436-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің Қылмыстық-процестік Заңын елеулі түрде бұзу  

Сотқа дейінгі іс жүргізу барысында немесе істі сотта қарау кезінде жол берілген осы Кодекстің қағидаттары мен өзге де жалпы ережелерінің бұзылуы, сондай-ақ іске қатысушы адамдардың заңмен кепілдік берілген құқықтарынан айыру немесе оларға қысым жасау, сот ісін жүргізу рәсімін сақтамау немесе өзге де жолмен мән-жайларды жан-жақты, толық және объективті зерттеуге кедергі келтірген өзге де заң бұзушылықтар қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі бұзушылықтары деп танылады істер сот үкімінің немесе соттың басқа шешімінің шешіміне әсер еткен немесе әсер еткен болуы мүмкін.

Бірінші сатыдағы сот жол берген міндетті зерттеуге жататын дәлелдемелерді зерттемеу нәтижесінде сот тергеуінің біржақтылығы немесе толықолстігі жол берілетін дәлелдемелерді талқылаудан қате алып тастаудың немесе тарапқа іс үшін маңызы болуы мүмкін дәлелдемелерді зерттеуден негізсіз бас тартудың не жол берілмейтін дәлелдемелерді зерттеудің нәтижесі болған кезде үкімнің күші жойылуға немесе өзгертуге жатады.

Үкім, қаулы, егер:

1) Сот осы Кодекстің 35-бабында көзделген негіздер болған кезде қылмыстық істі тоқтатқан жоқ;

2) үкімді соттың заңсыз құрамы қаулы еткен;

3) осы Кодекстің 335-бабының екінші бөлігінде көзделген жағдайларды қоспағанда, іс сотталушы болмаған кезде қаралған;

4) сот дело қорғаушының немесе жәбірленушінің өкілінің қатысуынсыз қаралады, егер олардың заң бойынша қатысуы міндетті болып табылса немесе сотталушының қорғану құқығы өзгеше түрде бұзылған болса;

5) сотта сотталушының немесе жәбірленушінің ана тілін немесе өзі меңгерген тілді не аудармашының қызметін пайдалану құқығы бұзылған;

6) осы Кодекстің талаптарына сәйкес олар жүргізілмеген жағдайларды қоспағанда, сотталушыға сот жарыссөздеріне қатысу құқығы берілмеген;

7) осы Кодекстің талаптарына сәйкес оны айту көзделмеген жағдайларды қоспағанда, сотталушыға соңғы сөз берілмеген;

8) үкім қаулысының құпиясы бұзылған;

9) үкімге судья қол қоймайды.

Істе сот отырысы хаттамасының болмауы шағымданған (наразылық білдірілген) сот актісінің күшін жою үшін негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда апелляциялық сатыдағы сот істі толық ресімдеу үшін бірінші сатыдағы сотқа жібереді.

1.Апелляциялық практикада қылмыстық іс жүргізу заңын бұзу сот үкімінің немесе қаулысының күшін жоюға немесе өзгертуге негіз болған кезде біртұтас түсінік маңызды.

Сот қорытындыларының істің нақты мән-жайларына сәйкес келмеуі деп дәлелдемелерді бағалаудағы, қабылданған шешімді уәждеудегі қателіктерді, сот талқылауында зерттелмеген дәлелдемелермен айыптаудың негіздемесін, сондай-ақ үкімде келтірілген мәліметтер сот белгілеген нақты деректерге қайшы келген кезде түсіну керек.

Егер олар қылмыстық сот ісін жүргізу рәсімін сақтамау жолымен қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысушылардың кепілді ҚІЖК құқықтарынан айырса немесе шектесе, сондай-ақ заңды, негізделген және әділ үкім қаулысына әсер еткен немесе әсер еткен болса, мұндай бұзушылықтар өткізілген сот актісінің сөзсіз күшін жоюға әкеп соғатын қылмыстық іс жүргізу заңын бұзған деп танылуға тиіс. Мысалы, дәлелдемелерді бағалау кезінде куәландыру және жеке тінту барысында әрқайсысының Конституцияда белгіленген бостандық пен жеке басына қол сұғылмаушылық құқықтары қозғалатынын ескеру қажет, сондықтан әрбір нақты жағдайда аталған әрекеттерді жүргізу үшін заңды негіздердің, оларды жүргізу туралы прокурор санкциялаған дәлелді қаулының болуын, оларды жүргізу кезінде заң талаптарының сақталуын тексеру қажет.

2.Түсініктеме берілген баптың 3-бөлімінде көрсетілген қылмыстық іс жүргізу заңын бұзу үкімнің әділдігіне күмән келтіреді және оның күшін жоюға немесе апелляциялық тәртіппен өзгертуге негіз болып табылады.     Сонымен бірге, іс жүргізу заңының кез-келген бұзылуы үкімнің күшін жоюға немесе өзгертуге негіз бола бермейді. Егер іс жүргізу заңының жол берілген бұзылуы үкімнің заңдылығына, негізділігіне, әділдігіне әсер етпесе не әсер ете алмаса, бұл үкімнің күшін жоюға негіз болып табылмайды, бірақ сот бұл бұзушылыққа жеке қаулы шығару арқылы жауап бере алады.                                                                        

3.Істің елеулі мән-жайларын түсіндірмеу не оларды Үстірт зерттеу деп түсіну керек сот тергеуінің біржақтылығы мен толық следстігі, егер апелляциялық сатыдағы сот сот тергеуінің олқылықтарын толтыра отырып, үкімнің күшін жоюға не оны өзгертуге басқа негіз таба алмаса, үкімнің күшін жоюға не өзгертуге негіз бола алады.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы