екенін атап өткен жөн.

Сенімхатты сенім білдірілген өкілге беруді жеңілдету және жеделдету үшін, қажет болған жағдайда, сенімхатты телеграф арқылы немесе өзге де ресми байланыс құралы арқылы беруге жол беріледі, мысалы, Сенім білдірілген өкіл мен сенім білдіруші әртүрлі шалғай қалаларда болғанда және сенімхатты қолма-қол немесе пошта байланысы арқылы алуға мүмкіндік бермейтін мүдделерді шұғыл түрде ұсыну талап етілгенде. Мұндай сенімхатты байланыс органдары куәландыруы тиіс.  

5-тармақ сенім білдірілген өкілдің сенім білдірушіден факсимильді және өзге де байланыс бойынша алған сенімхатын ресми байланыс органдары арқылы, яғни байланыс органдары куәландырмаған, үшінші тұлғаларға беру жағдайларын реттейді. Бұл жағдайда өзіне қатысты сенімхат берілген әрекеттерді жасау үшін үшінші тұлғаның оны шынайы немесе жоқ деп санауға құқығы бар. Егер үшінші тұлға мұндай сенімхатты түпнұсқа деп таныған жағдайда, сенімхат нысанының сәйкессіздігіне сілтеме жасауға және осы негізде жасалған мәміле бойынша нәтижелерді қабылдаудан бас тартуға немесе мұндай мәмілені жарамсыз деп тану туралы мәлімдеуге құқығы жоқ.

6-тармақта заңды тұлғаның атынан сенімхаттарды ресімдеу тәртібі белгіленген. Заңды тұлғаның атынан сенімхат, жалпы ереже бойынша, сенімхатты қайта сенім білдіру тәртібімен беру жағдайларын қоспағанда, нотариаттық куәландыруды талап етпейді (АК-нің 169-бабына түсініктемені қараңыз). Заңды тұлғаның атынан сенімхат оның басшысының немесе оған құрылтай құжаттарымен уәкілеттік берілген өзге тұлғаның қолы қойылып беріледі және осы ұйымның мөрімен бекітіледі. Бұған құрылтай құжаттарымен уәкілеттік берілген тұлғаның сенімхатқа қол қою құқығы бұрын қолданыста болған заңнамамен салыстырғанда жаңашылдық және АК-нің 37-бабының дамуы болып табылады, оған сәйкес заңды тұлға органдарының құзыреті заңнамалық актілермен және құрылтай құжаттарымен айқындалады (АК-нің 37-бабына түсініктемені қараңыз). Осы заңды тұлғаның құрылтай құжаттарына сәйкес бірінші басшыдан басқа заңды тұлғаның атынан сенімхаттарды беру құқығын беру жағдайлары, сондай-ақ оның орынбасарлары сияқты өзге де тұлғаларға, сондай-ақ сенімхатты бірнеше қол қою арқылы беру жағдайлары белгіленуі мүмкін.

Мемлекеттік органның немесе заңды тұлғаның атынан басқа мүліктік құндылықтарды алуға немесе беруге сенімхатқа, оған құрылтай құжаттарымен уәкілеттік берілген басшыдан немесе өзге тұлғадан басқа, сондай-ақ осы ұйымның бас (аға) бухгалтері міндетті түрде қол қоюға тиіс. Бұл норма ақша мен өзге де материалдық қаражаттың төленуі мен жұмсалуын бақылау қажеттілігіне байланысты белгіленген және мұндай сенімхатты ресімдеу қағидаларын сақтамау оны жарамсыз деп тануға негіз болып табылады.

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы 

Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.  

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов

Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.