655-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексі алқабилерінің міндеттерін орындау үшін сотқа келмеу
Алқабидің міндеттерін орындау үшін сотқа шақыру бойынша азаматтың дәлелді себепсіз келмеуі –
ескерту жасауға немесе жеке тұлғаларға он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
"Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьяларының мәртебесі туралы" ҚР Конституциялық заңының 1-бабы Қазақстан Республикасындағы сот билігі заңда көзделген жағдайларда және тәртіппен қылмыстық сот ісін жүргізуге тартылатын тұрақты судьялар, сондай-ақ алқабилер тұлғасындағы соттарға ғана тиесілі екенін айқындайды.
Алқабилердің қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысуына байланысты қоғамдық қатынастар "Алқабилер туралы" ҚР Заңымен реттелген.
Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік билік институттарының жұмыс істеуін қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі болып табылады.
Сот төрелігін жүзеге асыруға алқабилерге кандидаттардың қатысуымен туындайтын қоғамдық - құқықтық қатынастар құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.
Алқабилердің қылмыстық істерді қарауға қатысуына айыпталушының қылмыстық заңда өлім жазасы немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру көзделген қылмыстар туралы істер, сондай-ақ 125 (үшінші бөлік), 128 (төртінші бөлік), 132 (бесінші бөлік), 135(төртінші бөлік)баптарда көзделген қылмыстар туралы істер бойынша өтінішхаты бойынша жол беріледі ҚК, сондай-ақ төтенше жағдай кезінде және жаппай тәртіпсіздіктер кезінде жасалған кісі өлтіру туралы, соғыс уақытында немесе жауынгерлік жағдайда жасалған Әскери қылмыстар туралы.
Алқабилерге кандидаттардың тізімін қалыптастыру тәртібі "Алқабилер туралы" ҚР Заңының 4-бабының 1-бөлігінде регламенттелген – Қазақстан Республикасы азаматтарының алқабилерді іріктеу процесіне қатысуын қамтамасыз ету мақсатында жергілікті атқарушы органдар жыл сайын алқабилерге кандидаттарды іріктеу жүргізілетін жылдың алдындағы жылдың 1 желтоқсанына қарай бастапқы, бірыңғай және қосалқы органдар құрады алқабилерге кандидаттардың тізімі.
Осы Заңға сәйкес азаматтарды алқабилерге кандидаттардың тізіміне тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген өзге мән-жайлар бойынша енгізуге қандай да бір шектеулерге жол берілмейді.
"Алқабилер туралы" Заңның 11-бабының 5-бөлігіне сәйкес азаматтарға алқабилерді іріктеу рәсіміне қатысу үшін сотқа келу міндеті жүктелген. Азаматтың дәлелсіз себептермен келмеуі Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген жауаптылыққа әкеп соғады.
Алқабилерге кандидаттардың уақтылы келуін қамтамасыз ету, қажетті жағдайларда алқабилерге кандидаттардың өз міндеттерін орындауына кедергі келтіретін адамдарға, сондай-ақ алқабилерге кандидаттар дәлелді себепсіз сотқа келуден жалтарған кезде оларға жауапкершілік шараларын қолдану және сот талқылауын ұйымдастырудың басқа да мәселелерін шешу мақсатында, соттар алқабилерге кандидаттарға сот отырысы басталғанға дейін кемінде жеті тәулік бұрын сотқа келгені туралы күні мен уақыты көрсетілген хабарламаларды тапсыру туралы Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 638-бабының бесінші бөлігінің талаптарын сақтауға тиіс.
Бұл құқық бұзушылықтың объективті жағы алқабилерге кандидаттар тарапынан әрекетсіздікпен сипатталады, яғни азамат оған нормативтік актілерде белгіленген әрекеттерді жасауға міндетті, бірақ оларды орындағысы келмеуіне байланысты ол әкімшілік жауапкершілікке тартылуы керек.
Жауапкершіліктің міндетті шарты дәлелсіз себептермен келмеу болып табылады.
"Дәлелді себептер" ұғымы мен тізбесі Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде бекітілмеген. Мұндай тізбені және басқа да нормативтік актілерді көздемейді. Сондықтан әрбір нақты жағдайда осы мәселені шешу жағдайдың мән-жайларына және шақырылатын азаматтың жазбаша түсіндірмелеріне байланысты лауазымды адамның қалауы бойынша қалады. Сондықтан "дәлелді себеп" санаты бағаланады. Жалпы ереже бойынша, құқық қолдану практикасында мұндай себептерге адамның немесе жақын туыстарының ауруы, іссапарда болу, табиғи сипаттағы төтенше жағдайларға байланысты келу мүмкін.стігі және т. б. жатады.
Құқықтық сауатсыздық немесе сотты құрметтемеу себебінен азаматтар сот отырысына қатыспайды. С. Н. Абрешева атап өткендей, сот процесіне шақырылған 100-125 адамның 40-тан аспайтыны бар. Мұның бәрі алқабилер Кворумының болмауына әкеледі. Бұдан басқа, алқабилерге кандидаттардың тізімін жасау кезінде Алқабилер туралы заңнаманы жол берілмейтін бұзушылықтарға жиі жол беріледі. Мысалы, Қарағанды қаласында алқабилер тізіміне психобайланыс пациенттері мен тұтқындар кірді. Тексеру барысында алқабилерге кандидаттардың тізіміне наркологиялық және психиатриялық диспансерде есепте тұрған 122 адам енгізілгені анықталды. Сонымен қатар, бұл тізімге бас бостандығынан айыру орындарындағы адамдар кірді. Сондай-ақ, тізімде 16 прокурор, судьялар, мемлекеттік қызметкерлер және ішкі істер органдарының қызметкерлері болды.
Мәселе мұндай тізімдерді ресми түрде құруда, көбінесе оларды әкімшіліктің уақтылы дайындамауында, жұмыс істемеген хабарлама жүйесінде, Халықпен нашар ақпараттық және түсіндіру жұмыстарында жатыр. Нәтижесінде судья "алқабилерге кандидаттардың тізімін" қалыптастыруда қиындықтарға тап болады (моральдық және моральдық қасиеттерге жауап беретін кемінде 25 кандидат), бұл кандидаттарды іріктеу рәсімін кешіктіруге, істерді қарау мерзімдерін бұзуға әкеледі, қылмыстық істі қарау және шешу процесінде қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысушылар жүргізген орасан зор жұмысты мағынасыз етеді. Сонымен қатар, бұл алқабилердің қатысуымен сот төрелігін жүзеге асыруға бөлінген бюджет қаражатының негізсіз жұмсалуына әкеледі.
Солтүстік Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының төрағасы С. Викторенко атап өткендей, " азаматтар алқабилердің міндеттерін орындау – олардың азаматтық борышы және құрметті міндеті екенін білуі тиіс. Яғни, азаматтың сотқа келуден және алқабидің міндеттерін орындаудан бас тартуға құқығы жоқ. Бұдан басқа, аурудың болуы, алдағы іссапар сияқты себептер бойынша істі қарауға қатысу мүмкін заявлениестігі туралы өтініш тиісті құжаттармен расталуы тиіс. Әйтпесе, оларды сот ақылға қонымды деп санауы мүмкін".
Құқық бұзушылық субъектісі арнайы болады. Алқабилерге Кандидат, нормативтік ұйғарымнан бұл алқабилерді іріктеу рәсіміне кейіннен қатысу үшін алқабилерге кандидаттардың тізіміне енгізілген Қазақстан Республикасының азаматы. 25 жасқа толған, соттылығы жоқ, әрекетке қабілетті, наркологиялық немесе психоневрологиялық диспансерде есепте тұрмаған Қазақстан Республикасының азаматы алқабилерге кандидат бола алады.
"Алқабилер туралы" Заңның 10-бабына сәйкес алқабилерге кандидаттардың тізіміне адамдар енгізілмейді:
1) алқабилердің тізімдерін жасау сәтіне жиырма бес жасқа толмаған;
2) өтелмеген не алынбаған соттылығы бар;
3) сот әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі деп таныған;
4) судьялар, прокурорлар, тергеушілер, адвокаттар, мемлекеттік қызметшілер мен әскери қызметшілер, сондай-ақ құқық қорғау органдарының қызметкерлері;
5) наркологиялық немесе психоневрологиялық диспансерде есепте тұрғандар.
Құқық бұзушылықтың субъективті жағы ниетпен сипатталады.
ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 57-тармағына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама, түсініктеме берілген бапта көзделген әрекет үшін сот приставтарын және сот төрағасы немесе сот отырысына төрағалық етуші уәкілеттік берген соттардың басқа да қызметкерлерін жасауға құқылы.
Осы құқық бұзушылық үшін мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары қоятын ескерту немесе 10 АЕК мөлшерінде айыппұл түріндегі әкімшілік жауапкершілік көзделген.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
