28-бапқа түсініктеме. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Қазақстан Республикасының Кодексіне пайдалы қазбаларды барлау және (немесе) өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде қазақстандық кадрларды, тауар өндірушілерді, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерді қолдауды қамтамасыз ету  

1. Пайдалы қазбаларды барлау және (немесе) өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде жер қойнауын пайдаланушылар қазақстандық кадрларға артықшылық беруге міндетті. Шетелдік жұмыс күшін тарту Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту және Халықтың көші-қоны туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

Бұл ретте Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту және Халықтың көші-қоны туралы заңнамасына сәйкес корпоративішілік ауыстыру шеңберінде Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асыратын басшылар, менеджерлер мен мамандардың саны әрбір тиісті санат бойынша басшылар, менеджерлер мен мамандардың жалпы санының елу пайызынан аспауға тиіс.

Кадрлардағы жергілікті қамту үлесін есептеу жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті орган бекітетін әдістемеге сәйкес жүзеге асырылады.

2. Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар, қатты пайдалы қазбаларды өндіруге арналған лицензиялар талаптарында белгіленетін жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу үшін сатып алынатын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердегі жергілікті қамтудың үлесі күнтізбелік жыл ішінде сатып алынған жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің жалпы көлемінің кемінде елу пайызын құрауға тиіс.

Тауарлардағы, жұмыстардағы және көрсетілетін қызметтердегі жергілікті қамту үлесін есептеуді ұйымдар есептеудің бірыңғай әдістемесіне сәйкес жүзеге асырады

индустриялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітетін тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді сатып алу кезінде жергілікті қамтуды қамтамасыз етеді.

__________________________________________________________________________________________

(Ерешев Д. Е.)

1. Жергілікті қамтуды заңнамалық деңгейде қолдау мәселелері алғаш рет 1995 жылғы мұнай туралы Жарлықта көзделген, онда мұнай операцияларын жүргізу кезінде қызметтерді сатып алу кезінде қазақстандық кәсіпорындар мен ұйымдардың басымдығы туралы, сондай-ақ қазақстандық кадрлар мен ҚР аумағында өндірілетін тауарларға артықшылық беру туралы ережелер қамтылған. 1996 жылғы жер қойнауы туралы Жарлықта бірдей ережелер қарастырылған, бұл жағдайда қызметтерге қатысты басымдықтың шарты олардың баға мен сапа критерийлеріне сәйкестігі болды. Тауарлар үшін баға мен сапа өлшемдерінен басқа экология, техникалық, жұмыс параметрлері және жеткізу шарттары бойынша талаптарға сай болу қажет болды.

Жергілікті ТЖҚ жеткізушілері мен өндірушілерін қолдау шарттарына қатысты ескертулердің болуы бұл міндеттемелерді шартты етті. Тұтастай алғанда, жер қойнауын пайдалану саласын дамытудың бастапқы кезеңінде жергілікті жеткізушілер мен жергілікті кадрларды қолдау шарттары Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың негізгі шарттары болып табылмады, өйткені мұнай-газ және тау-кен секторы кәсіпорындарын дағдарыстан шығару бойынша сол кездегі өзекті міндеттер шешілді. Жер қойнауын пайдалану саласына шетелдік капиталды белсенді тарту саясаты шетелдік мамандардың салаға, ең алдымен мұнай-газ саласына айтарлықтай ағынына әкелді. Елдегі экономикалық жағдай жақсарып, шикізатқа әлемдік бағаның өсуіне қарай қазақстандық ТЖҚ жеткізушілері мен қазақстандық кадрларды қолдау мәселелері жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатта шешуші рөл атқара бастады. Бұл 2004 жылғы желтоқсанда қазақстандық ТЖҚ өндірушілерін қолдауға қатысты жаңа талаптар белгілеген түзетулердің қабылдануына әкелді. Заңнамалық деңгейде "қазақстандық мазмұн", "қазақстандық өндіруші" және т. б. ұғымдар көзделді, жер қойнауын пайдалану құқығын беруге арналған конкурс шарттарына және қазақстандық қамтудағы ең төменгі үлес бойынша міндеттемелер келісімшарттарының талаптарына енгізу туралы талаптар енгізілді, қазақстандық өндірушілерге міндетті түрде 20% мөлшерінде жеңілдік бере отырып, жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде ТЖҚ сатып алуды реттеу енгізілді.сондай-ақ қазақстандық кадрлардың ең аз үлесі туралы талаптар көзделген.

2009 жылғы желтоқсанда 1996 жылғы жер қойнауы туралы Заңға қазақстандық ТЖҚ өндірушілерін қолдау жөніндегі шараларды күшейтуге бағытталған түзетулердің кезекті пакеті енгізілді. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде пайдаланылатын ТЖҚ тізілімі, жер қойнауын пайдаланушылардың сатып алуларын реттеу енгізілді. Қазақстандық өндірушілерден ТЖҚ сатып алу туралы талап жер қойнауын пайдаланушылардың мердігерлеріне (қосалқы мердігерлерге) да қолданылды. Бұдан басқа, "кадрлардағы қазақстандық мазмұн" ұғымы енгізілді, ол жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың талаптарына енгізуге жататын санаттар бойынша қазақстандық кадрлардың ең төменгі мәндерін белгілеуді көздеді.

2010 жылы қабылданған Жер қойнауы туралы Заң 1996 жылғы жер қойнауы туралы Заңның ережелерін сақтады, ҚР ДСҰ-ға кіру туралы келіссөздердің басталуына байланысты 2010 жылғы жер қойнауы туралы Заңға 2012 жылы "қазақстандық мазмұн" термині "жергілікті мазмұн"терминімен ауыстырылған түзетулер енгізілді. 2015 жылы 2010 жылғы жер қойнауы туралы Заңға жергілікті қамтуды қолдау мәселелерін реттейтін нормалар оларды ДСҰ шеңберіндегі міндеттемелерге сәйкес келтіру мақсатында қайта қаралған түзетулердің жаңа пакеті енгізілді. Осы өзгерістерге сәйкес жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердегі жергілікті қамту бөлігіндегі міндеттемелер бойынша 50% - дан аспайтын мөлшерде шек белгіленді, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарда тауарлардағы жергілікті қамту бойынша міндеттемелерді белгілеу жөніндегі талаптар алынып тасталды. Сондай-ақ, тиісті санаттың 50% - дан аспайтын мөлшерде корпоративішілік аударым бойынша шекті белгілеуді ескере отырып, кадрлардағы жергілікті қамту бойынша міндеттемелер нақтыланды.

Жергілікті қамту бойынша талаптар жерасты құрылыстарын барлауды, салуды және пайдалануды қоса алғанда, жүргізілетін операциялардың түрлеріне қарамастан жер қойнауын пайдалануға арналған барлық келісімшарттарға қатысты қолданылды.

Жергілікті қамту бойынша талаптар 2014 жылғы 29 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жер қойнауын пайдалану мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" ҚР Заңымен 2010 жылғы жер қойнауы туралы Заңға енгізілген барлауға арналған үлгілік келісімшарттар үшін ғана қолданылмады. Мұндай келісімшарттар бойынша барлау кезеңінде жергілікті қамту бойынша міндеттемелерден босату инвестицияларды тартуды ынталандыру шарасы болды.

2. Түсініктеме берілген бап жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік реттеу саясатының бөлігі ретінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде кадрлардағы жергілікті қамтуды, ТЖҚ қолдау бөлігінде жер қойнауын пайдаланушыларға қойылатын заңнамалық талаптарды белгілейді.

Бұл ретте жергілікті қамту саласындағы талаптар декларативті болып табылмайды, өйткені жер қойнауы туралы Кодекс жер қойнауын пайдаланушылардың осы талаптарды орындауын қамтамасыз етуге бағытталған тиісті реттеуші нормаларды көздейді. Бұл ретте аталған нормалар елдің халықаралық міндеттемелерін ескере отырып әзірленді. ҚР ДСҰ-ға кіруіне байланысты жергілікті қамтуды реттеу мәселелері ДСҰ-мен келіссөздердің нәтижелері бойынша ел қабылдаған міндеттемелерге сәйкес келтірілді.

3. Түсініктеме берілген баптың 1-тармағы жер қойнауын пайдаланушылар үшін кадрлардағы жергілікті қамтуға қойылатын жалпы талаптарды белгілейді. Аталған талаптар барлауды және (немесе) өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушыларға қатысты ғана қолданылатынын атап өткен жөн. Операциялардың басқа түрлері үшін мұндай талаптар көзделмеген (жер қойнауын геологиялық зерттеу, жер қойнауы кеңістігін пайдалану, ізденіс).

Қарастырылып отырған тармақ жер қойнауын пайдаланушылардан барлау және (немесе) өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде қазақстандық кадрларға артықшылық беруді талап етеді. Түсініктеме берілген бап та, Жер қойнауы туралы Кодекс те қазақстандық кадрлардың басымдығы туралы талап қалай іске асырылуға жататынын ашпайды. Осы норманың ережелері жер қойнауын пайдаланушылардың келісімшарттық міндеттемелері деңгейінде іске асырылады. Мысалы, жер қойнауы туралы Кодекстің 36-бабына сәйкес келісімшарттың міндетті шарттарына кадрлардағы жергілікті қамтудың ең аз үлесі бойынша міндеттемелер жатқызылған.

Шетелдік жұмыс күшін тарту мәселелері Халықтың көші-қоны туралы заңнамамен, атап айтқанда Үкімет айқындайтын квоталар негізінде шетелдік жұмыскерлерді тартудың рұқсат беру тәртібін белгілейтін "Халықтың көші-қоны туралы" ҚР Заңымен реттелетіндіктен, 1-тармақта көрсетілген заңнамаға сілтеме нормасы болады.

ДСҰ-ға кіру кезінде жер қойнауын пайдалану саласындағы қазақстандық кадрларды қолдау бөлігінде ҚР-ның ерекше міндеттемелерінің болуына байланысты реттеудің тиісті ерекшеліктерін заңнамалық деңгейде көрсету қажет болды. ҚР ДСҰ-ға кіруімен корпоративішілік ауыстыру кезінде шетелдік қызметкерлерді тарту тәртібі өзгерді. Осы себепті, ДСҰ бойынша міндеттемелерді ескере отырып, шетелдік жұмыс күшін тартуға квоталарды айналып өтіп, жер қойнауын пайдаланушылар тартуды жүзеге асыратын шетелдік қызметкерлерге қатысты қазақстандық кадрлар үшін қорғау шараларын көздеу қажет болды. Осыған байланысты пунктте шетелдік қызметкерлерді корпоративішілік ауыстыру жағдайында қазақстандық кадрлардың ең төменгі пайыздық үлесі ҚР ДСҰ бойынша міндеттемелеріне сәйкес елу пайыз мөлшерінде белгіленеді.

4. 1-тармақтың ережелері олар шетелдік жұмыскерлерді тартқан жағдайда барлық жер қойнауын пайдаланушыларға қолданылады. Жер қойнауы туралы Кодекстің 277-бабына сәйкес осы тармақ Жер қойнауы туралы кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған жер қойнауын пайдалану жөніндегі қатынастарға қолданылады.

5. 28-баптың 2-тармағының бірінші бөлігі жер қойнауы туралы кодекс қолданысқа енгізілгеннен кейін жасалған (берілген) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар мен лицензиялар бойынша жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердегі жергілікті қамту үлесіне қойылатын талаптарды белгілейді. Бұл ретте осы норма жер қойнауын пайдаланушылардың жергілікті қамту үлесі бойынша жұмыстар мен қызметтер бойынша көмірсутектер саласындағы бірлескен барлау мен өндіруге, өндіруге арналған келісімшарттар, уран өндіруге арналған келісімшарттар, сондай-ақ ТПИ өндіруге арналған лицензиялар бойынша міндеттемелерін реттейді. Барлауға арналған лицензияларды, ОПИ өндіруге арналған лицензияларды, ізденуге арналған лицензияларды, жұмыстар мен қызметтердегі жергілікті қамтудың ең аз үлесі туралы 2-тармақтың талаптарын қоса алғанда, лицензиялардың қалған түрлеріне қатысты қолданылмайды. Жұмыстар мен қызметтердегі жергілікті қамту бойынша міндеттемелердің қолданылу аясын шектеу заң шығарушының ТПИ барлау, ОПИ өндіру және т. б. саласындағы жер қойнауын пайдаланушылардың қызмет жағдайларын барынша жеңілдетуге деген ұмтылысымен байланысты. инвестицияларды тарту үшін жағдай жасау, тарихи және экономикалық себептерге байланысты жергілікті қамту үлесі жоғары болып табылатын салаларда шығындарды азайту мақсатында.

Қазақстандық өнім берушілерді қолдау тетігі жергілікті қамту үлесін есептеудің арнайы әдістемесіне сәйкес сатып алынатын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің жалпы көлемінде жергілікті қамту үлесінің ең төменгі шекті мәндерін белгілеуді қамтиды. Бұл әдіс заңға тәуелді деңгейде анықталады.

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу үшін сатып алынатын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердегі жергілікті қамту үлесінің ең төменгі мәндері кемінде 50 пайыз мөлшерінде айқындалған. 2-тармақтың 1-бөлігінің талаптары жер қойнауын пайдаланушылардың тиісті міндеттемелері түрінде жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар талаптарында, сондай-ақ ТҚК өндіруге арналған лицензияларда белгілеу арқылы іске асырылады.

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы 

  "Kazenergy" қазақстандық мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының Қауымдастығы " ЗТБ

Нұр-Сұлтан 2022

"Kazenergy" қауымдастығы "Норт Каспиан Оперейтинг компания Н.В.", "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ, "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ, "Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б. В.", "Уайт энд Кейс Қазақстан" ЖШС, "Холлер Ломакс" ЖШС компанияларына түсініктеме дайындауда қолдау көрсеткені үшін шын жүректен ризашылығын білдіреді"Erlicon CG" ЖШС, "Signum" Заң фирмасы " ЖШС. © "Kazenergy" қауымдастығы, 2022 © авторлық ұжым, 2022 © авторлар, 2022

Құрметті оқырмандар!

Сіздің назарыңызға жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнама бойынша үлкен тәжірибелік жұмыс тәжірибесі бар және "жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Кодексті дайындауға қатысқан отандық мамандар тобы дайындаған ғылыми-практикалық түсініктеме ұсынылады.

Жер қойнауын пайдалану-бұл қоғамдық қатынастардың өте күрделі және ерекше саласы, оны реттеудің өзіндік тарихи алғышарттары бар және жер қойнауын игеру процесінің технологиялық ерекшеліктерін, сондай-ақ кен орындарын барлау мен игерудің экологиялық, коммерциялық, құқықтық және басқа да ерекшеліктерін ескереді.

Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы қазақстандық заңнама өз дамуында бірнеше кезеңнен өтті және әрқашан мемлекет пен жер қойнауын пайдаланушылар мүдделерінің теңгеріміне, ашықтыққа, инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың барынша мүмкін дәрежесіне ұмтылуға, елдің орнықты әлеуметтік, экономикалық және экологиялық дамуын қамтамасыз етуге негізделді.

2017 жылдың соңында қабылданған "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Кодекс көп жылдық жинақталған тәжірибе мен құқық қолдану практикасын, сондай-ақ оны салада жұмыс істейтін мамандармен кеңінен талқылау нәтижелерін ескере отырып әзірленді.

Онда геологиялық барлаудың инвестициялық тартымдылығын арттыру, әкімшілік кедергілерді одан әрі төмендету бойынша мемлекет тарапынан нақты, маңызды шаралар көрініс тапты.

Дегенмен, тәжірибе мен заңнама жер қойнауын пайдалану саласы алдында да, тұтастай экономикада да туындайтын жаңа міндеттерді ескере отырып, үнемі дамып отырмайды.

Осыған байланысты осы түсініктеме салада жұмыс істейтін мүдделі тұлғалардың-мамандардың кең ауқымына көмек ретінде қызмет етуге арналған

нормалардың мағынасын, олардың тарихи мәнмәтінін, кодекстің әртүрлі ережелерінің өзара байланысы мен өзара әсерін түсіну.

Сондай-ақ, түсініктемені зерделеу отандық жас мамандардың жаңа буындары үшін осы маңызды саладағы ғылыми және практикалық жұмысқа, еліміздің, қазақстандықтардың қазіргі және болашақ ұрпақтарының дамуы үшін ынталандыру болады деп үміттенеміз.

Құрметпен, "Kazenergy" қауымдастығы төрағасының орынбасары, Қазақстанның еңбек Геро Ө. Қарабалин