745-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің жәбірленушісі
1. Жәбірленуші әкімшілік құқық бұзушылықпен жеке, мүліктік немесе моральдық зиян келтірілген жеке немесе заңды тұлға болып табылады.
2. Жәбірленуші істің барлық материалдарымен танысуға, түсініктемелер беруге, дәлелдемелер ұсынуға, өтінішхаттар мен қарсылық білдірулерді мәлімдеуге, өкілі болуға, әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаға және әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға шағымдануға, оған осы Кодексте берілген өзге де іс жүргізу құқықтарын пайдалануға құқылы.
3. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жәбірленушінің қатысуымен қаралады. Ол болмаған кезде іс істің қаралатын орны мен уақыты туралы оның тиісті хабарламасы туралы деректер болған және одан істі қарауды кейінге қалдыру туралы өтінішхат келіп түспеген жағдайларда ғана қаралуы мүмкін.
4. Жәбірленушіден осы Кодекстің 754-бабында көзделген тәртіппен куә ретінде сұралуы мүмкін. Егер жәбірленуші заңды тұлға болса, оның өкілі куәгер ретінде сұралуы мүмкін.
1 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық жасау нәтижесінде жеке, мүліктік немесе моральдық зиян келтірілген жеке немесе заңды тұлға әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуде жәбірленуші деп танылады.
Физикалық зиян-бұл адам денсаулығына зиян келтіру, дене жарақатын келтіру, нәтижесінде қандай да бір ауру пайда болған немесе уланған әрекеттер және т.б. әкімшілік құқық бұзушылық нәтижесінде жәбірленушіге келтірілген физикалық зиян (мысалы, ұсақ бұзақылық кезінде ұрып-соғу нәтижесінде), әдетте, оның денсаулығына жеңіл зиян келтіреді. Салдары ауыр немесе орташа ауырлықтағы денсаулыққа зиян келтіру болып табылатын құқық бұзушылықтарды заң шығарушы қылмыстар мен қылмыстық теріс қылықтарға жатқызады.
Мүліктік зиян адамның мүлкін жоюға немесе бүлдіруге, ақшалай шығыстарды көтеруге, материалдық құндылықтарды жоғалтуға және т.б. әкімшілік құқық бұзушылық жасау нәтижесінде жәбірленушіге келтірілген мүліктік зиян (мысалы, жол қозғалысы ережелерін бұзу салдарынан автомобильдің зақымдануы) негізінен ұсақ зиян болып табылады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы шешім қабылдаған кезде залалды бағалау көбінесе өте маңызды, өйткені бірқатар құқық бұзушылықтар үшін мүліктік залалдың құны әкімшілік құқық бұзушылықтарды, қылмыстар мен қылмыстық теріс қылықтарды ажыратуға негіз болады.
"Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы № 7 нормативтік қаулысының 3-тармағына сәйкес моральдық зиян деп азаматтың өзіне тиесілі жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтарды құқыққа қарсы бұзу, кемсіту немесе айыру нәтижесінде бастан кешірген моральдық немесе физикалық азаптарын түсіну керек. Адамның эмоционалды-ерікті тәжірибесі ретінде адамгершілік азапты оның қорлау, тітіркену, депрессия, ашулану, ұят, үмітсіздік, кемшіліктер, ыңғайсыздық жағдайлары және т.б. сезімдерін түсіну керек.
Заңды тұлғаларға, жеке, Әкімшілік құқық бұзушылықтардан айырмашылығы, тек мүліктік және моральдық зиян келтірілуі мүмкін екенін атап өткен жөн. Заңды тұлғаға осындай зиян келтірілген жағдайда барлық құқықтар мен міндеттерді осы заңды тұлғаның өкілі жүзеге асырады.
2 бөлім. Жеке немесе заңды тұлға әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жәбірленуші мәртебесін ол Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамада не әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау туралы прокурордың қаулысында осындай ретінде тіркелген кезден бастап алады. Осы сәттен бастап жәбірленуші деп танылған адамның белгілі бір іс жүргізу құқықтары мен міндеттері болады.
Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігіне сәйкес жәбірленуші: істің барлық материалдарымен танысуға, түсініктеме беруге, жасалған құқық бұзушылық пен оған келтірілген зиянның дәлелдерін ұсынуға, өтінішхаттар мен қарсылық білдірулерді мәлімдеуге, өкілі болуға, әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаға және әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға шағымдануға, сондай-ақ ӘҚБтК нормаларында көзделген өзге де іс жүргізу құқықтарын пайдалануға құқылы.
Үнсіз немесе саңырау болып табылатын іс бойынша іс жүргізілетін тілді білмейтін жәбірленушіге аудармашы немесе сурдоаударма дағдыларын меңгерген, яғни үнсіз немесе саңырау белгілерін түсінетін адам беріледі. Бұл жәбірленушіге істі қарауға белсенді қатысуға, өзінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, өзі сенетін адамдардың қызметтерін пайдалануға мүмкіндік береді, бұл, әрине, істі толық, жан-жақты және объективті қарауға ықпал етеді.
Жәбірленушінің жоғарыда аталған құқықтарының ішінде ең маңыздыларының бірі-өтініш беру құқығы. Жәбірленушіге келтірілген физикалық немесе мүліктік зиянның дәрежесі құқық бұзушылықтың ауырлығын және әкімшілік жазалау шараларын айқындау кезінде ескерілуге тиіс болғандықтан, жәбірленушіге кейбір жағдайларда тиісті сараптама жүргізген жөн.
Сараптамалар жүргізу және зерттеулер жүргізу басқа жағдайларда істің барлық мән-жайларын жан-жақты, толық және объективті зерттеу және іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның кінәсін анықтау үшін жиі қажет. Осыған байланысты жәбірленушінің өтінішхаттарды, оның ішінде маманды тарту және тыңдау, сараптама по бойынша тағайындау туралы мәлімдеуге, сарапшының рұқсатына шығарылатын мәселелерді ұсынуға құқығы бар.
Бұл ретте жәбірленуші әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау сатысында хаттама жасау кезінде өтінішхатты мәлімдей алады. Өтінішті жәбірленуші жазбаша нысанда мәлімдеуге тиіс және іс жүргізуінде іс жатқан судья, орган, лауазымды адам дереу қарауға тиіс.
3 бөлім. Жәбірленуші әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарауға қатысуға құқылы, бұл оның құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету мен қорғаудың маңызды кепілі болып табылады. Жәбірленуші сияқты мүдделі тұлғаның қатысуымен істі шешу процестің бәсекелестігін қамтамасыз етеді, іс бойынша шығарылған қаулының дұрыстығы үшін маңызы бар істің барлық мән-жайларын дәлірек анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс, егер жәбірленушіге істі қарау орны мен уақыты туралы тиісті түрде хабарлау туралы деректер болса және одан істі қарауды кейінге қалдыру туралы өтінішхат (сырттай іс жүргізу деп аталатын) келіп түспесе, жәбірленуші болмаған кезде де қаралуы мүмкін.
4 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуде жәбірленуші бір мезгілде әкімшілік құқық бұзушылық оқиғасының куәгері болып табылады. Сонымен қатар, жәбірленушінің айғақтары арқылы оған келтірілген зиянның сипаты мен мөлшерін анықтау бұл құқық бұзушылықты сипаттауға, тіпті оны қылмыс немесе қылмыстық құқық бұзушылық ретінде саралауға үлкен әсер етуі мүмкін. Осының барлығын ескере отырып, ӘҚБтК-нің 754-бабына сәйкес жәбірленушіден куә ретінде сұрау салу мүмкіндігіне жол беріледі.
Егер әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жәбірленуші заңды тұлға болып табылса, онда жасалған құқық бұзушылықтың қандай да бір фактілері белгілі болған оның өкілі куә ретінде сұралуы мүмкін.
Жәбірленуші өз айғақтарында, егер олар іс үшін маңызды деп санаса, кез келген мәселелерді қозғауға құқылы. Ол, атап айтқанда, осы құқық бұзушылықты жасауға ықпал ететін ауырлататын мән-жайлар, себептер мен жағдайлар туралы деректерді хабарлауы мүмкін. Жәбірленушінің айғақтары іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның, куәгерлердің, олармен және олардың арасындағы қарым-қатынастардың және т. б. сипаттамаларына қатысты болуы мүмкін.
Іс бойынша іс қарауды кейінге қалдыруға әкеп соққан істі қарайтын органға (лауазымды адамға) келуден бас тартқаны не жалтарғаны үшін жәбірленуші ӘҚБтК-нің 654-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылықта болады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) көрінеу жалған айғақтар бергені үшін жәбірленуші ӘҚБтК-нің 659-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылықта болады.
Егер жәбірленуші әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі сот қарауында көрінеу жалған айғақтар берсе, онда ол ҚК-нің 420-бабына сәйкес қылмыстық жауаптылыққа жатады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
