Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 63-бабына түсініктеме. Шартты түрде соттау
1. Егер сот бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындай отырып, сотталған адамды жазаны өтемей-ақ түзеуге болады деген қорытындыға келсе, тағайындалған жазаны шартты деп санау туралы қаулы шығарады.
2. Шартты түрде соттауды қолдану кезінде сот жасалған қылмыстың қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесін, кінәлінің жеке басын, оның ішінде жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды ескереді.
3. Шартты түрде соттау тағайындалған кезде сот осы Кодекстің 44-бабы екінші бөлігінің қағидалары бойынша бас бостандығынан айырудың бүкіл тағайындалған мерзіміне, ал кәмелетке толмағандарға алты айдан бір жылға дейінгі мерзімге пробациялық бақылау белгілейді.
Кәмелетке толмағандарға қатысты шартты түрде соттауды шартты түрде соттау кезіндегі пробациялық бақылау кезеңінде ауырлығы онша ауыр емес немесе ауырлығы орташа қылмысты қайталап жасаған жағдайда да қолдануға болады.
Сот қосымша жаза түрі ретінде Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерге шығарып жіберуді тағайындаған шетелдікке немесе азаматтығы жоқ адамға қатысты шартты түрде соттау кезінде пробациялық бақылау белгіленбейді.
4. Шартты түрде соттау кезінде шектеулер мен жазалардың қосымша түрлері тағайындалуы мүмкін.
5. Шартты түрде соттау кезінде кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік ықпал етудің мәжбүрлеу шаралары тағайындалуы мүмкін.
6. Шартты түрде соттау қылмыстардың қайталануы, қылмыстардың қауіпті қайталануы кезінде, аса ауыр қылмыс, сыбайлас жемқорлық қылмысы, террористік қылмыс, экстремистік қылмыс, қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыс, кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігіне қарсы қылмыс үшін сотталған адамдарға қолданылмайды. Көрсетілген шектеу кәмелетке толмаған адамның он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмаған адамға қатысты жыныстық тиіспеушілікке қарсы қылмыс жасаған жағдайларына қолданылмайды.
Көптеген қазіргі заманғы мемлекеттердің заңнамасы мен сот практикасында шартты түрде соттау институты кеңінен қолданылады. Ол қылмыстық-құқықтық ықпал етудің тиімді шарасы бола отырып, бас бостандығынан айыру жазасын қолдануды қысқартуға ықпал етеді. Шартты түрде соттау қылмыстық құқықтағы гуманизмнің жарқын көріністерінің бірі деп ешбір әсірелеусіз айтуға болады. Гуманизм, жауаптылықты даралау, әділеттілік қағидаттарын жүзеге асыра отырып, шартты түрде соттау сотталған адамға деген сенімге негізделеді.
Шартты түрде соттаудың заңдық табиғаты туралы мәселе бойынша заң әдебиеттерінде бірыңғай пікір жоқ. Шартты түрде соттаудың түрлік тиесілілігіне қатысты теоретиктердің ұстанымдарын, сондай-ақ заң ғылымында жинақталған теориялық және практикалық материалдарды зерделеу бұл институтты қылмыстық жауаптылықты іске асырудың ерекше нысаны немесе қылмыстық құқықтың жекелеген теоретиктері жазғандай, қылмыстық жауаптылықты іске асыру құралы деп тануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар шартты түрде соттау өз бойында сотталған адамды оған тағайындалған бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны нақты өтеуден босатудың кейбір белгілерін қамтиды, осылайша жазадан босату институтына жақындайды. Алайда кінәлі адам тек негізгі жазаны өтеуден босатылады, ал қосымша жазалар нақты орындалуға жатады. Сондай-ақ ҚК-де шартты түрде соттау «Жаза тағайындау» деген 4-бөлімде орналасқанын, ал «Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату» деген 5-бөлімде орналаспайтынын атап өткен жөн.
Шартты түрде соттау қылмыстық жазалар қатарына жатпайды. Ол ҚК-нің 40-бабында көзделген жаза түрлерінің тізбесіне енгізілмеген. Қылмыстық заңда шартты түрде соттау институтының болуы әділеттілік пен гуманизм қағидаттарын іске асыру болып табылады және бұл институт сот бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындай отырып, сотталған адамды жазаны өтемей-ақ түзеуге болады деген қорытындыға келген жағдайларда қолданылады. Мұндай жағдайда сот тағайындалған жазаны шартты деп санау туралы қаулы шығарады.
Жаза тағайындау шартты түрде соттың пікірінше, жазаның алдында тұрған мақсаттарға белгілі бір мән-жайларға байланысты жазаны нақты өтемей-ақ қол жеткізуге болатын жағдайларда мүмкін болады. Бұл мән-жайлар кінәлінің жеке басын да, оның жасаған әрекетін де сипаттайды. Сотталған адамды бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтемей-ақ түзеу мүмкіндігі туралы сот қорытындысы үкімде негізделуге тиіс. Мысалы, сотталған адамның тұрақты жұмыс орны мен тұрғылықты жері бар, тұрғылықты жері мен жұмыс орнынан тек оң сипаттама алған және, бұл да маңызды, қамқор отбасылы адам, бұрын құқық бұзушылықтарға жол бермеген және т.б.
Тағайындалған жазаны шартты деп санау туралы шешім қабылдай отырып, сот сотталған адамның сынақ мерзімі ішінде орындауға тиіс белгілі бір шарттарды белгілейді. Осылайша, адам сотталады және сол арқылы кінәлі деп танылады, яғни оған қылмыстық жауаптылық жүктеледі.
Шартты түрде соттауды қолданудың негізі сотталған адамды қоғамнан оқшауламай-ақ түзеу мүмкіндігі туралы сот қорытындысының болуы болып табылады. ҚАК-нің 3-бабының 10) тармағына сәйкес, түзеу деп сотталған адамда заңға бағынатын мінез-құлықты, жеке адамға, қоғамға, еңбекке, қоғамдағы мінез-құлық нормаларына, қағидаларына және әдептілігіне оң көзқарасты қалыптастыру түсініледі.
Шартты түрде соттаудың мәні сотталған адамды үкімде көрсетілген пробациялық бақылау мерзімі ішінде сынақтан өткізу болып табылады. Осы мерзім аяқталғаннан кейін сынақ талаптарын орындаған кінәлі адам жазадан сөзсіз босатылады және сотталғандығы жоқ деп есептеледі (ҚК-нің 79-бабының 3-бөлігі). Бұл ретте пробациялық бақылау мерзімі аяқталғаннан кейін шартты түрде сотталған адамды жазаны өтеуден босату мәселесін соттың қарауы талап етілмейді.
Жазаны шартты түрде тағайындау туралы шешімді сот жасалған қылмыстың қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесін, кінәлінің жеке басын, оның ішінде жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды ескере отырып қабылдайды (ҚК-нің 63-бабының 2-бөлігі). Бұл мән-жайлар сотқа сотталған адамды жазаны өтемей-ақ түзеу мүмкіндігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Қоғамдық қауіптіліктің сипаты мен дәрежесіне қатысты түсініктемені ҚК-нің 59-бабына қатысты қараңыз.
Кінәлінің жеке басын зерделеу оның өмір сүру жағдайлары мен салтын, тұрмыстық дағдылары мен еңбек қызметін, сондай-ақ кінәнің нысаны мен дәрежесін, қылмыс жасаудың себебі мен мақсатын талдау негізінде ғана мүмкін болады. Сотталған адамның жеке басын сипаттайтын жеңілдететін мән-жайларға мыналар жатады: кінәсін мойындау; жасаған ісіне өкіну; тұрғылықты жерінен, жұмысынан (оқу орнынан) берілген оң мінездеме; соттылығының болмауы; кәмелетке толмауы; денсаулық жағдайы; тергеуге көмектесу; келтірілген залалды өтеу; қылмысты алғаш рет жасау және т.б. (ҚК-нің 53-бабының 1, 2-бөліктері).
Ауырлататын мән-жайлар деп қылмысты адамдар тобының, алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобының, қылмыстық топтың құрамында жасауды; қылмыс жасауда аса белсенді рөл атқаруды; психикасының бұзылуынан зардап шегетін адамдарды не кәмелетке толмағандарды қылмыс жасауға тартуды; кінәлі адамға көрінеу жүкті әйелге, сондай-ақ жас балаға, басқа да қорғансыз немесе дәрменсіз адамға не кінәлі адамға тәуелді адамға қатысты қылмыс жасауды; кінәлі адамға оның қызметтік жағдайына немесе шартқа байланысты көрсетілген сенімді пайдалана отырып қылмыс жасауды және т.б. тану керек (ҚК-нің 54-бабының 1-бөлігі).
Шартты түрде соттауды тағайындау кезінде сот ҚК-нің 44-бабының 2-бөлігі қағидалары бойынша пробациялық бақылауды тағайындалған бас бостандығынан айырудың бүкіл мерзіміне, ал кәмелетке толмағандарға алты айдан бір жылға дейінгі мерзімге белгілейді (түсіндіріліп отырған баптың 3-бөлігі).
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Сот үкімі туралы» нормативтік қаулысының 39-тармағында да: «Шартты түрде соттау кезінде сот пробациялық бақылауды тағайындалған бас бостандығынан айырудың бүкіл мерзіміне, ал кәмелетке толмағандарға алты айдан бір жылға дейінгі мерзімге белгілейді. Пробациялық бақылау сотталған адамның ҚК-нің 44-бабының екінші бөлігінде көрсетілген міндеттерді орындауын қамтиды» деп атап көрсетілген.
Адам бірнеше қылмыстық құқық бұзушылық жасаған кезде ҚК-нің 63-бабын қолдана отырып, жазаны шартты түрде тағайындау туралы шешім жазаның түпкілікті шарасы тағайындалғаннан кейін көрсетіледі».
Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны тағайындай отырып және шартты түрде соттауды қолдана отырып, сот үкімде пробациялық бақылаудың аяқталу күнін көрсетуге тиіс. Бұл күн бас бостандығынан айыру түріндегі жаза мерзімінің аяқталу күніне сәйкес келеді. Осы күннен бастап, егер пробациялық бақылау мерзімін сот ұзартпаса немесе шартты түрде соттауды жоймаса, шартты түрде сотталған адам сотталған деп есептелмейді және оған тағайындалған бас бостандығынан айыру түріндегі жаза күшін жояды.
ҚАК-нің 3-бабының 9) тармағына сәйкес, пробациялық бақылау — есепте тұрған адамдардың заңмен және сотпен жүктелген міндеттерді орындауын бақылауды жүзеге асыру жөніндегі уәкілетті органдардың қызметі.
ҚК-нің 44-бабының 2-бөлігіне сәйкес, пробациялық бақылау белгіленген кезде соттың шешімі бойынша шартты түрде сотталған адамдарға мынадай міндеттер жүктеледі: сотталған адамның мінез-құлқын бақылауды жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік органға хабарламай тұрақты тұрғылықты жерін, жұмысын, оқуын өзгертпеу; белгілі бір жерлерге бармау; алкоголизмнен, нашақорлықтан, уытқұмарлықтан, жыныстық жолмен берілетін аурулардан емдеу курсынан өту; отбасына материалдық қолдау көрсету; сотталған адамды түзеуге және оның жаңа қылмыстық құқық бұзушылықтар жасауына жол бермеуге ықпал ететін басқа да міндеттер.
Көрсетілген міндеттердің тізбесі түпкілікті болып табылмайды, сот сотталған адамның түзелуіне ықпал ететін басқа да міндеттерді жүктей алады. Белгілі бір міндеттер сотталған адамға оның жеке басының ерекшеліктеріне байланысты жиынтықта немесе жеке-жеке жүктелуі мүмкін. Пробациялық бақылау кезеңінде сот пробация қызметінің ұсынуы бойынша бұрын белгіленген міндеттерді толық немесе ішінара алып тастай алады не оларды толықтыра алады.
Кәмелетке толмаған жасында қылмыс жасаған адамға бас бостандығынан айыру түріндегі жаза шартты түрде тағайындалған кезде пробациялық бақылау мерзімі алты айдан бір жылға дейінгі шектерде белгіленеді (ҚК-нің 63-бабының 3-бөлігі). Сот қылмысты кәмелетке толмаған жасында жасаған сотталған адамға пробациялық бақылау мерзімін қылмыстың қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесін, кінәлінің жеке басын және тағайындалған жазаның мөлшерін ескере отырып белгілейді. Сот үшін сотталған адамды түзеу үшін қанша уақыт қажет екендігі туралы қорытынды шешуші мәнге ие болады. Пробациялық бақылау мерзімі жоғарыда көрсетілген мән-жайларға байланысты тағайындалған бас бостандығынан айыру түріндегі жаза мерзіміне тең, одан аз немесе көп болуы мүмкін. Мысалы, сот адамды бір жылға бас бостандығынан айыруға шартты түрде соттай отырып, оған пробациялық бақылау мерзімін алты ай, тоғыз ай немесе бір жыл деп белгілей алады.
Пробациялық бақылау мерзімінің басты мәні мен маңызы сотталған адамға жазаны нақты өтемей-ақ түзелу үшін уақыт берілуінде. Пробациялық бақылау мерзімін белгілеудің құндылығы мынада: тек осы кезең ішінде ғана, егер сотталған адам сынақ талаптарын бұзса, сот тағайындалған жазаны нақты қолдану құқығына ие болады. Пробациялық бақылау мерзімі ішінде шартты түрде сотталған адам сотталған деп танылады.
Шартты түрде соттаудың тиімділігін арттыру мақсатында сот үкімді жариялау кезінде шартты түрде сотталған адамға сынақ мерзімінің мәнін түсіндіруге және сынақ мерзімі ішінде жаңа қылмыстық немесе әкімшілік құқық бұзушылық жасаған жағдайда туындайтын салдарлар туралы ескертуге тиіс. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты да осыған назар аударады.
Мәселен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Қылмыстық жаза тағайындаудың кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 10-тармағына сәйкес: «Шартты түрде соттау кезінде сот сотталған адамға, оның заңды өкілдеріне сот жүктеген міндеттерді орындамаған, әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылықтар жасаған жағдайда туындауы мүмкін салдарларды түсіндіреді».
Кәмелетке толмаған сотталған адамды қоғамнан оқшауламай-ақ түзетудің маңыздылығын ескере отырып, заң шығарушы осы санаттағы адамдарға қатысты шартты түрде соттауды шартты түрде соттау кезіндегі пробациялық бақылау кезеңінде ауырлығы онша ауыр емес немесе ауырлығы орташа қылмысты қайталап жасаған жағдайда да қолдануға болатынын айқындаған.
Сот қосымша жаза түрі ретінде Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерге шығарып жіберуді тағайындаған шетелдікке және азаматтығы жоқ адамға қатысты шартты түрде соттау кезінде пробациялық бақылау белгіленбейді.
Шартты түрде соттау кезінде шектеулер мен жазалардың қосымша түрлері тағайындалуы мүмкін (түсіндіріліп отырған баптың 4-бөлігі). Бұл ретте шартты түрде соттау негізгі жаза ретінде тек бас бостандығынан айыру тағайындалған жағдайда ғана қолданылатынын және жазаның өзге түрлеріне қатысты шарттылық қағидатын көздемейтінін ескеру қажет. Қосымша жазаға да шарттылық қолданылмайды. Бас бостандығынан айыруға шартты түрде сотталған жағдайда осы үкім бойынша қосымша жаза нақты және дербес орындалады.
Шартты түрде соттау кезінде бір немесе бірнеше қосымша жаза тағайындау мүмкін. Мұндай қорытынды түсіндіріліп отырған баптың 4-бөлігінің мазмұнынан туындайды, онда шартты түрде соттау кезінде қосымша жаза емес, қосымша жазалар тағайындау мүмкіндігі көзделген. Шартты болып табылатын негізгі жазадан айырмашылығы, қосымша жазалар үкім заңды күшіне енгеннен кейін нақты орындалады.
Шартты түрде соттау кезінде кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік ықпал етудің мәжбүрлеу шаралары да тағайындалуы мүмкін (түсіндіріліп отырған баптың 5-бөлігі). ҚК-нің 84-бабына сәйкес, оларға мыналар жатады: ескерту; ата-анасының немесе олардың орнындағы адамдардың не мамандандырылған мемлекеттік органның қадағалауына беру; келтірілген зиянды қалпына келтіру міндетін жүктеу; бос уақытын шектеу және кәмелетке толмаған адамның мінез-құлқына ерекше талаптар белгілеу; ерекше режимде ұстайтын білім беру ұйымына орналастыру; жәбірленушіден кешірім сұрау міндетін жүктеу; пробациялық бақылау белгілеу.
ҚК-нің 63-бабына сәйкес, екі немесе одан да көп қылмыс жасаған адамдарға шартты түрде соттау тағайындау мүмкіндігі жоққа шығарылмайды. Мұндай жағдайларда сот әрбір қылмыс үшін жазаны жеке-жеке тағайындайды, ал қылмыстар жиынтығы бойынша жазаны түпкілікті тағайындау кезінде шартты түрде соттауды белгілейді. Демек, шартты түрде соттау жиынтыққа кіретін әрбір қылмыс үшін емес, қылмыстар жиынтығы бойынша жазаны түпкілікті тағайындау кезінде қолданылады.
Түсіндіріліп отырған баптың 6-бөлігінде шартты түрде соттау қолданылмайтын адамдар тізбесі көрсетілген: қылмыстардың қайталануы, қылмыстардың қауіпті қайталануы кезінде, аса ауыр қылмыс, сыбайлас жемқорлық, террористік, экстремистік қылмыс, қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыс, кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігіне қарсы қылмыс үшін сотталған адамдар. Көрсетілген шектеу кәмелетке толмаған адамның он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмаған адамға қатысты жыныстық тиіспеушілікке қарсы қылмыс жасаған жағдайларына қолданылмайды.
Қылмыстардың қайталануы және қылмыстардың қауіпті қайталануы ұғымдарын ҚК-нің 14-бабына түсініктемеден қараңыз.
Аса ауыр қылмыстарға ҚК-нің 11-бабының 5-бөлігінде көрсетілген қылмыстар жатады.
Сыбайлас жемқорлық, террористік, экстремистік қылмыстардың тізбесі, қылмыстық топ ұғымы ҚК-нің 3-бабының 29), 30), 39), 24) тармақтарында берілген.
ҚК-нің 3-бабының 42) тармағына сәйкес, кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігіне қарсы қылмыстарға ҚК-нің 120-бабында көзделген «Зорлау», 121-бабында көзделген «Сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері», 122-бабында көзделген «Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе сексуалдық сипаттағы өзге де әрекеттер жасау», 123-бабында көзделген «Жыныстық қатынасқа, еркек пен еркектің жыныстық қатынасына, әйел мен әйелдің жыныстық қатынасына немесе сексуалдық сипаттағы өзге де әрекеттерге мәжбүрлеу», 124-бабында көзделген «Жас балаларды азғындық жолға түсіру», 134-бабында көзделген «Кәмелетке толмаған адамды жезөкшелікпен айналысуға тарту», 144-бабында көзделген «Кәмелетке толмағандарды эротикалық мазмұндағы өнімдерді жасауға тарту», ҚК-нің 312-бабының 2 және 3-бөліктерінде көзделген «Кәмелетке толмағандардың порнографиялық бейнелері бар материалдарды немесе заттарды дайындау және олардың айналымы не оларды порнографиялық сипаттағы ойын-сауық іс-шараларына тарту» әрекеттері, егер олар жас балалар мен кәмелетке толмағандарға қатысты жасалса, жатады.
Шартты түрде сотталған адамдарға пробациялық бақылауды жүзеге асыру Қазақстан Республикасы ҚАК-нің 28-тарауымен (174, 175, 176-баптар) реттеледі.
Мәселен, ҚАК-нің 174-бабы 1-бөлігінің 3) тармағына сәйкес, пробация қызметі пробациялық бақылауда болатын шартты түрде сотталған адамды есепке қою кезінде сот жүктеген міндеттерді орындау тәртібін, оларды орындамағаны үшін жауаптылыққа тарту тәртібін, сондай-ақ пробациялық бақылау тәртібін бұзудың салдарын түсіндіреді.
Шартты түрде сотталған адамдар пробация қызметіне өздерінің мінез-құлқы туралы есеп беруге, сот жүктеген міндеттерді орындауға, тіркелу үшін айына екі рет (ауылдық жерде тұратындар айына бір рет), сондай-ақ пробация қызметінің шақыруы бойынша келуге міндетті. Дәлелді себептерсіз келмеген жағдайда шартты түрде сотталған адам мәжбүрлеп әкелуге жатады (ҚАК-нің 174-бабының 4-бөлігі).
Пробациялық бақылауды тиісінше қамтамасыз ету және сотталған адамдардың орналасқан жері туралы ақпарат алу үшін пробация қызметі Үкіметі айқындайтын тізбеге сәйкес электрондық бақылау құралдарын пайдалануға құқылы (ҚАК-нің 174-бабының 5-бөлігі).
ҚАК-нің 174-бабының 6-бөлігіне сәйкес, шартты түрде сотталған адам пробациялық бақылаудан жалтарған жағдайда пробация қызметі оның орналасқан жерін және жалтару себептерін анықтау бойынша бастапқы іс-шараларды жүргізеді. Егер оның орналасқан жері анықталмаса, пробация қызметі сотқа оны іздестіру жариялау және бұлтартпау шарасын таңдау туралы ұсыну енгізеді.
ҚАК-нің 175-бабының 1-бөлігіне сәйкес, пробациялық бақылау мерзімі шартты түрде сотталған адам пробация қызметінің есебіне қойылған күннен бастап есептеледі. Пробациялық бақылау сот үкімімен белгіленген бүкіл мерзім ішінде жүзеге асырылады. Пробациялық бақылау мерзімі аяқталғаннан кейін пробация қызметі шартты түрде сотталған адамды өз есебінен шығарады (ҚАК-нің 175-бабының 2-бөлігі).
ҚАК-нің 175-бабының 3-бөлігінде көзделгендей, пробациялық бақылау мерзімінің өтуі шартты түрде сотталған адамды іздестіру жариялау туралы сот қаулысының негізінде бастапқы іздестіру іс-шаралары жүргізіле бастаған сәттен бастап тоқтатыла тұрады және сот қаулысы бойынша қайта жалғастырылады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Бас бостандығынан айыруға сотталған адамдарға қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінің түрлерін тағайындау жөніндегі сот практикасы туралы» нормативтік қаулысының 15-тармағына сәйкес, бас бостандығынан айыруға шартты түрде сотталған кезде қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінің түрі тағайындалмайды. Егер шартты түрде сотталған адам пробациялық бақылау кезеңінде жаңа қылмыстық құқық бұзушылық жасап, оған ҚК-нің 60-бабы негізінде үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындалса, қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінің түрі ҚК-нің 46-бабында көзделген тәртіппен, пробациялық бақылау кезеңінде жасалған қылмыстың да, бұрын ол үшін бас бостандығынан айыруға шартты түрде сотталған қылмыстың да ауырлығын ескере отырып тағайындалады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Қылмыстардың қайталануы туралы заңнаманы соттардың қолдануы туралы» нормативтік қаулысының 9-тармағына сәйкес: «Егер адам ҚК-нің 63-бабын қолдана отырып шартты түрде сотталса және оған қосымша жаза тағайындалса, негізгі және қосымша жаза бойынша сотталғандықты жою мерзімі дербес есептеледі: шартты түрде соттау бойынша ҚК-нің 79-бабы үшінші бөлігінің 1) тармағы негізінде пробациялық бақылау мерзімі бойынша; қосымша жаза бойынша ҚК-нің 79-бабының бесінші бөлігі негізінде жазаны нақты өтеу бойынша. Сондықтан егер адам пробациялық бақылау мерзімі аяқталғаннан кейін, бірақ қосымша жазаны толық өтегенге дейін жаңа қылмыс жасаса, ол бас бостандығынан айыруға сотталғандығы бар адам деп таныла алмайды. Мұндай жағдайларда сот соңғы үкім бойынша қайталану түрін айқындау кезінде адамның тек қосымша жаза түрінде тағайындалған жазылмаған сотталғандығын ескереді, ал үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау кезінде ҚК-нің 60 және 61-баптарының талаптарын сақтай отырып, соңғы үкім бойынша тағайындалған жазаға алдыңғы үкім бойынша тағайындалған қосымша жазаның өтелмеген бөлігін толық немесе ішінара қосады».
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заң қызметі Заңгерлік қызмет Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар
