458-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің Қылмыстық-процестік Заңын елеулі түрде бұзу
Сотқа дейінгі іс жүргізу барысында және (немесе) істі сотта қарау кезінде іске қатысушы адамдардың заңмен кепілдік берілген құқықтарынан айыру немесе шектеу, сот ісін жүргізу рәсімін сақтамау арқылы немесе өзге де жолмен істің мән-жайларын жан-жақты және объективті зерттеуге кедергі келтірген, істің мән-жайларына әсер еткен немесе әсер еткен осы Кодекстің қағидаттары мен өзге де жалпы ережелерінің бұзылуы қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі бұзушылықтары деп танылады сот үкімінің қаулысы.
Егер іс бойынша іс жүргізу кезінде осы Кодекстің 436-бабының үшінші бөлігінде көрсетілген қылмыстық іс жүргізу заңын бұзушылықтарға жол берілсе, үкімнің, апелляциялық қаулының күші жойылуға жатады.
1.Қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі бұзушылықтары деп іске қатысушы адамдардың заңмен кепілдік берілген құқықтарынан айыру немесе шектеу, сот ісін жүргізу рәсімін сақтамау немесе өзге де жолмен істің мән-жайларын жан-жақты, толық және объективті зерттеуге кедергі келтірген, сот үкімінің қаулысына әсер еткен немесе әсер етуі мүмкін істі сот қарауы кезінде ҚІЖК қағидаттары мен өзге де жалпы ережелерінің бұзылуы танылады.
Қылмыстық іс жүргізу заңының кез-келген бұзылуы сот актісінің күшін жоюға немесе өзгертуге әкеліп соқтырмайды, тек маңызды. Заңды бұзудың маңыздылығының белгісін анықтау үшін кассациялық сатыдағы сот оның іске қатысушы адамдардың заңмен кепілдендірілген құқықтарынан айыру немесе шектеу, сот ісін жүргізу рәсімін сақтамау немесе өзге де жолмен істің мән-жайларын жан-жақты, толық және объективті зерттеуге кедергі келтіргенін, сот үкімінің қаулысына әсер еткенін немесе әсер етуі мүмкін екенін анықтауы тиіс. Қылмыстық процестің теориясы мен практикасында қылмыстық іс жүргізу заңын бұзушылықтардың мәніне қарай негіздердің екі тобы ажыратылады: 1) Сот актісінің шартсыз күшін жоюға немесе өзгертуге әкеп соқпайтын негіздер және 2) сот актісінің шартсыз күшін жоюға немесе өзгертуге әкеп соғатын негіздер.
Негіздердің бірінші тобына қылмыстық іс жүргізу заңын бұзушылықтар жатады, олардың маңыздылығы қылмыстың нақты жағдайларына және қылмыстық істің басқа да ерекшеліктеріне немесе сот ісін жүргізудің жекелеген түрлерінің ерекшеліктеріне байланысты. Кейбір жағдайларда олар елеулі деп танылуы мүмкін және сот актісінің күшін жоюға немесе өзгертуге әкеп соғады, басқа жағдайларда сот Елеулі деп тани алмайды және сот актісінің күшін жоюға немесе өзгертуге әкеп соқпайды.
Бірінші сатыдағы үкімнің немесе апелляциялық сатыдағы қаулының сөзсіз күшін жоюға әкеп соғатын негіздердің екінші тобына Қылмыстық-процестік заңның мынадай бұзушылықтары жатады: 1) ҚІЖК-нің 35-бабында көзделген негіздер болған кезде сот қылмыстық істі тоқтатқан жоқ; 2) үкімді соттың заңсыз құрамы қаулы етті; 3) іс сотталушы болмаған кезде қаралды, қылмыстық теріс қылық не ауырлығы аз және орташа қылмыс жасады деп айыпталған сотталушы істі ол болмаған кезде қарау туралы өтініш білдірген кезде; сотталушы Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде болғанда және Сотқа келуден жалтарғанда; қамауда ұсталатын сотталушы келуден және сот отырысына қатысудан бас тартқан жағдайда (2-бөлім. ҚІЖК-нің 335-бабы); 4) іс сотта жәбірленушінің қорғаушысының немесе өкілінің қатысуынсыз қаралды, егер олардың заң бойынша қатысуы міндетті болып табылса немесе сотталушының қорғауға құқығы өзгеше түрде бұзылған болса; 5) сотта сотталушының немесе жәбірленушінің ана тілін немесе олар білетін тілді не аудармашының қызметін пайдалану құқығы бұзылған; 6) сотталушыға сот жарыссөздеріне қатысу құқығы берілмеген; 7) сотталушыға соңғы сөз берілмеген; 8) үкім қаулысының құпиясы бұзылған; 9) үкімге судья қол қоймаған (3-бөлім. ҚІЖК-нің 436-бабы; 458-бабы).
Егер іс бойынша барлық мән-жайлар жеткілікті түрде толық анықталса және жаңа дәлелдемелер Жинау мүмкіндіктері таусылса, кассациялық сатыдағы сот жәбірленушінің, оның өкілінің наразылығы немесе шағымы болған кезде жазаны күшейтуге не аса ауыр қылмыс туралы заңды бірінші және апелляциялық сатыдағы сот актілерінің күшін жоймай және істі жаңа қылмысқа жібермей қолдануға құқылы екенін есте ұстаған жөн сот талқылауы (ҚІЖК 463-бабы). Ақтау үкімін кассациялық сатыдағы сот прокурордың наразылығынан не жәбірленушінің немесе оның өкілінің шағымынан, сондай-ақ Ақтау негіздерімен келіспеген сот бойынша оправ адамның шағымынан басқа ешбір жағдайда жоя алмайды.
Сонымен бірге, ақтау үкімі, істі тоқтату туралы қаулы немесе сотталушының пайдасына шығарылған өзге де шешім, егер ақталғанның кінәсіздігі немесе сотталушының пайдасына шығарылған өзге де шешімнің мәні күмән тудырмаса, қылмыстық іс жүргізу заңын елеулі бұзу себептері бойынша күшін жоюға болмайды (ҚІЖК-нің 461-бабының 2-бөлігі).
Апелляциялық сатыдағы сот шығарған жаңа ақтау үкімі жойылған кезде бірінші сатыдағы соттың айыптау үкімі өзгеріссіз қалады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
