Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 124-бабына түсініктеме. Дәлелдемелерді зерттеу
Іс бойынша жиналған дәлелдемелер жан-жақты және объективті зерттелуге жатады. Зерттеу алынған дәлелдемені талдауды, оны басқа дәлелдемелермен салыстыруды, оларды тексеру үшін қосымша дәлелдемелер жинауды, дәлелдемелерді алу көздерін тексеруді қамтиды.
Дәлелдеу процесінің екінші кезеңі дәлелдемелерді зерттеу болып табылады, ол іс жүзінде жаңа дәлелдеме табылған, бекітілген және алып қойылған әрбір жағдайдан кейін жүзеге асырылады. Мысалы, адамнан куә ретінде жауап алғаннан кейін тергеуші оның айғақтарын егжей-тегжейлі және жан-жақты қарау (талдау) арқылы олардың қылмыстық іс бойынша дәлелдеу нысанының құрылымына кіретін белгілі бір мән-жайды анықтау үшін жеткілікті екенін анықтай алады (ҚПК-нің 113-бабы). Осы дәлелдемені басқа дәлелдемелермен салыстыру нәтижесінде ол оның күшті және әлсіз жақтарын, айыптау актісінде пайдалану тәртібін және т.б. анықтай алады. Аталған айғақтар осы адамнан куә ретінде қосымша жауап алуға немесе басқа адамды шақырып, одан куә ретінде жауап алуға, тергеу әрекеттерін жүргізу, ұйымдарға сұрау салу, іс бойынша анықтау органдарына жасырын тергеу әрекеттерін жүргізу туралы тапсырмалар мен нұсқаулар беру және т.б. арқылы іс бойынша басқа дәлелдемелер алуға негіз болуы мүмкін. Бірқатар жағдайларда куәнің айғақтары іс бойынша басқа адамдардың айғақтарын немесе дәлелдемелердің басқа да көздерін тексерудің процестік құралы бола алады, мысалы, оқиға болған жерде айғақтарды тексеру және нақтылау, беттестіру және т.б. жүргізу арқылы.
Дәлелдемелерді зерттеу қылмыстық процестің барлық сатыларында жалғасады. Мысалы, алдын ала тергеу барысында алынған барлық дәлелдемелер басты сот талқылауында тікелей зерттеуге жатады (ҚПК-нің 331-бабының 1-бөлігі), бұл объективті түрде тергеу жұмысының қайталануы бола алмайды, өйткені мұнда дәлелдемелермен жұмыс істеу процесі тек сот тергеуінің әдістерімен жүзеге асырылады (ҚПК-нің 364–382-баптары).
3. Істе бар және тараптар қосымша ұсынған дәлелдемелерді зерттеу апелляциялық сатыдағы соттың өкілеттіктеріне (сараптамалар тағайындау, құжаттарды талап ету, куәлар мен жәбірленушілерден жауап алу (ҚПК-нің 424, 430-баптары), сондай-ақ заңда белгіленген белгілі бір шектерде кассациялық сатыдағы соттың өкілеттіктеріне де кіреді (ҚПК-нің 494-бабының 17–18-бөліктері).
4. Дәлелдемелерді зерттеу өз құзыреті шегінде заңды күшіне енген сот шешімдерін кассациялық тәртіппен қайта қарау кезінде де жалғасуы мүмкін.
Кассациялық сатыдағы сот қызметінің осы қырын түсіндіре отырып, Жоғарғы Сот заңды күшіне енген үкімдер мен қаулылардың заңдылығы мен негізділігі туралы кассациялық сатыдағы соттың қорытындылары іс материалдарына негізделуге және істе қамтылмаған материалдарға сүйенбеуге тиіс екенін көрсетті. Істі кассациялық тәртіппен қарайтын сот іс материалдарында болғанымен, бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар зерттемеген және үкімде, қаулыда анықталмаған немесе сот жоққа шығарған фактілерді дәлелденген деп есептеуге құқылы емес. Берілген өтінішхатпен істі қарау кезінде кассациялық сатыдағы сот өтінішхаттың барлық уәждерін толық көлемде тексереді.
Кассациялық сатыдағы сотқа істі дұрыс шешу үшін қажетті дәлелдемелердің бар-жоғын анықтау құқығы берілмеген. Үкім заңды күшіне енгеннен кейін пайда болған мән-жайлар кассациялық сатыдағы соттың қарау нысанасы бола алмайды, өйткені олар бірінші және апелляциялық сатыдағы соттарда қаралмаған және қаралуы да мүмкін болмаған. Өтінішхатқа, наразылыққа, ұсынымға қоса берілген, іс үшін маңызы бар және бірінші немесе апелляциялық сатыдағы соттардың материалдық немесе процестік заңды дұрыс қолданбағанын, айыптаудың дәлелденгенін (дәлелденбегенін), сотталған адамның рөлі мен кінәсінің дәрежесін, ақталған адамның кінәсіздігін және істің дұрыс шешілуіне әсер ететін басқа да мән-жайларды анықтау үшін сот пайдаланған дәлелдемелердің анықтығы мен жол берілетіндігін көрсететін қосымша материалдар үкімнің күшін жоюға және істі жаңадан сот қарауына жіберуге негіз бола алады. ҚПК-нің 494-бабында көрсетілген істі кассациялық сатыдағы сотта қарау шектері түпкілікті болып табылады және кеңейтілген түсіндіруге жатпайды. Сонымен бірге сот өтінішхаттың, наразылықтың, ұсынымның уәждерімен байланысты емес екенін және олардың шегінен шығып, іс бойынша бүкіл іс жүргізуді толық көлемде тексеруге әрі сотталған адамның (ақталған адамның) жағдайын жақсартатын шешім қабылдауға құқылы екенін ескеру қажет. Қылмыстық заңның кері күші туралы ҚК-нің 6-бабының ережелерін, рақымшылық жасау актісін қолдану туралы өтінішхаттар кассациялық тәртіппен қаралмайды, өйткені бұл мәселелерді шешу үкімді орындау орны бойынша әрекет ететін соттардың соттылығына жатқызылған. Сонымен бірге іс ҚПК-нің 485-бабында көзделген негіздер бойынша қаралған және бір мезгілде ҚК-нің 6-бабының ережелерін, рақымшылық жасау актісін қолдануға мүмкіндік беретін мән-жайлар анықталған жағдайларда, кассациялық саты аталған заң нормаларын қолдана отырып шешім қабылдайды (2017 жылғы 29 маусымдағы № 5 «Кассациялық сатыдағы қылмыстық істер бойынша іс жүргізу тәртібі туралы» ҚР Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысының 19–20, 22-тармақтары, ҚПК-нің 494-бабы).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы – Қоғамов Марат Чекишевич, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
