35-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің қажетті қорғанысы  

     1. Осы Кодексте көзделген іс-әрекетті қажетті қорғаныс жағдайында, яғни қорғанушының немесе өзге де адамдардың жеке басын, тұрғын үйін, меншігін, жер учаскесін және басқа да құқықтарын, қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін, егер бұл ретте қажетті қорғаныс шегінен асып кетуге жол берілмесе, қол сұғушыға зиян келтіру жолымен құқыққа қарсы қол сұғушылықтан қорғау кезінде жасау әкімшілік құқық бұзушылық болып табылмайды.

     2. Барлық адамдар өздерінің кәсіптік немесе өзге де арнайы даярлығына және қызметтік жағдайына қарамастан, қажетті қорғанысқа тең дәрежеде құқылы. Бұл құқық құқыққа қарсы қол сұғушылықты болдырмау не басқа тұлғалардан немесе мемлекеттік органдардан көмек сұрау мүмкіндігіне қарамастан адамға тиесілі.

     3. Қорғаныстың қол сұғушылықтың сипаты мен қауіптілік дәрежесіне айқын сәйкес келмеуі қажетті қорғаныс шегінен асып кету деп танылады, нәтижесінде қол сұғушыға жағдайдан туындамайтын айқын шектен тыс зиян келтіріледі. Мұндай асып кету қасақана зиян келтірілген жағдайларда ғана әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғады.

     4. Құқыққа қарсы қол сұғудан туындаған қорқыныш, үрей немесе шатасу салдарынан қажетті қорғаныс шегінен асқан адам әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды.

     Қажетті қорғаныс-бұл адамның өміріне, денсаулығына, мүлкіне, тұрғын үйіне, мүлкіне және басқа да заңмен қорғалатын құқықтары мен мүдделеріне әлеуметтік қауіпті қол сұғушылықтардан қорғауға әркімнің ажырамас конституциялық құқығы.  

     1-бөлімде іс-әрекеттің заңсыздығын болдырмайтын жағдай болып табылатын қажетті қорғаныс институтын әкімшілік-құқықтық түсіну бекітілген. Осы норманың мазмұнына сүйене отырып құрамдас элементтердің екі тобын ажыратуға болады:

     - заңсыз қол сұғушылық;

     - қол сұғушылықтан қорғау.

     Қажетті қорғаныс үшін қол сұғушылық заңға қайшы болуы керек, қоғамдық қауіп төндіруі керек. Қол сұғушылық ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінде көзделген құрамдардың кем дегенде біреуімен қамтылуға тиіс.  

     Заңсыз қол сұғушылық нақты болуы керек, объективті шындықта болуы керек және қорғаушының фантастикасы болмауы керек. Егер ол қорқыныштан немесе қорқыныштан әрекет етсе, қорғаушыларға зиян келтіру қажетті қорғаныс болмайды. Мысалы, белдікте отырған итке зиян келтіру немесе татуировкасы мен қорқынышты көрінісі бар адамға шабуыл жасау.  

     Заңсыз қол сұғушылық басталуы керек, яғни әрекет орындау кезеңіне өтуі керек. Қажет Қорғаныс Қорғаныс шабуылдан кейін белгілі бір уақыттан кейін жүзеге асырылған кезде орын алмайды. Қажетті қорғаныс шеңберінде қорғау қол сұғу кезінде не ол аяқталғаннан кейін тікелей, сондай-ақ қорғаушы үшін қол сұғушылықтың аяқталу сәті анық болмаған кезде жүзеге асырылуға тиіс.

     Қол сұғушылық басталғанға дейін қажетті қорғаныс заңды болатын жағдайларға жол беріледі. Мысалы, көшедегі бұзақылық ниеті бар адамдар тобы барлық дисплейлерді қатарынан сындырады, ал жақын жерде орналасқан дүкеннің иесі өз мүлкіне қол сұғуды күтпестен бұзақыларға күш қолданды. Мұндай жағдайларда іс материалдары бойынша қауіптің сөзсіздігі мен шындығын бағалау қажет.

     Қажетті қорғаныс шеңберіндегі қорғаудың заңдылық шарттарына мыналар жатады:  

     - қоғамның немесе мемлекеттің жеке құқықтарын да, мүдделерін де қорғау;

     - тек заңмен қорғалатын құқықтар мен мүдделерді қорғау;

     - тек қол сұғушыға бағытталған зиян келтіру арқылы қорғау;

     - қорғаныс белгілі бір шектеулерден аспауы керек.

     Қажетті қорғаныс кезінде жеке құқықтар (мысалы, Денсаулық), қоғамдық мүдделер (қайырымдылық ұйымының қызметіне кедергі жасау), мемлекеттің мүдделері (мысалы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы заңнамасын бұзу) қорғалуы мүмкін.  

     Қажетті қорғаныс тек қорғалатын құқықтар мен мүдделерге қауіп төнген жағдайда ғана заңды болады. Заңсыз пайдаланылған жердегі дақылдарды қорғау кезінде зиян келтіру қажетті қорғаныс болып табылмайды.  

     Заңды қажетті қорғаныс шеңберінде зиян қол сұғушыға келтірілуі керек. Зиян үшінші тұлғаларға келтірілмеуі тиіс. Үшінші тұлғаларға зиян келтірген кезде қорғаныс төтенше қажеттілік ретінде қарастырылуы мүмкін (ӘҚБтК-нің 37-бабы).

     Қажетті қорғаныс шектері келтірілген зиянның пропорционалдылығымен және қол сұғу қаупімен шектеледі. Қол сұғушылық пен қорғаныстың пропорционалдығын бағалау кезінде өз күштері мен мүмкіндіктерінің қауіп төндіретін Тараптың күшімен арақатынасын ескеру қажет. Қажетті қорғаныс шегінен асып кету жауапкершіліктен босатпайды.

     Іс-әрекеттер қажетті қорғаныстың заңдылық белгілеріне сәйкес келген кезде әкімшілік іс басталмайды, ал басталған іс ӘҚБтК-нің 741-бабына сәйкес тоқтатылуға жатады.  

     Осы баптың 2-бөлігінде қызметтік жағдайы, кәсіптік немесе өзге де арнайы даярлық қажетті қорғаныс шеңберінде әрекет ету құқығын жоққа шығармайтыны анықталды.

     Заң шығарушы қажетті қорғаныс институтының Жалпы әрекетіне, әкімшілік-құқықтық қатынастардың барлық қатысушыларының теңдігіне назар аударды. Бұл қажетті қорғаныс шеңберінде әрекет етуге, мысалы, жекпе-жектің спорттық дағдылары, өзін-өзі қорғау әдістерін меңгеру, билік өкілеттіктерінің болуы кедергі келтірмейтінін білдіреді.  

     Сонымен қатар, бұл құқық қол сұғушылыққа әсер етудің басқа жолдары болған кезде де сақталады:  

     болдырмау мүмкіндігі-қашу, мүлікті жасыру және т. б.

     көмекке жүгіну мүмкіндігі – көмек сұрап айқайлау, шұғыл әрекет ету қызметтерімен байланысу, уәкілетті тұлғаға немесе органға шағымдану.

     Белгіленген мүмкіндіктердің болуы адамды қажетті қорғаныс шеңберінде қорғауға шектемейді, өйткені заңсыз қол сұғушылыққа реакция негізделген.

     Қажетті қорғаныс шегінен асып кетудің мазмұнын заң шығарушы түсіндірілетін норманың 3 бөлігінде ашады және мыналардан тұрады:

     - қорғаныс пен қауіптің сәйкес келмеуі;

     - шамадан тыс зиян.

     Қорғаныс пен қауіптің сәйкес келмеуі қол сұғушылықтың аз қоғамдық қаупін және қорғаныстың үлкен қоғамдық қаупін білдіреді. Мысалы, егістіктерден өту қаупі төнген кезде, бетке физикалық күш қорғаныс үшін қолданылады, дегенмен тиісті қорғаныс әдісі көлік құралының шиналарына зақым келтіруі мүмкін.

     Келтірілген зиян қауіп төндіретін зияннан анық аспауға тиіс. Мысалы, 10 000 теңге сомасына материалдық залал келтіру қаупі, ал қорғау мақсатында 200 000 теңгеге залал келтірілді.  

     Бұл жағдайда қауіптің сипаты мен дәрежесі болып жатқан оқиғаның жағдайымен бағаланады. Іс бойынша іс жүргізу барысында оқиғаның барлық мән-жайлары егжей-тегжейлі белгіленуі тиіс: уақыт, ауа-райы, жарықтандыру, жергілікті жерде басқа адамдардың болуы, қол сұғушылардың саны және олардың әрқайсысының сипаттамалары мен әрекеттері, қорғаушының физиологиялық ерекшеліктері және тағы басқалар.

     Қажетті қорғаныс шегінен асып кетудің ерекше белгісі-ниет. Қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде зиян келтіргені үшін әкімшілік жауапкершіліктің басталуы оны қасақана келтірген кезде ғана мүмкін болады, яғни.адам өз әрекеттерінің салдарын түсініп, бастағысы келгенде.

     Қорытынды, осы баптың 4-бөлігі қажетті қорғаныс шегінен тыс және асып кетуді қамтиды. Әкімшілік жауапкершіліктен босату шарттары ретінде келесі асып кету себептері бекітілген:

     - қорқыныш;

     - қорқыныш;

     - шатасу.

     Заңнама шабуылға ұшыраған және қажетті қорғаныс кезінде қол сұғушыға зиян келтірген адамның қорқынышын өте қатты қорқыныш, оған жасалған қол сұғушылыққа байланысты адамның қатты қорқынышы деп түсіну керек деп бекітеді. Беттің эмоционалды жағдайы, қорқыныш сияқты, ұқсас жағдайларда оның қорқыныш сезімінің кенеттен пайда болуымен сипатталады. Қорғаушы адамның шатасуы деп оның кенеттен шатасуы, абыржуы, қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан туындаған қорқыныш пен қорқыныштан туындаған әрекеттерінің тұрақсыздығы түсінілуі керек.

     Маңызды шарт-бұл себептер адам қорғалған осы заңсыз қол сұғушылықтан туындауы керек. Сондықтан, іс бойынша іс жүргізу кезінде шектен асып кету жағдайлары мен заңсыз қол сұғушылық арасында себеп-салдарлық байланыс орнату қажет.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы