319-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы қылмыстық процестік кодексінің келіп түскен қылмыстық дел бойынша соттың іс-әрекеттері
Қылмыстық іс сотқа келіп түскен кезде сот төрағасы немесе оның тапсырмасы бойынша басқа судья істі сотта іс жүргізуге қабылдау туралы мәселені шешеді.
Келіп түскен іс бойынша Судья мынадай шешімдердің бірін қабылдайды:
1) жалпы немесе қысқартылған тәртіппен бас сот талқылауын тағайындау;
2) істі алдын ала тыңдауды өткізу арқылы жүзеге асырылады.
Судья іс бойынша шешімді қаулы нысанында қабылдайды, онда:
1) қаулы шығару уақыты мен орны;
2) қаулы шығарған судьяның лауазымы мен тегі;
3) қабылданған шешімдердің негіздері мен мәні.
Шешім іс сотқа келіп түскен сәттен бастап бес тәуліктен кешіктірілмей қабылдануға тиіс.
Судья қаулы шығарумен бір мезгілде айыпталушыға бұлтартпау шарасын қолданудың немесе қолданбаудың негізділігі және оның түрінің негізділігі немесе негізсіздігі туралы мәселені қарауға, егер бұлтартпау шарасы сайланса, бұлтартпау шарасын қолдану мерзімін ұзартуға, егер ол осы уақытқа дейін аяқталған болса, міндетті.
1.Іс сотқа келіп түскеннен кейін оған дайындыққа байланысты мәселелер шешіліп, қажетті дайындық әрекеттері орындалуы керек.
Істі сот талқылауына дайындау алдын ала тыңдауды тағайындау не бас сот талқылауын тағайындау үшін негіздер белгіленетін қылмыстық істің одан әрі қозғалысын айқындайтын міндетті кезең болып табылады. Аталған шешімдердің бірін қабылдау алдында қылмыстық істі мұқият зерделеу қажет.
Сондықтан, сот талқылауы басталғанға дейін істі судья соттың қарауы үшін материалдардың жеткіліктілігі, оның сотта қаралуына кедергі келтіретін негіздердің болмауы туралы мәселелерді анықтау мақсатында міндетті түрде тексеруі керек. Дайындық әрекеттерін екі бөлікке бөлуге болады: бірінші бөлім - сотқа дейінгі іс жүргізу материалдарын тексеру және екінші бөлім – істі сотта қарауға дайындау.
2.Судья ҚІЖК 319-бабының 2-бөлігінде көрсетілген екі шешімнің біреуін ғана қабылдауға құқылы. Шешім судьяға іс келіп түскен сәттен бастап емес, іс сотқа келіп түскен сәттен бастап бес тәуліктен кешіктірілмей қаулы нысанында қабылдануға тиіс. Мерзім ҚІЖК-нің 48-бабының 2-бөлігінің талаптарына сәйкес мерзімнің өтуі басталатын тәуліктерді есептемей есептеледі.
3.Істің сотқа келіп түскен күні келіп түскен қылмыстық іс бойынша шешім қабылдау үшін мерзімде енгізілмейді. Мерзімді есептеу кезінде оған жұмыс істемейтін уақыт та қосылады. Егер бұл ретте мерзімнің аяқталуы жұмыс істемейтін күнге келсе, онда мерзімнің соңғы күні одан кейінгі бірінші жұмыс күні болып есептеледі.
Айыптау актісі негізінде сот талқылауын негізді тағайындау үшін ешқандай құқықтық кедергілер жоқ екенін анықтағаннан кейін ғана судья басты сот талқылауын тағайындау туралы қаулы шығарады.
Алдын ала тыңдау өткізу туралы шешімді судья ҚІЖК-нің 321-бабында көзделген процестік маңызы бар мәселелерді (оның ішінде қылмыстық істі прокурорға қайтару туралы, іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру немесе тоқтату туралы) зерттеу қажет болған кезде келіп түскен кез келген іс бойынша қабылдауға құқылы. Айта кету керек, аса ауыр қылмыстар туралы істер бойынша заң шығарушы сотты алдын ала тыңдау өткізуге міндеттейді.
Бұдан басқа, судья қаралатын іс бойынша бас сот талқылауының тәртібін: жалпы не қысқартылған тәртіппен айқындауға міндетті.
5.ҚІЖК-нің 382-бабында көзделген жағдайларда, аса ауыр қылмыстарды қоспағанда, қылмыстар туралы істер бойынша, кінәні дәлелдеу, залалды өтеу мөлшері туралы дау болмаған кезде, іс бойынша процеске қатысушылардың құқықтарын бұзуға жол берілмеген, сондай-ақ іс бойынша сотқа дейінгі жеделдетілген іс жүргізу, іс жүргізу келісімін немесе медиация тәртібімен татуласуға қол жеткізу туралы келісімді жасасу кезінде қысқартылған іс жүргізіледі он тәулікке дейінгі мерзімде аяқталуы тиіс сот талқылауының тәртібі. Ерекше жағдайларда қысқартылған сот талқылауын судьяның дәлелді қаулысымен жиырма тәулікке дейін ұзартуға жол беріледі.
6.Судьяның сотқа келіп түскен қылмыстық іс бойынша шешімі ресімделетін қаулыда дәстүрлі түрде үш бөлім бөлінеді: кіріспе, сипаттама және қарар. Кіріспе бөлімдегі судьяның қаулысында қаулы шығарылған уақыты, орны, соттың атауы және судьяның тегі туралы мәліметтер болуға тиіс, сипаттамалық-дәлелді бөлімде бас сот талқылауын толық көлемде не қысқартылған тәртіппен не алдын ала тыңдау тағайындау негіздемелері, айыпталушыға бұлтартпау шарасын қолданудың немесе қолданбаудың, оның түрін өзгертудің дұрыстығы келтірілуге тиіс, егер бұлтартпау шарасының мерзімі өтіп кетсе, оны ұзартудың орындылығы туралы мәселені шешіңіз, қаулының қарар бөлігінде сот отырысының уақыты мен орнын көрсете отырып, істі қарауға, сайлауға, өзгертуге, күшін жоюға, бұлтартпау шарасын ұзартуға, процеске тиісті қатысушыларды шақыруға тағайындау туралы қабылданған шешімнің мәні жазылуға тиіс. Қабылданған шешім туралы айыпталушыға, қорғаушыға, жәбірленушіге және прокурорға хабарланады. Бас сот талқылауын тағайындау туралы қаулы ҚІЖК-нің 322-бабының талаптарына сәйкес келуге тиіс.
Қаулының мәтіні кінәсіздік презумпциясы қағидатын бұзатын тұжырымдарда баяндалмайды. Бас сот талқылауын тағайындау не алдын ала тыңдауды тағайындау туралы қаулы шағымдануға жатпайды, алайда оған қарсылық осы іс бойынша сот актілеріне шағымдану кезінде енгізілуі мүмкін.
Дайындық әрекеттері сотқа дейінгі іс жүргізу мен сот талқылауы арасындағы аралық болып табылады, өйткені ол сотқа дейінгі іс жүргізуге қатысты тексеру сипатында және сот талқылауына қатысты дайындық сипатында болады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
