Азаматтық істер бойынша сот актілерінің орындалуын тоқтата тұру
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 448-бабында істі талап етумен бір мезгілде кассациялық тәртіппен тексеру үшін сот актісін орындауды үш айдан аспайтын мерзімге тоқтата тұру көзделген, осыған байланысты оларға тиісті қаулы шығарылады. Сот актісін орындауды тоқтата тұру туралы қаулы "атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Заңға сәйкес сот актілерін орындайтын әділет органына және тараптарға жіберіледі. Сот актісінің орындалуын тоқтата тұру қажеттілігі өткеннен кейін тоқтата тұрудың күшін жою туралы қаулы шығарылады, ол әділет органына және тараптарға жіберіледі. Сот актісін орындауды тоқтата тұру туралы қаулы "атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Заңға сәйкес сот актілерін орындайтын әділет органына және тараптарға жіберіледі. Сот актісінің орындалуын тоқтата тұру қажеттілігі өткеннен кейін тоқтата тұрудың күшін жою туралы қаулы шығарылады, ол әділет органына және тараптарға жіберіледі. Кассациялық қарау сатысында сот актілерін орындауды тоқтата тұру институты дауға қатысушылардың экономикалық жай-күйінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге және жағымсыз салдардың туындауын болдырмауға арналған. Сонымен қатар, егер ол жойылса, шешімнің орындалуын бұру процедурасын қолдану қажеттілігін болдырмау үшін. Сонымен қатар, сот шешімінің орындалуын тоқтата тұру әділеттілік критерийлеріне жауап беруі керек және дауға қатысушылардың конституциялық құқықтарының мәнін қозғамауы керек, осыған байланысты бұл мәселе істің нақты мән-жайларын ескере отырып шешіледі.
Азаматтық істер бойынша сот актілерінің орындалуын тоқтата тұру
Талдау көрсеткендей, сот актілерін орындауды тоқтата тұру туралы қаулылар шығару дауға қатысушылар үшін ықтимал жағымсыз салдардың туындауына байланысты. У.сотқа А. - ға басқа баспана бермей пәтерден шығару туралы жүгінді. Соттар талап-арызды қанағаттандырды. Сот актілерімен келіспей, А.Жоғарғы сотқа сот актілерін қайта қарау және олардың орындалуын тоқтата тұру туралы өтініш білдірді. 2017 жылғы 18 сәуірде Жоғарғы Сот Төрағасы өтініш беруші үшін ықтимал қайтымсыз салдарға байланысты осы іс бойынша сот актілерін орындауды тоқтатты. Сот актілерінің заңдылығын қарау барысында соттар үйден шығару туралы талапты қанағаттандыра отырып, қоныс аударудың мән-жайларын және тараптар арасында туындаған құқықтық қатынастарды нақтыламағаны анықталды, өйткені сот заңды күшіне енген шешімімен даулы пәтерге меншік құқығы сот іске қатысуға тартпаған жауапкердің анасынан танылды. Жоғарғы Соттың сот алқасы 2017 жылғы 12 қыркүйекте сот актілерінің күшін жойып, апелляциялық сатыдағы соттың жаңа қарауына жолдады, өтініш қанағаттандырылды. Апелляциялық сатыдағы сот жаңа қараған кезде талап қоюдан бас тартылды. Осылайша, осы іс бойынша сот актілерінің орындалуын тоқтата тұру Тараптардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған. Проблемалық мәселелер және оларды шешу бойынша ұсыныстар. Проблемалық мәселелердің бір бөлігі осы жалпылауда қамтылған және оларды шешу жолдары ұсынылған. Бұл бөлімде қалған проблемалық сұрақтар мен оларды шешу бойынша ұсыныстар берілген. АІЖК-нің 434-бабы 2-бөлігінің 3) тармақшасына сәйкес талап қою сомасы екі мың айлық есептік көрсеткіштен кем болған кезде жеке тұлғалардың және талап қою сомасы отыз мың айлық есептік көрсеткіштен кем болған кезде заңды тұлғалардың мүліктік мүдделеріне байланысты сот актілері кассациялық тәртіппен қайта қарауға жатпайды. Осы норманы талдау Тараптар тек жеке немесе заңды тұлғалар болатын талап-арыздар бойынша шығарылған сот актілері кассациялық тәртіппен қайта қарауға жатпайды деп пайымдауға негіз береді. Бірінші жағдайда, егер талап қою сомасы 2000 АЕК-тен аз болса (екі тарап жеке тұлғалар). Екінші жағдайда, егер талап қою сомасы 30 000 АЕК-тен аз болса (екі тарап заңды тұлғалар).
Егер талап қоюды жеке тұлға мәлімдеген, ал жауапкер заңды тұлға болған жағдайда және талап қоюдың сомасы 2 000 АЕК-тен астам болса не талап қою сомасы 30 000 АЕК-тен кем болған кезде заңды тұлғаның жеке тұлғаға талап қоюы бойынша сот актілерін кассациялық сатыға қайта қарау туралы өтінішхат беру құқығына екі тарап та тең дәрежеде ие болады. Құқық нормасын мұндай түсіну азаматтық сот ісін жүргізу қағидаттарына сәйкес келеді, мысалы: - барлығының заң мен сот алдындағы теңдігі (АІЖК - нің 13 - бабы); - тараптардың бәсекелестігі мен теңдігі (АІЖК-нің 15-бабы); - сот актілеріне шағымдану еркіндігі (АІЖК-нің 22-бабы). АІЖК-нің 434-бабы 2-бөлігінің 3) тармақшасының нормасы өзінің мәні бойынша ақшалай бағалауға жататын мүліктік талап-арыздарға ғана қолданылады. Егер мәлімделген талап-арызда мүліктік емес сипаттағы талаптар не ақшалай бағалауға жатпайтын мүліктік сипаттағы талаптар бір мезгілде қамтылған жағдайда, мұндай істер бойынша шығарылған сот актілері жалпы тәртіппен кассациялық сатыдағы сотта қайта қаралуға жатады. Ақшалай бағалауға жататын мүліктік талап-арыздарға қорғалатын мүдделердің сипатына қарамастан (жеке, жария, 3 адамның құқықтарын қорғау үшін, адамдардың белгісіз тобының құқықтарын қорғау үшін) АІЖК-нің 434-бабының 2-бөлігінің 3) тармақшасында айқындалған сомалық ценза қағидалары қолданылады. Мысалы, салық органы жеке тұлғадан салық сомасын өндіріп алу туралы талап-арыз берді және талап-арыз сомасы 2 000 АЕК-тен кем. Осындай дау бойынша шығарылған сот актілері жалпы тәртіппен кассациялық сатыдағы сотта қайта қарауға жатпайды. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының сот актілерін қайта қарау туралы енгізілген ұсынысты кері қайтарып алу құқығы заңнамалық реттелмеген. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен кері қайтарып алуға байланысты Жоғарғы Сот Төрағасының уақытша әкімшіні кредиторлар талаптарының тізіліміне талаптар сомасын енгізуге мәжбүрлеу туралы оның ЖШС уақытша әкімшісіне талап қоюы жөніндегі ақ өтінішхаты бойынша енгізілген ұсынысы қараусыз қалдырылды. Кейіннен АҚ өтінішпен жүгінді, онда егер оның өтінішхатын қарау қорытындылары бойынша енгізілген ұсыныс қараусыз қалса, оның өтінішхатына қалай рұқсат етілгенін түсіндіруді сұрады. АІЖК - нің 6-бабының 4-бөлігіне сәйкес құқықтық қатынастарды реттейтін құқық нормалары болмаған жағдайда, сот ұқсас қатынастарды реттейтін құқық нормаларын қолданады. АІЖК-нің 435 - бабы 3-бөлігінің диспозициясында өтінішхат берген адам, оның ішінде іс бойынша тарап ретінде өтінішхат берген прокурор өтінішхаттан бас тартуға немесе кері қайтарып алуға құқылы, наразылық әкелген прокурор оны өтінішхат, наразылық қаралғанға дейін кассациялық сатыдағы сотқа өтініш беру жолымен кері қайтарып алуға құқылы деп айқындалған. Осылайша, өтінішті, наразылықты қайтарып алу құқығы берілген: - өтініш берген адамға-наразылық білдірген прокурор. Іс жүргізу заңнамасында Жоғарғы Сот Төрағасына ұсынылған ұсынысты қайтарып алуға құқық беретін норма болмағандықтан, жоғарыда аталған құқық нормасы мұндай даулы жағдайға қолданылады, өйткені ол ұқсас құқықтық қатынастарды реттейді. Демек, егер ұсыныс өтінішті қарау қорытындысы бойынша енгізілсе, оны Жоғарғы Сот Төрағасы іс мәні бойынша қаралғанға дейін кері қайтарып ала алады. Бұл жағдайда өтінішхаттың авторына сот актілерін қайта қарау үшін айрықша негіздердің жоқтығы туралы жауап беріледі. Ұсынысты кері қайтарып алудың осындай тәртібі Жоғарғы Сот Төрағасы сот актілерін өз бастамасы бойынша қайта қарау туралы ұсыным енгізген кезде де қолданылады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
