49-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысын мәжбүрлеп бұзу  

     Заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзуды судья осы бөлімнің Ерекше бөлігінің баптарында көзделген жағдайларда қолданады.

     Заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты бұзу меншік иесін үшінші тұлғалардың заңсыз әрекеттерінен құқықтық қорғау тәсілі, сондай-ақ осындай санкцияны қолдану арқылы құрылыс қызметі саласындағы бұзушыны жазалау құралы болып табылады.

     Зерттелетін норма әкімшілік жазаның қосымша шарасы ретінде ғана қолданылады және ӘҚБтК-нің 683-бабы негізінде тек судья ғана қолданады.

     Алғаш рет өз бетімен салынған құрылысты бұзу ұлттық заңнамада ӘҚБтК-нің 2001 жылғы әкімшілік жазалау шарасы ретінде қарастырылған, бұған дейін мұндай шара тек азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қолданылған. Посткеңестік кеңістіктің барлық елдерінде бұл шараны қолдану азаматтық құқық саласында қалды, бұл ғылыми пікірталастардың негізі болып табылады. Негізінде, әкімшілік процесс азаматтық сот ісін жүргізуге қарағанда арзанырақ және заңсыз құрылыс туралы дауларды тезірек қарауға мүмкіндік береді.

     Әкімшілік жазаның талданатын шарасы ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің баптарында көзделген жағдайларда ғана қолданылады. Мұндай жағдайлар ӘҚБтК-нің екі бабында ғана көзделген:

     1) 319-заңсыз құрылыс

     2) 360-су қорғау аймақтарында және су объектілерінің белдеулерінде заңсыз құрылыс, сондай-ақ өзеннің табиғи арнасын заңсыз өзгерту.

     Су қорғау аймақтары мен белдеулерінде ғимараттарды, құрылыстарды және басқа да объектілерді заңсыз салғаны үшін (ӘҚБтК 360-бабы) судья әкімшілік айыппұл қолданумен қатар жеке немесе заңды тұлғаға заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзу түрінде әкімшілік жаза қолдануға міндетті екенін атап өткен жөн. Судьяның қалауы бойынша заңсыз құрылыс үшін тек айыппұл салынуы мүмкін, осылайша өз бетінше салынған шаруашылық, гидротехникалық (су шаруашылығы) немесе тұрмыстық объектілерді заңдастырады.

     Өкінішке орай, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларында судья заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзу түрінде әкімшілік жаза қолдану туралы міндетті шешім қабылдауы тиіс, бұл сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын жағдайлар анық түсіндірілмеген.

     Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 16 шілдедегі N 6 заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзу туралы судьяның шешім қабылдауы туралы нормативтік қаулысының 16-тармағына сәйкес кейде өз еркімен басып алынған жерлер туралы азаматтық дауларды шешуге тура келеді.

     Өз бетінше басып алынған жерлерді қайтару және өз бетінше салынған ғимараттарды бұзу туралы талаптарды қарау кезінде соттар АК-нің 244-бабына сәйкес ҚР Жер заңнамасының, Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнаманың және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасының талаптарын ескеруге тиіс.

     Өз бетінше салынған ғимараттың түсінігі мен белгілері Азаматтық кодекстің 244-бабында тұжырымдалған. Мәселен, құрылысты жүзеге асырған тұлғаға тиесілі емес, сондай-ақ Қазақстан Республикасының жер заңнамасына, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қажетті рұқсаттарды алмай құрылған, мемлекетке тиесілі жер учаскесінде құрылмаған жер учаскесінде құрылған тұрғын үй, басқа құрылыс, құрылыс немесе өзге де жылжымайтын мүлік өз бетінше салынған құрылыс болып табылады Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасымен келісіледі.

     Өз бетінше құрылысты жүзеге асырған адам оған меншік құқығын алмайды. Оның құрылысты басқаруға құқығы жоқ-сату, беру, жалға беру, басқа мәмілелер жасау. АК-нің 244-бабының 3 және 4-тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, өз бетінше салынған құрылысты оны жүзеге асырған адам не оның есебінен бұзуға тиіс.

     Өз бетінше тұрғызуға меншік құқығын сот өзіне тиесілі емес жер учаскесінде тұрғызуды жүзеге асырған адамға, егер бұл учаске тұрғызылған құрылысты орналастыру үшін осы адамға белгіленген тәртіппен берілген болса, тануы мүмкін. Мемлекет иелігіндегі жерлерді қоспағанда, құрылыс салушының өзіне тиесілі емес жер учаскесінде өз бетінше салуға меншік құқығын, құрылыс Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келген жағдайда, оған жер учаскесінің меншік иесінің соңғысына өтемақы төлей отырып, келісімі болған кезде сот тани алады.

     Егер құрылысты сақтау басқа адамдардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін бұзуға әкеп соқтырса не азаматтардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін болса, өз бетінше құрылысқа меншік құқығын аталған адамдар тани алмайды. Әлеуметтік-экономикалық орындылығын ескере отырып, мемлекет иелігіндегі және жер пайдалануда жоқ жер учаскелерінде (жер учаскелеріне қалыптастырылмаған) адам тұрғызған өз бетінше салынған құрылыс сот айқындаған мөлшерде құрылысқа жұмсалған шығыстарды өтей отырып, коммуналдық меншікке беріледі.

     Мемлекеттік жер пайдаланушылардың жер пайдалануындағы жер учаскесінде өз бетінше құрылыс салуды жүзеге асыру кезінде әлеуметтік-экономикалық орындылығын ескере отырып, өз бетінше құрылыс салу бюджет қаражатынан сот айқындаған мөлшерде құрылысқа жұмсалатын шығыстарды өтей отырып, коммуналдық меншікке беріледі.

     ӘҚБтК-нің 911-бабына сәйкес заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзу туралы сот қаулысын өзіне қатысты осы әкімшілік жаза шығарылған адам орындайды. Заңсыз тұрғызылған немесе тұрғызылған құрылысты мәжбүрлеп бұзу түрінде сот қолданған әкімшілік жазаны өз еркімен орындамаған жағдайда, қаулыны уәкілетті орган атқарушылық іс жүргізу тәртібімен орындайды.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы