327-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК өзін-өзі басқаруы
1. Өзін-өзі басқару, яғни заңдарда белгіленген тәртіпке қарамастан, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтарына немесе заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтірген басқа адам немесе ұйым даулайтын өзінің нақты немесе болжамды құқығын өз бетінше жүзеге асыру, —
екі жүзден бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан он айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не жүз сексеннен екі жүз қырық сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады үш айдан алты айға дейін.
2. Зорлық-зомбылықпен немесе оны қолдану қаупімен жасалған дәл осындай әрекет, —
үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, адамдар тобы алдын ала сөз байласу арқылы жасаған не ауыр зардаптарға әкеп соққан іс-әрекеттер, —
екі жылдан жеті жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың объектісі басқару тәртібі болып табылады. Азаматтардың, заңды тұлғалардың заңды құқықтары мен мүдделері қосымша объект ретінде әрекет етеді.
Объективті жағынан қылмыс бірқатар белгілермен сипатталады: өзінің нақты немесе болжамды құқығын жүзеге асырудың заңнамада белгіленген тәртібіне қайшы, өз еркімен әрекет ету; егер мұндай әрекеттер елеулі зиян келтірсе, басқа адам немесе ұйым даулайтын заңдылық.
Еркіндік дегеніміз-белгіленген тәртіптен басқа, яғни заңнамада белгіленген тәртіппен емес, өз құқығын жүзеге асыруға бағытталған әрекеттерді жасау.
Жарамды құқық-бұл адамға заңды түрде тиесілі, бірақ ол осы үшін белгіленген тәртіпті сақтамай жүзеге асырған құқық.
Болжалды құқық – бұл жеке тұлғаға заңды түрде тиесілі емес, бірақ ол оны қателесіп өзінің заңды деп санайтын құқық.
Қылмыс тек әрекет ету арқылы жасалады. Бұл әрекеттер өз құқықтарын іске асыруда да, өзінің заңды міндеттерін орындауда да көрінуі мүмкін. Екеуі де өз еркімен жүзеге асырылады. Бұл әрекеттердің заңдылығын ұйым немесе азамат даулайды. Мұндай әрекеттерді жасамас бұрын, процесте немесе одан кейін дауласуға болады, өйткені олар заңды емес.
Егер құқықтар мен міндеттер өз бетінше жүзеге асырылса, бірақ олардың заңдылығына ешкім дау айтпаса, қылмыстың құрамы жоқ. Сол сияқты, ол біреудің іс-әрекеті даулы болған кезде жоқ, бірақ құқықтар мен міндеттерді орындау қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүзеге асырылады.
Дау деп мүдделі тұлғаның (ұйымның) өзінің (бөтеннің) жарамды немесе болжамды құқығын өзін-өзі басқаратын іс-әрекетпен (сотқа, прокуратураға, ІІО-ға немесе өзге органға берілген, өтініш берушінің құқығын қорғауды және өз құқықтарын жариялаудың өзге де белгіленген нысандарын қамтамасыз етуге арналған өтініш немесе шағымдар) бұзғаны туралы қандай да бір нысанда хабарлауы түсінілуі тиіс.
Әрекет азаматқа немесе ұйымға өз бетінше әрекет ету нәтижесінде елеулі зиян келтірілген кезде аяқталады.
Елеулі зиян келтіру жасалған қылмыстың нақты мән-жайларын ескере отырып, тергеу органдары белгілейтін бағалау санаты болып табылады. Бұл зиян Жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да келтірілуі мүмкін. Бұл жағдайда кінәлінің әрекеттерінің заңдылығына үшінші тұлғалардың пайдасына дау айтуға болады.
Қылмыстық салдарлардың сипаты бойынша мүліктік зиян тікелей нақты залал не жоғалған пайда, азаматтардың заңды құқықтары мен мүдделерін бұзу түрінде немесе егер кінәлінің әрекеттері азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтарына немесе заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіруге, азаматтардың конституциялық құқықтарын бұзуға әкеп соқтырса, Елеулі деп танылуы мүмкін қозғалыс еркіндігіне, тұрғын үй алаңын пайдалануға және т. б.
Қылмыстың субъективті жағы тікелей немесе жанама ниетпен сипатталады, яғни. кінәнің қасақана түрі. Кінәлі өзін-өзі мойындайды, белгіленген тәртіпке қарамастан, заңдылығы даулы әрекеттерді жасайды, оның елеулі зиян келтіретінін болжайды және оны (тікелей ниет) жасағысы келеді немесе оған саналы түрде жол береді немесе оның басталу мүмкіндігіне немқұрайлы қарайды (жанама ниет).
Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам. Дәл осы қылмыс субъектісін мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар не өз қызметтік өкілеттіктерін пайдаланатын оларға теңестірілген адамдар субъект болып табылатын ұқсас қылмыстардан ерекшелендіреді (ҚК 307, 308, 309, 228-баптары).
Өзін-өзі басқарудың білікті түрі оны зорлық-зомбылықпен немесе оны қолдану қаупімен жасау деп танылады (2-бөлім). Бұл жағдайда зорлық-зомбылықты адам денсаулығына ауыр зиян келтірмеген кез-келген физикалық зорлық-зомбылық деп түсіну керек. Қасақана ауырлығы орташа денсаулыққа зиян келтіру, жеңіл денсаулыққа зиян келтіру, ұрып-соғу, азаптау ҚК 327-бабының 2-бөлігінің диспозициясымен қамтылады және қосымша біліктілікті талап етпейді. Зорлық-зомбылықты қолдану қаупін өлтіру немесе денсаулыққа ауыр зиян келтіру, сондай-ақ денсаулыққа жеңіл және орташа зиян келтіру қаупі деп түсіну керек.
ҚР ҚК 327-бабының 3-бөлігі осы баптың 1 және 2-бөліктерінде көзделген, адамдар тобы алдын ала сөз байласу арқылы жасаған не ауыр зардаптарға әкеп соққан іс-әрекеттер үшін жауапкершілікті белгілейді.
Алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы жасаған өзін-өзі басқару, Егер:
а) қылмыс жасауға екі және одан да көп адам қатысты;
б) олардың әрқайсысы осы қылмыстың объективті жағын құрайтын әрекеттерді физикалық түрде жасады;
в) олар бірлесіп әрекет етті, яғни заңнамада белгіленген тәртіпке қайшы бір мезгілде өз бетінше әрекет жасады.
Ауыр зардаптарды жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіру, абайсызда өлім келтіру деп түсіну керек. Егер өзін-өзі басқару процесінде ауырлататын жағдайларда ауыр зиян келтірілсе немесе қасақана кісі өлтірілсе, кінәлі адамның іс-әрекетін ҚК-нің 327 және 96, 103-баптары (2, 3-бөлімдері) бойынша саралау керек.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
