Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 329-бабына түсініктеме. Атмосфераны ластау

1. Экологиялық талаптарды бұзу салдарынан атмосфералық ауаны ластау немесе оның табиғи қасиеттерін өзге де өзгерту, егер бұл әрекет қоршаған ортаға ірі залал келтіруге немесе адамның денсаулығына зиян келтіруге әкеп соқса, —

үш мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не сегіз жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан екі жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз жазаланады.

2. Қоршаған ортаға аса ірі залал келтіруге не адамның өліміне немесе адамдардың жаппай ауруға шалдығуына әкеп соққан дәл сол әрекет —

үш жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз жазаланады.

Атмосфераны ластаудың қоғамдық қауіптілігі экологиялық қауіпсіздікке нұқсан келтіруден, ауаны ластаудан немесе оның табиғи қасиеттерін өзгертуден, адамның өміріне немесе денсаулығына зиян келтіруден, адамдардың жаппай ауруға шалдығуына, әртүрлі аурулардың көбеюіне және т.б. әкеп соғудан көрінеді.

Қарастырылып отырған қылмыстың объектісі — қоршаған ортаны қорғау мен оны ұтымды пайдалануды қамтамасыз ететін, атмосфераға ластаушы заттарды шығару және тиісті қондырғыларды, құрылыстар мен өзге де объектілерді пайдалану қағидаларымен реттелетін экологиялық қауіпсіздік.

Қосымша объектісі — адамның денсаулығы (329-баптың 1-бөлігі) немесе адамның өмірі (329-баптың 2-бөлігі).

Қылмыстың нысанасы — атмосфералық ауа.

Экологиялық кодекстің 198-бабының 1-тармағына сәйкес, атмосфералық ауа — тұрғын, өндірістік және өзге де үй-жайлардан тыс орналасқан атмосфера газдарының қоспасы болып табылатын, табиғи ортаның тіршілік үшін маңызды компоненті.

Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасына сәйкес атмосфералық ауа ластанудан қорғалуға жатады (ЭК-нің 198-бабының 2-тармағы).

Қылмыстың объективтік жағы экологиялық талаптарды бұзу салдарынан атмосфералық ауаны ластаудан немесе оның табиғи қасиеттерін өзге де өзгертуден көрінеді, егер бұл әрекет қоршаған ортаға ірі залал келтіруге немесе адамның денсаулығына зиян келтіруге әкеп соқса.

Атмосфералық ауаның ластануы деп атмосфералық ауада ластаушы заттардың болуы немесе физикалық әсерлердің деңгейі мемлекеттік экологиялық сапа нормативтерінен асатын жағдай түсініледі.

Атмосфералық ауаны ластау көздері деп антропогендік және табиғи факторлардың нәтижесінде ластаушы заттардың, физикалық әсерлердің атмосфералық ауаға түсуі, сондай-ақ онда жүретін химиялық, физикалық және биологиялық процестер нәтижесінде ластаушы заттардың пайда болуы танылады (ЭК-нің 198-бабының 3-тармағы).

Атмосфералық ауаға ластаушы заттарды шығару деп шығарындылар көздерінен ластаушы заттардың атмосфералық ауаға түсуі түсініледі. Шығарындылар көздеріне пайдалану процесінде атмосфералық ауаға ластаушы заттардың түсуі орын алатын құрылыс, техникалық құрылғы, жабдық, қондырғы, алаң, көлік немесе өзге де жылжымалы құрал жатады (ЭК-нің 199-бабының 1 және 2-тармақшалары).

Атмосфералық ауаның сапасының экологиялық нормативтері, атмосфералық ауаға антропогендік әсер етудің жол берілетін нормативтері, жол берілетін шығарындылар нормативтері және технологиялық шығарындылар нормативтері, жол берілетін шығарындылар нормативтерінің сақталуына мониторинг жүргізу Экологиялық кодекстің 200, 201, 202, 203-баптарында көзделген.

Атмосфералық ауаға антропогендік зиянды әсердің алдын алу мақсатында Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасында адам қызметін жүзеге асыру кезінде атмосфералық ауаны қорғау жөніндегі міндетті экологиялық талаптар белгіленеді (ЭК-нің 206-бабының 1-тармағы).

Өмірге және (немесе) адамдардың денсаулығына және қоршаған ортаға қауіптілік дәрежесі ғылыми тұрғыдан анықталмаған заттарды атмосфералық ауаға шығаруға тыйым салынады (ЭК-нің 206-бабының 2-тармағы).

Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың жергілікті өкілді органдары қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органмен келісу бойынша, мұндай аумақтарда атмосфералық ауаның сапасының белгіленген экологиялық нормативтері сақталмаған жағдайларда, жекелеген әкімшілік-аумақтық бірліктердің аумақтарында атмосфералық ауаны қорғау саласында арнайы экологиялық талаптарды енгізуді өздерінің нормативтік құқықтық актілерімен көздеуге құқылы (ЭК-нің 206-бабының 3-тармағы).

Атмосфералық ауаны тазарту қондырғыларын пайдалану кезінде, көлік және өзге де жылжымалы құралдарды өндіру және пайдалану кезінде, қалдықтарды сақтау, залалсыздандыру, көму және өртеу кезінде, қолайсыз метеорологиялық жағдайлар туындаған кезде, сондай-ақ авариялар кезінде атмосфералық ауаны қорғау жөніндегі экологиялық талаптар Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 207, 208, 209, 210 және 211-баптарында көзделген.

Атмосфералық ауаның табиғи қасиеттерін өзге де өзгерту — бұл атмосфераның сапалық және сандық көрсеткіштерінің теңгерімінің нашарлауы, оның сарқылуы, мысалы, жол берілетін нормативтерден асатын жылулық немесе өзге де физикалық әсер ету салдарынан орын алуы.

Қарастырылып отырған қылмыс өзінің құрылымы бойынша материалдық құрамға жатады. Ол қоршаған ортаға ірі залал келтіру немесе адамның денсаулығына зиян келтіру түрінде көрініс табатын зиянды зардаптар туындаған сәттен бастап аяқталған болып танылады.

«Қоршаған ортаға ірі залал» және «адам денсаулығына зиян келтіру» ұғымдары ҚК-нің 324-бабының 1-бөлігіне берілген түсініктемеде келтірілген.

ҚК-нің 329-бабында көзделген қылмыстың субъективтік жағы жанама қасақаналық нысанымен сипатталады. Адам өзінің атмосфералық ауаны ластау немесе оның табиғи қасиеттерін өзге де өзгерту түрінде көрініс тапқан экологиялық талаптарды бұзып отырғанын түсінеді, адамның денсаулығы үшін теріс салдарлардың туындау немесе қоршаған ортаға ірі залал келтіру мүмкіндігін болжайды және олардың туындауына саналы түрде жол береді не оған немқұрайлы қарайды.

Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс, атмосфералық ауаға ластаушы заттардың шығарылуын бақылау түрінде экологиялық талаптардың сақталуын қамтамасыз ету міндеттері нормативтік-құқықтық актілермен жүктелген жеке тұлға.

ҚК-нің 329-бабының 2-бөлігі экологиялық талаптарды бұзу салдарынан атмосфералық ауаны ластау немесе оның табиғи қасиеттерін өзге де өзгерту, соның нәтижесінде қоршаған ортаға аса ірі залал келтіру не адамның өліміне немесе адамдардың жаппай ауруға шалдығуына әкеп соғу үшін жауаптылықты көздейді.

Көрсетілген ауырлататын белгілер ҚК-нің 324-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмысты талдау кезінде қарастырылған.

ҚК-нің 329-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет ауырлығы орташа қылмыстар санатына жатады.

ҚК-нің 329-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет ауыр қылмыстар санатына жатады.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар