435-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің кәмелетке толмағандары жасаған бұзақылық  

     Он төрт жастан он алты жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар жасаған ҚК-нің 293-бабының бірінші бөлігінде көзделген ұсақ бұзақылық немесе бұзақылық, -

     ата-аналарына немесе оларды алмастыратын адамдарға жеті айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     Кәмелетке толмағанның құқық бұзушылық жасау фактісі көптеген жағдайларда кәмелетке толмағанның заңды өкіліне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғауға, сондай-ақ оны әкімшілік жауаптылыққа тартуға негіз болып табылады.  

     Түсініктеме берілген мақаланың негізінде ӘҚБтК-нің 434-бабында көзделген ұсақ бұзақылық ұғымы қамтылған. Бұл құқық бұзушылықтың негізгі белгісі-қоғамға деген құрметсіздікті білдіретін қоғамдық тәртіпті бұзу. Бұл белгісіз бұзақылық, оның ішінде ұсақ-түйек туралы айту мүмкін емес. Бұл құқық бұзушылықты жасау кәмелетке толмаған құқық бұзушының мәдениетінің төмендігін, оның өзімшілдігін, қоғамның, басқа адамдардың мүдделерін елемеуін, әдептілік пен әдептілік ережелерін елемеуді көрсетеді.

     Құқық бұзушылықтың объектісі қоғамдық тәртіп саласындағы қоғамдық қатынастар, яғни қоғамда қалыптасқан адамдар арасындағы қоғамдық қатынастар жүйесі, нормативтік актілермен, әдет-ғұрыптармен, дәстүрлермен және мораль нормаларымен анықталған қоғамдық орындардағы мінез-құлық ережелері болып табылады. Зерттелетін әкімшілік құқық бұзушылықтың біліктілік белгілері қылмыстық жазаланатын іс-әрекет түріндегі құқыққа қайшы әрекеттер болуы мүмкін болғандықтан, құқық бұзушылықтың факультативтік объектісі адамдардың өмірі, денсаулығы және материалдық әл-ауқаты болуы мүмкін.

     Құқық бұзушылықтың объективті жағын ӘҚБтК-нің 434 және ҚК-нің 293-баптарында көзделген құқыққа қайшы қасақана әрекеттер құрайды.

     Ұсақ бұзақылық келесі заңсыз әрекеттермен көрінеді:

     1) қоғамдық орындарда балағат сөздер айту;

     2) жеке тұлғаларды қорлау;

     3) тұрғын үй-жайларды қорлау;

     4) жалпыға ортақ пайдаланылатын орындардың, саябақтардың, скверлердің ластануы, оның ішінде белгіленбеген орындарда коммуналдық қалдықтардың шығарылуы;

     5) айналасындағыларға құрметсіздік білдіретін, қоғамдық тәртіпті және жеке тұлғалардың тыныштығын бұзатын басқа да осындай әрекеттер.

     Құқық бұзушылықты саралау кезінде жоғарыда аталған құқыққа қарсы әрекеттер дербес болуы және бір-бірімен үйлесуі мүмкін екенін ескеру қажет. Жоғарыда аталған құқық бұзушылық белгілерінің қысқаша сипаттамалары ӘҚБтК-нің 434-бабына түсініктемелерде келтірілген.

     Қылмыстық бұзақылықтың саралаушы белгілері ҚК-нің 293-бабының бірінші бөлігінде көзделген құқыққа қайшы әрекеттер болып табылады, атап айтқанда:

     1) қоғамға айқын сыйламаушылық білдіретін, азаматтарға зорлық-зомбылық қолданумен не оны қолдану қаупімен сүйемелденетін қоғамдық тәртіпті аса батыл бұзу;

     2) бөтеннің мүлкін жоюға немесе бүлдіруге байланысты әрекеттер;

     3) Ерекше цинизммен ерекшеленетін әдепсіз әрекеттер жасау.

     ҚР Жоғарғы Сотының 2009 жылғы 12 қаңтардағы №3 "бұзақылық туралы істер бойынша сот практикасы туралы" нормативтік қаулысымен қылмыстық бұзақылықтың біліктілік белгілері ұғымдары түсіндірілді. Кішігірім бұзақылықпен салыстырғанда қылмыстық жазаланатын бұзақылықтың қоғамдық қауіптілігінің үлкен дәрежесін көрсететін айрықша белгі-қоғамға деген құрметсіздікті білдіретін қоғамдық тәртіпті бұзудың ерекше батылдығы.  

     Қоғамдық орындарда балағат сөздер айту, жеке тұлғаларды қорлау, тұрғын үй-жайларды, жалпыға ортақ пайдаланылатын орындарды қорлау және басқаларға құрметсіздік білдіретін, қоғамдық тәртіпті және жеке тұлғалардың тыныштығын бұзатын басқа да осындай әрекеттер зорлық-зомбылық қолданумен не оны қолдану қаупімен, сол сияқты бөтеннің мүлкін жоюмен немесе бүлдірумен қатар жүретін жағдайларда, мұндай әрекеттер шығады әкімшілік құқық бұзушылық шеңберінен тыс және қылмыстық жазаланатын бұзақылықтың құрамын құрайды.  

     Азаматтарға зорлық-зомбылық көрсетумен не оны қолдану қаупімен, бөтеннің мүлкін жоюмен немесе бүлдірумен не айрықша цинизммен ерекшеленетін ұятсыз әрекеттер жасаумен қатар жүретін қоғамға айқын құрметсіздік білдіретін қоғамдық тәртіпті мұндай қылмыстық бұзу қоғамдық тәртіпті аса батыл бұзу деп танылуы мүмкін. Мұндай іс-шараларға қоғамдық тәртіпті ұзақ және табанды түрде бұзу, бұқаралық іс-шараны бұзу, кәсіпорынның, мекеменің, ұйымның немесе қоғамдық көліктің қалыпты қызметін уақытша тоқтату кіруі мүмкін.  

     Қоғамды ашық құрметтемеу деп кінәлінің басқаларға қарсы тұруға, оларға немқұрайлы қарауды көрсетуге деген ұмтылысынан туындаған жалпыға бірдей танылған мінез-құлық нормалары мен ережелерін демонстрациялық бұзу деп түсіну керек.  

     Ерекше цинизм деп адамгершіліктің жалпы қабылданған нормаларына, мысалы, ұятсыздықтың көрінісіне, науқастарды, қарттарды, дәрменсіз күйдегі адамдарды және басқаларды қорлаумен қатар жүретін әрекеттерді түсіну керек.  

     Айыптау актісінде және үкімде қоғамдық тәртіпті ерекше өрескел бұзу нақты көрсетілген және бұзақылық әрекеттердің ұятсыздығы көрсетілген болуы керек. Қылмыстық қудалау органдары адамға айып тағылмаған бұзақылықтың саралаушы белгілерін үкімде көрсетуге жол берілмейді.

     ӘҚБтК-нің 28-бабының негізінде Әкімшілік құқық бұзушылықтың субъектілері әкімшілік құқық бұзушылық аяқталған немесе жолын кесу сәтіне он алты жасқа толған физикалық тұрғыдан есі дұрыс азаматтар болып табылады. Бірақ ӘҚБтК-нің 435-бабы бойынша құқық бұзушылық субъектісі он төрт жастан он алты жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар ғана бола алады, бірақ әкімшілік жауапкершілік субъектілері ата-аналар немесе оларды алмастыратын адамдар болып табылады. Егер "ата-аналар" тақырыбымен түсінікті болса, онда "оларды алмастыратын адамдармен" біршама айқындық қажет.  

     "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" 2011 жылғы 26 желтоқсандағы ҚР Кодексінің 1-бабы 1-тармағының 12) тармақшасына сәйкес "заңды өкілдер" ұғымында "және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес баланың құқықтары мен мүдделеріне қамқорлық жасауды, білім беруді, тәрбиелеуді, қорғауды жүзеге асыратын оларды алмастыратын басқа да адамдар"ұғымы қолданылады. Бұл ретте ата-аналардан басқа заңды өкілдерге бала асырап алушылар, қорғаншы немесе қамқоршы, асырап алушы ата-ана (асырап алушы ата-ана), патронат тәрбиеші жатады.

     Сонымен бірге, заң шығарушы ӘҚБтК-нің 435-бабының әкімшілік құқық бұзушылық субъектісін айқындау кезінде ата-аналар мен оларды алмастыратын адамдар ұғымымен шектелсе де, бұл тұрғыда субъект ата-аналарды да, асырап алушыларды да, қамқоршыларды, асырап алушы ата-аналарды, патронат тәрбиешілерді де түсінуі керек, өйткені бұл адамдардың барлығы қамқорлықты жүзеге асыра отырып, ата-аналарды алмастырады, баланың білімі, тәрбиесі, құқықтары мен мүдделерін қорғау.

     ҚР Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 22 желтоқсандағы № 12 "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің жалпы бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" нормативтік қаулысымен ӘҚБтК-нің 435-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қозғау тәртібі түсіндірілді. ӘҚБтК нормаларында ата-аналардың немесе оларды алмастыратын адамдардың жауапкершілігі көзделген жағдайларда, 14 жастан 16 жасқа дейінгі адам жасаған әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама осы адамдарға қатысты жасалады. Мұндай адамдарға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша шығарылған қаулыда жасалған құқық бұзушылықта олардың кінәсі неде екендігі көрсетілуге тиіс.

     Зерттелетін әкімшілік құқық бұзушылықтың субъективті жағы тікелей немесе жанама ниет түріндегі кінәнің қасақана түрімен сипатталады.

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды ішкі істер органдарының осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары жасауға құқылы (ӘҚБтК 804-бабы).

     ӘҚБтК-нің 435-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарау құқығына кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттардың судьялары берілді.

     ӘҚБтК-нің 812-бабының 4-бөлігіне сәйкес кәмелетке толмағандардың, олардың ата-аналарының немесе оларды алмастыратын адамдардың әкімшілік құқық бұзушылықтары туралы істер оларға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан адамның тұрғылықты жері бойынша қаралады. Сондықтан, егер тұрғылықты жерінде ювеналды соттар болмаса, істерді қарау мамандандырылған әкімшілік соттарда жүргізілуі мүмкін.  

     Құқық бұзушы іс жүзінде кәмелетке толмағанына қарамастан, оған тәрбиелік ықпал ету шараларын қолдануға болмайды, өйткені олар әкімшілік құқық бұзушылық жасаған кезде 16 жасқа толған, бірақ он сегіз жасқа толмаған адамдарға ғана қолданылуы мүмкін (ӘҚБтК 65-бабының 1-бөлігі).

ҚР Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 22 желтоқсандағы № 12 нормативтік қаулысының 22-тармағы кәмелетке толмағанның мінез-құлқына ерекше талаптар белгілеу мүмкіндігін көздейді. ӘҚБтК-нің 54-бабы бірінші бөлігінің 3) тармақшасында көзделген кәмелетке толмағандарға белгілі бір орындарға баруға, кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссияның рұқсатынсыз басқа жерлерге баруға тыйым салуды сот әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушылардың немесе істі қарау кезінде ішкі істер органдарының өтініші бойынша ғана үш айдан бір жылға дейінгі мерзімге тағайындауы мүмкін. Мұндай тыйым ӘҚБтК-нің 435-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адамның мінез-құлқына ерекше талап ретінде белгіленеді және жаза тағайындалғанына қарамастан қолданылады және қайтадан әкімшілік жауаптылыққа тартылатын кәмелетке толмағандарға қолданылады .

     Бірақ біздің жағдайда кәмелетке толмаған бала емес, оның ата-анасы мен оларды алмастыратын адамдар әкімшілік жауапкершілікке тартылатындықтан, тек ересектерге қатысты мінез-құлыққа ерекше талаптар қоюға болады. ата-аналар мен оларды алмастыратын адамдар ӘҚБтК-нің 435-бабында көзделген бұзақылық әрекеттерді өздері жасамайды, сондықтан аталған баптар тізімінен 435-бап негізделеді ӘҚБтК-нің 54-бабында алып тастау керек. лар

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 1000000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: ком / Заң күші коды: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы