Шешімнің қарар бөлігін жасау
АІЖК-нің 226-бабының алтыншы және жетінші бөліктеріне сәйкес шешімнің қарар бөлігінде соттың талап қоюды қанағаттандыру туралы немесе талап қоюдан толық немесе ішінара бас тарту туралы қорытындысы, сот шығыстарын бөлуге нұсқау, шешімге шағымдану мерзімі мен тәртібі, сондай-ақ өзге де қорытындылар қамтылуға тиіс. Сот шешімді орындаудың белгілі бір тәртібі мен мерзімін белгілеген, шешімді дереу орындауға жүгінген немесе оның орындалуын қамтамасыз ету шараларын қабылдаған жағдайда – мұның бәрі міндетті түрде шешімде көрсетіледі. "Сот шешімі туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 нормативтік қаулысының 17-тармағына сәйкес сот шешімді орындау кезінде түсініксіздіктер мен даулар болмайтындай етіп шешімнің қарар бөлігін нақты және анық баяндауға міндетті. Сот практикасын жалпылау көрсеткендей, борышкердің табысына үлестік қатынаста екі және одан да көп кәмелетке толмаған балаларға алимент өндіріп алу туралы талаптарды қанағаттандыру кезінде соттар Кодекстің 139-бабының 1-тармағына сәйкес балаларға қатысты алимент мөлшерін белгілей отырып, шешім шығарылған күнге дейін барлық балалар үшін осы мөлшерде алимент өндіріп алудың жалпы кезеңін анықтайды-сотқа дейін олар кәмелетке толған. Мұндай тәсіл алимент өндіріп алынатын балалардың әртүрлі уақытта кәмелетке толуын және балалардың біреуінің 18 жасқа толуын Кодекстің 139-бабының 1-тармағына сәйкес Сот актісімен айқындалған алимент мөлшерінің өзгеруіне әкеп соғатынын ескермейді. Бұл жағдай балалардың кез-келгені кәмелетке толғаннан кейін алимент бұрынғы мөлшерде сақталуына әкеледі. Мұндай жағдайларда борышкерлер алимент мөлшерін азайту туралы, кәмелетке толған балаға алимент өндіріп алуды тоқтату туралы не алимент өндіріп алу тәртібін өзгерту туралы талап-арыздармен және өзге де талаптармен сотқа жүгінеді.
Осыған байланысты ата-аналардан екі және одан да көп баланы асырауға алимент өндіріп алу кезінде соттар шешімнің қарар бөлігінде не сот бұйрығында өндіріп алынатын үлестің мөлшерін, сондай-ақ осы үлестің кейіннен өзгеруін және балалардың әрқайсысының кәмелетке толуына байланысты жаңа мөлшерде алимент өндіріп алу кезеңдерін көрсеткен кезде дұрыс тәжірибе ұсынылады. Осылайша, үш балаға алимент өндіріп алу кезінде соттар табыстың және (немесе) өзге табыстың 1/2 мөлшерінде алимент үлкен бала кәмелетке толғанға дейін өндіріліп алынатынын көрсетеді. Кәмелетке толғаннан кейін алимент екі балаға екінші баланың Кәмелетке толғанға дейін ата - анасының табысының және(немесе) өзге де табысының 1/3 мөлшерінде, ал кәмелетке толғаннан кейін-үшінші баланың Кәмелетке толғанға дейін 1/4 мөлшерінде өндіріп алынады. Сот бұйрығының немесе сот шешімінің қарар бөлігінде міндетті түрде жауапкердің жалақысынан ғана емес, басқа да кірістерден алимент өндіріп алуға нұсқау, сондай-ақ алиментті ай сайын ұстап қалуға сілтеме болуы керек, әйтпесе сот шешімі орындалмауы мүмкін. Сот шешімдерінің шамалы саны бойынша бұл нұсқау болмаған. Жалпылау сонымен қатар кейбір істер бойынша Соттар АІЖК-нің 243-бабының 1) тармақшасын бұза отырып, шешімнің қарар бөлігінде алимент өндіріп алу бөлігінде сот шешімінің дереу орындалуы туралы көрсетпегенін көрсетті. Кейбір істер бойынша шешімнің қарар бөлігінде бұрын берілген атқару парағын кері қайтарып алу туралы айтылды, өйткені алимент мөлшерін өзгерту туралы шығарылған шешім негізінде сот жаңа атқару парағын береді, онда сот белгілеген алимент мөлшерлері көрсетіледі. Бұл сәт заңмен тікелей реттелмеген.
Мысал: М.к. К. және Г. - ның алимент мөлшерін азайту туралы талабы бойынша сот талапты қанағаттандырып, алимент мөлшерін өндіріп алушылардың пайдасына азайта отырып, шешімнің қарар бөлігінде бұрын берілген сот бұйрықтарын орындаудан кері қайтарып алу туралы көрсетті. Қарар бөлігінде соттар сондай-ақ осы шешім заңды күшіне енген сәттен бастап жаңа мөлшерде алимент өндіріп алу туралы көрсетеді, ал бұрын берілген атқарушылық құжаттар орындаудан кері қайтарып алынады. Мысал. СҚО Мағжан Жұмабаев ауданы сотының 2018 жылғы 26 сәуірдегі С.к. Ж. және А. соттардың мұндай тәжірибесі дұрыс болып көрінеді. Заңның ұқсастығы бойынша атқарушылық іс жүргізу туралы Заңның 47-бабы 1-тармағының 5) тармақшасын қолдануға болады, оның негізінде атқарушылық құжат берілген тиісті органның шешімінің күшін жою атқарушылық іс жүргізуді тоқтатуға негіз болып табылады. Алимент өндіріп алу туралы сот шешімінің күші жойылмаса да, сот бұрын белгілеген алимент мөлшерін өзгерту туралы сот қорытындысы алименттің белгілі бір мөлшерін белгілеу туралы соттың бұрынғы қорытындысының күшін жояды. Алимент өндіріп алу туралы бұрын шығарылған шешім бұдан былай орындалмайды, ол бойынша атқарушылық іс жүргізу тоқтатылуға тиіс, оның орнына алимент мөлшерін өзгерту туралы жаңа шешім негізінде жаңа атқарушылық іс қозғалады. АІЖК-нің 233-бабының бірінші бөлігіне сәйкес, бірнеше талапкердің пайдасына шешім шығарған кезде сот шешімнің қарар бөлігінде оның әрқайсысына қай бөлікке жататынын көрсетеді немесе өндіріп алу құқығы ынтымақты екенін көрсетеді. Соттар бұл талапты әрдайым орындай бермейді. Мысалы: Қызылорда облысы Шиелі аудандық сотының шешімімен Е. және Р. к. Н. ата-аналарды асырауға алимент өндіріп алу туралы талап қанағаттандырылды. Сот жауапкерден ата-анасын асырауға Е. және Р. 20 АЕК мөлшерінде алимент өндіріп алуға қаулы шығарды. Бұл ретте, АІЖК-нің 233-бабының бірінші бөлігінің талаптарын бұза отырып, шешімнің қарар бөлігінде шешімнің қай бөлігінде өндіріп алушылардың әрқайсысына жататыны көрсетілмеген.
Егер өндіріп алу құқығы ынтымақты болса, онда бұл туралы шешімнің қарар бөлігінде де көрсету керек еді. Заңның жоғарыда аталған талаптарын сақтамау сот шешімдерін орындауды қиындатады, түсіндіру немесе қосымша шешім шығару қажеттілігі туындайды. Айта кету керек, алимент төлеуден босату туралы шешімнің қарар бөлігінде алимент өндіріп алынған сот актісі көрсетілуі керек.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
