155-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің өзге де процестік мәжбүрлеу шараларын қолдану негіздері
1. Осы Кодексте көзделген қылмыстық істер бойынша тергеп-тексеру, сот талқылауы тәртібін қамтамасыз ету, үкімнің тиісінше орындалуын қамтамасыз ету мақсатында қылмыстық процесті жүргізетін орган осы Кодекстің 18-тарауында көзделген бұлтартпау шараларының орнына немесе олармен қатар күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға өзге де процестік мәжбүрлеу шараларын қолдануға құқылы: келу туралы міндеттеме, мәжбүрлеп әкелу, лауазымынан уақытша шеттету, мүлікке тыйым салу, жақындауға тыйым салу.
2. Осы Кодексте көзделген жағдайларда қылмыстық процесті жүргізетін орган жәбірленушіге, куәға және іске қатысатын басқа да адамдарға процестік мәжбүрлеу шараларын қолдануға құқылы: келу туралы міндеттеме, мәжбүрлеп әкелу, ақшалай өндіріп алу.
1\. Алдыңғы пайымдаулардың барысы өзінің өткірлігі мен тереңдігі жағынан адамның бостандығын бастапқы шектеу дәрежесі бойынша барлық процестік мәжбүрлеу шараларының ішінде бірінші орында күдіктіні ұстау, одан кейін бұлтартпау шаралары, соның ішінде күзетпен ұстау тұратынына көз жеткізеді.
2\) Осыған байланысты ҚПК-нің 155-бабының нормалары қылмыстық процестің сатыларында іс жүргізу тәртібін және үкімнің тиісінше орындалуын қамтамасыз етуге арналған өзге де процестік мәжбүрлеу шараларын қолдану мәселелерін реттейді. ҚПК-нің 155-бабы 1-бөлігінің нормаларына қарағанда, өзге де процестік мәжбүрлеу шаралары күдіктіні ұстауды, бұлтартпау шараларын толығымен алмастыра алады және дербес қолданылуы мүмкін. Бұл – бір жағынан.
Екінші жағынан, олар, әдетте, ұстауға дейін, онымен бір мезгілде немесе бұлтартпау шараларын таңдағаннан кейін қолданылады. Мысалы, келу туралы міндеттеме, мәжбүрлеп әкелу, лауазымынан уақытша шеттету, мүлікке тыйым салу, жақындауға тыйым салу, ақшалай өндіріп алу күдіктіге қатысты ұстау немесе бұлтартпау шараларын қолданудан бұрын орын алуы мүмкін. Мәжбүрлеп әкелу, лауазымынан уақытша шеттету, ақшалай өндіріп алу күдіктіге, айыпталушыға қатысты процестік мәжбүрлеу шаралары қолданылғаннан кейін де, егер ол күзетпен ұсталмаса, орын алуы мүмкін. Адамды күзетпен ұстауға алған кезде, мысалы, оның мүлкіне тыйым салынуы мүмкін. Қысқасы, өзге де процестік мәжбүрлеу шараларының өзара арақатынасы мен қолданылу нұсқалары әртүрлі, алайда бұлтартпау шараларын қолданғандағыдай, оларды қолдану да қылмыстық процесті жүргізетін органның белгілі бір негіздері мен қалауына (құқығына) сүйенеді.
З. ҚПК-нің 155-бабы 1-бөлігінің нормасының мәні бойынша, егер бұл үшін негіздер болмаса, іс бойынша бұлтартпау шаралары да, өзге де процестік мәжбүрлеу шаралары да мүлдем қолданылмауы мүмкін. Айтпақшы, заң бұған тыйым салмайды.
4\. Өзге де процестік мәжбүрлеу шаралары тек қылмыстық құқық бұзушылық жасаған адамдарға ғана қолданылмайтынын атап өткен жөн. Олар, түсінікті себептер бойынша мүлікке тыйым салу мен лауазымынан уақытша шеттетуді қоспағанда, куәларға, жәбірленушілерге және іске қатысатын басқа да адамдарға да қолданылуы мүмкін (ҚПК-нің 155-бабының 2-бөлігі).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы – Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар