Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 266-бабына түсініктеме. Қылмыстық топтың қызметін қаржыландыру, сол сияқты мүлікті сақтау, бөлу, қаржыландыру арналарын әзірлеу

1. Ұйымдасқан топты, қылмыстық ұйымды, қылмыстық қоғамдастықты, трансұлттық ұйымдасқан топты, трансұлттық қылмыстық ұйымды, трансұлттық қылмыстық қоғамдастықты немесе банданы қамтамасыз ету үшін пайдаланылатынын алдын ала біле тұра, жеке тұлғаға не адамдар тобына, не заңды тұлғаға ақша және (немесе) өзге де мүлікті, мүлікке құқықты немесе мүліктік сипаттағы пайданы беру немесе жинау, сондай-ақ сыйға тарту, айырбастау, қайырымдылық жасау, демеушілік көмек көрсету, ақпараттық және өзге де қызметтер көрсету не қаржылық қызметтер көрсету, —

мүлкін тәркілей отырып, үш жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

2. Қылмыстық топқа қатысушы жасаған мүлікті сақтау, бөлу, сондай-ақ қаржыландыру арналарын әзірлеу, —

мүлкін тәркілей отырып, бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген әрекеттерді өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасаған адам немесе коммерциялық не өзге де ұйымда басқарушылық функцияларды орындайтын адам не қоғамдық бірлестіктің көшбасшысы жасаған әрекеттер, —

мүлкін тәркілей отырып, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан жеті жылдан он жылға дейінгі мерзімге айыра отырып, жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Ескерту. Қылмыстық топтың қызметін қаржыландыруды күш қолдану қатерімен жүзеге асырған және бұл туралы өз еркімен мәлімдеген адам, егер оның әрекеттерінде өзге қылмыстық құқық бұзушылық құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.

Қылмыстық топтың қызметі қаржыландыруды талап етеді. Көптеген жағдайларда мұндай қаржыландырудың көзі қылмыстық топтардың өздері жүзеге асыратын не басқа қылмыстық топтармен ынтымақтастықта жүргізетін қылмыстық қызметі болып табылады. Қылмыстық топтар өз операцияларын қаржыландыру үшін әртүрлі қылмыстық қызмет түрлерімен айналысады — жергілікті деңгейдегі қылмыстардан бастап, қымбат тауарлардың трансұлттық ауқымдағы заңсыз саудасына дейін. Қылмыстық топтардың назарын есірткінің жоғары құнына байланысты оның заңсыз саудасы аударды. Бұдан басқа, қылмыстық топтардың бриллианттардың, темекі өнімдерінің заңсыз айналымымен, адамдармен, адам ағзаларымен сауда жасаумен, улы және өнеркәсіптік қалдықтардың, сондай-ақ жалған өнімдердің айналымымен байланысты екендігі туралы көптеген деректер бар.

Көрсетілген қылмыстың қоғамдық қауіптілігі қылмыстық топтың қызметін қаржыландыру нәтижесінде қызметі ұйымдасқан қылмыстық әрекеттерді жүзеге асыруға бағытталған топтың өмір сүруі мен өркендеуіне жағдай жасалатындығында.

Осы қылмыстың объектісі қоғамдық қауіпсіздік болып табылады.

Объективтік жағы ұйымдасқан топты, қылмыстық ұйымды, қылмыстық қоғамдастықты, трансұлттық ұйымдасқан топты, трансұлттық қылмыстық ұйымды, трансұлттық қылмыстық қоғамдастықты немесе банданы қамтамасыз ету үшін пайдаланылатынын алдын ала біле тұра, жеке тұлғаға не адамдар тобына, не заңды тұлғаға ақша және (немесе) өзге де мүлікті, мүлікке құқықты немесе мүліктік сипаттағы пайданы беру немесе жинау, сондай-ақ сыйға тарту, айырбастау, қайырымдылық жасау, демеушілік көмек көрсету, ақпараттық және өзге де қызметтер көрсету не қаржылық қызметтер көрсетуден көрінеді.

Материалдық қаражат, мүлік, көмек жеке тұлғаға да, адамдар тобына да, заңды тұлғаға да ұсынылуы мүмкін.

Қылмыстық топтың қызметін қаржыландыру ұғымын ҚР ҚК-нің 258-бабына берілген түсініктемеден қараңыз.

ҚР ҚК-нің 3-бабының 7) тармағына сәйкес, банда — азаматтарға немесе ұйымдарға қарумен не қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдана отырып немесе қолдану қатерімен шабуыл жасау мақсатын көздейтін ұйымдасқан топ.

Қылмыстық топтардың ұғымы мен белгілері ҚР ҚК-нің 262–265, 268-баптарына берілген түсініктемелерде қарастырылған.

Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Қылмыс адам ақша және (немесе) өзге де мүлікті, мүлікке құқықты немесе мүліктік сипаттағы пайданы берген немесе жинаған сәттен бастап, сондай-ақ жеке тұлғаға не адамдар тобына, не заңды тұлғаға сыйға тарту, айырбастау, қайырымдылық жасау, демеушілік көмек көрсету, ақпараттық, қаржылық және өзге де қызметтер көрсету сәтінен бастап, қандай да бір қоғамдық қауіпті зардаптардың туындауына қарамастан, аяқталған болып есептеледі.

Субъективтік жағынан әрекет тікелей қасақаналық түріндегі кінәмен сипатталады. Ол адамның қылмыстық топтың қызметін қаржыландыру жөніндегі өз әрекеттерінің қоғамдық қауіпті сипатын сезінуінен, қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала болжауынан және соны қалауынан көрінеді. Аталған норманың диспозициясында қылмыстық жауаптылық ұйымдасқан топты, қылмыстық ұйымды, қылмыстық қоғамдастықты, трансұлттық ұйымдасқан топты, трансұлттық қылмыстық ұйымды, трансұлттық қылмыстық қоғамдастықты, банданы қамтамасыз ету үшін ақша және (немесе) өзге де мүліктің, мүлікке құқықтың немесе мүліктік сипаттағы пайданың пайдаланылатынын алдын ала білген адам жасаған әрекет үшін туындайтыны тікелей көрсетілген.

Субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.

ҚР ҚК-нің 266-бабының 2-бөлігінде мүлікті сақтау, бөлу, сондай-ақ қаржыландыру арналарын әзірлеу үшін жауаптылық көзделген.

Сақтау деп мүлікті нақты иеленуді, оны қандай да бір арнайы бейімделген жерде қауіпсіз жағдайда ұстауды, мүліктің сақталуын қамтамасыз етуді түсіну қажет. Мүлікті сақтау созылмалы қылмыс болып табылады.

Бөлу деп мүлікті бөліктерге ажыратуды, әрқайсысына белгілі бір бөлігін беруді түсіну қажет.

Қаржыландыру арналарын әзірлеу деп қаражат табудың тәсілдері мен жолдарын мұқият әрі жан-жақты зерттеуді түсіну қажет.

Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Қылмыс түсініктеме беріліп отырған баптың 2-бөлігінде көрсетілген әрекеттердің кез келгені жасалған сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.

Субъектісі — қылмыстық топтың қатысушысы, 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.

ҚР ҚК-нің 266-бабының 3-бөлігінде осы қылмыстың ерекше сараланған түрлері көзделген:

• өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасалған әрекеттер (ҚР ҚК-нің 256-бабына берілген түсініктемені қараңыз);
• коммерциялық немесе өзге де ұйымда басқарушылық функцияларды орындайтын адам жасаған әрекеттер (ҚР ҚК-нің 258-бабына берілген түсініктемені қараңыз);
• қоғамдық бірлестіктің көшбасшысы жасаған әрекеттер (ҚР ҚК-нің 256-бабына берілген түсініктемені қараңыз).

Әртүрлі дәрежедегі және деңгейдегі лауазымды адамдар өздерінің қызмет бабын пайдаланып, мұндай әрекеттермен айналысуы мүмкін, әрі олардың әшкерелену қаупі де аса жоғары болмайды, өйткені атқаратын лауазымының арқасында олар қылмыстық қызметтің іздерін жасыруға, қылмыстық кірістерді заңдастыруға және тағы басқаларға үлкен мүмкіндіктерге ие болады. Бұл олардың жасаған әрекеттерінің қоғамдық қауіптілік дәрежесін едәуір арттырады, заң шығарушы да осы мән-жайды ескерген.

ҚР ҚК-нің 266-бабына берілген ескертуге сәйкес, қылмыстық жауаптылықтан босату мынадай шарттар болған жағдайда ғана мүмкін:

• қылмыстық топтың қызметін қаржыландыру күш қолдану қатерімен жүзеге асырылған;
• адам бұл туралы өз еркімен мәлімдеген;
• оның әрекеттерінде өзге қылмыстық құқық бұзушылық құрамы жоқ.

ҚР ҚК-нің 266-бабының 1, 2, 3-бөліктерінде көзделген әрекеттер ауыр қылмыстар санатына жатады.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Указ Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар