21-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің дара кәсіпкерінің банкроттығы
Жеке кәсіпкердің банкроттығы жеке кәсіпкерліктің түріне қарамастан түсініктеме берілген баппен, сондай-ақ АК-нің 52-56-бабымен, жеке кәсіпкерлік туралы Заңның 7-тарауымен және басқа да кейбір нормативтік құқықтық актілермен реттеледі. Банкроттық туралы Заңның нормалары жеке кәсіпкерлердің банкроттығына заңнамада тікелей көрсетілген жағдайларда ғана қолданылуы мүмкін, өйткені банкроттық туралы заңның өзінде (2-баптың 2-тармағы) жеке кәсіпкерлердің банкроттығына бұл заң қолданылмайды. Сондықтан дара кәсіпкерлік туралы заңда заңды тұлғалар үшін дара кәсіпкерлерге белгіленген банкроттық туралы нормаларды қолдануға қатысты арнайы ескертулер бар. Жеке кәсіпкерлік туралы Заңның 40 және 41-баптарына сәйкес, банкроттық туралы істерді қозғау және қарау, сондай-ақ осы Заңда көзделген ерекшеліктермен жеке кәсіпкерлердің банкроттық туралы істері бойынша оңалту рәсімдері заңды тұлғалар үшін белгіленген ережелер бойынша жүзеге асырылады.
Түсініктеме берілген баптың 1-тармағына сәйкес, жеке кәсіпкерді банкрот деп танудың негізі оның дәрменсіздігі болып табылады. Азаматтық Кодекстің 52-бабы борышкердің кредиторлардың ақшалай міндеттемелер бойынша талаптарын қанағаттандыра алмауын, еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адамдармен еңбекақы төлеу бойынша есеп айырысуларды жүргізе алмауын, сондай-ақ өзіне тиесілі мүлік есебінен бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдерді қамтамасыз етуді білдіреді.
АК банкроттық деп соттың шешімімен танылған немесе кредиторлармен келісім негізінде соттан тыс тәртіппен ресми жарияланған борышкердің дәрменсіздігін атайды, бұл оны таратуға негіз болып табылады.
Түсініктеме берілген баптың 2-тармағына сәйкес жеке кәсіпкердің банкроттығын мойындаудың екі тәртібі бар: ерікті және мәжбүрлі. Бұл бұйрықтар 53-бапта қарастырылған (Азаматтық Кодекстің 53-бабын және оған түсініктемені қараңыз).
Дара кәсіпкер банкрот деп танылған сәттен бастап оның дара кәсіпкер ретінде тіркелу күші, демек, оның дара кәсіпкерлік қызметпен айналысу құқығы жоғалады. Азамат кәсіпкерлік қызметпен АК-нің 19-бабында көзделген жалпы тәртіппен қайтадан айналыса алады.
Кәсіпкерлікпен айналысатын заңды тұлғаның міндеттемелерінен айырмашылығы, әрқашан онымен байланысты деп саналады, азаматтың жеке кәсіпкердің міндеттемелері оның кәсіпкерлік қызметімен байланысты болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Азаматтың кәсіпкерлік қызметі басталғанға дейін туындаған міндеттемелері әрқашан осы қызметпен байланысты емес. Бірақ азаматтың - жеке кәсіпкердің міндеттемелері, егер олар азамат кәсіпкерлікпен айналысатын кезеңде пайда болса да, кәсіпкерлік қызметпен байланысты болмауы мүмкін, мысалы, алимент міндеттемелері, некеге немесе ажырасуға байланысты туындаған қарыздар және т. б.
Түсініктеме берілген баптың 3-тармағының нормасы бойынша дара кәсіпкерді банкрот деп тану процесінде оның кредиторлары кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырумен байланысты емес міндеттемелер бойынша, егер мұндай міндеттемелер бойынша орындау мерзімі басталса, кәсіпкердің кредиторлары үшін белгіленген тәртіппен өз талаптарын қоюға құқылы, бірақ міндетті емес. Түсініктеме берілген баптың 3-тармағында кәсіпкердің кредиторларының оның кәсіпкерлік қызметіне байланысты емес, бірақ кәсіпкердің кредиторлары үшін белгіленген тәртіппен мәлімделген талаптары, сондай-ақ конкурстық массадан нақты көлемде қанағаттандырылмаған талаптар күшін сақтайды және банкроттық рәсімдері қолданылғаннан кейін дара кәсіпкерге өндіріп алуға қойылуы мүмкін. Алайда, бұл талаптардың мөлшері борышкердің банкроттық процесінде алынған қанағаттану сомасына азаяды.
Кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру, егер бұл талаптар борышкердің кәсіпкерлік қызметімен байланысты болса, тарату ісін қозғаған сәттен бастап борышкерге осы іс жүргізу шеңберінде ғана берілуі мүмкін (АК-нің 55-бабы). Кредиторлармен есеп айырысу аяқталғаннан кейін банкрот деп танылған дара кәсіпкер банкрот деп жарияланған адам өміріне немесе денсаулығына зиян келтіргені үшін жауап беретін азаматтардың талаптарын, сондай-ақ заңнамалық актілерде көзделген жеке сипаттағы өзге де талаптарды қоспағанда, кәсіпкерлік қызметке байланысты қалған міндеттемелерді орындаудан босатылады (түсіндірме баптың 5-тармағы). 6. Түсініктеме берілген баптың 4-тармағында дара кәсіпкерге қойылатын талаптарды қанағаттандыру кезектілігі белгіленген. Бұл кезектілік бұрын заңды тұлғаларға, атап айтқанда, кепілмен қамтамасыз етілген талаптарға қатысты кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру үшін АК-нің 51-бабында көзделген кезектіліктен ерекшеленетін. Осы талаптарға қатысты банкрот - жеке кәсіпкерлердің кредиторлары заңды тұлғалардың кредиторларына қарағанда нашар жағдайда қойылды. бірінші жағдайда кепілмен қамтамасыз етілген кредиторлардың талаптары төртінші кезекте, ал екінші жағдайда екінші кезекте қанағаттандырылды. 1998 жылғы 2 наурыздағы Заңмен бұл ереже түзетілді, жеке кәсіпкерлердің банкроттығы кезінде заңды тұлғалардың банкроттығы сияқты кезек белгіленді.
Түсініктеме берілген баптың 4-тармағы дара кәсіпкерге оны банкрот деп тануға байланысты талаптардың басымдығын белгілейді. Мұндай қарыздар бойынша талаптар кезектілігі түсініктеме берілген бапта көзделген өзге кредиторлардың талаптарынан бұрын қанағаттандырылады.
Жеке кәсіпкерлерді банкрот деп тану тәртібі Жеке кәсіпкерлік туралы Заңмен егжей-тегжейлі реттеледі.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
