61-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі шаруашылық серіктестігі қатысушыларының құқықтары мен міндеттері
Серіктестікке қатысушылардың құқықтары жеке және мүліктік болып бөлінеді. Қатысушының жеке құқықтарына шаруашылық серіктестігінің істерін басқаруға қатысу құқығы және оның қызметі туралы ақпарат алу құқығы жатады. Серіктестік таратылған немесе одан шыққан жағдайда пайда алу құқығы және мүліктің бір бөлігіне құқық мүліктік құқықтар болып табылады. Бұл құқықтар серіктестіктің кез келген түріне қатысушының мүдделерін қорғауға кепілдік беретін қажетті минимум болып табылады. Арнайы заңдар (шаруашылық серіктестіктер туралы Жарлық және басқалар) да, нақты шаруашылық серіктестіктердің құрылтай құжаттары да осы тізбені кеңейте алады, бірақ оны тарылтуға құқылы емес. Алайда, азаматтық кодекс және сәйкесінше басқа заңнамалық актілер бұл ережеден ерекшелік белгілейді. Мәселен, ақ қатысушысы (акционері) одан шыққан кезде ақ мүлкінің бір бөлігін тікелей ала алмайды. Ол өз акцияларын (мүліктегі үлесін) басқа акционерлерге, қоғамның өзіне немесе үшінші тұлғаларға сата алады (АК 86-бабы және шаруашылық серіктестіктері туралы Жарлықтың 38-бабы (бұрын 55-бабы)). Егер құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, сенім серіктестігіндегі салымшылар мен артықшылықты акциялардың иесі - акционерлердің серіктестікті басқаруға қатысуға құқығы жоқ (АК 139-бабының 75-бабы; 2-тармағы; 30-бабы; шаруашылық серіктестіктері туралы Жарлықтың 44-бабының (бұрын 61) 12-тармағы).
Шаруашылық серіктестікке қатысушылардың құқықтарымен қатар белгілі бір міндеттер жүктеледі. Оларға, біріншіден, серіктестіктің құрылтай құжаттарының талаптарын сақтау, екіншіден, жарғылық капиталға салымдар енгізу және үшіншіден, серіктестік коммерциялық құпия деп жариялаған ақпаратты жария етпеу міндеті жатады. Бұл міндеттер, құқықтар сияқты, заңнамалық актілерде белгіленген жағдайларды қоспағанда, барлық шаруашылық серіктестіктерінің қатысушыларына қатысты. Осылайша, акционерлік қоғамға қатысушылардың қоғам акцияларын құрылтай құжаттарында көзделген тәртіппен, мөлшерде және тәсілдермен төлеу жөніндегі жалғыз міндеті болады. Акционерлерге олардың келісімінсіз басқа ешқандай міндеттер жүктелмейді (пп. Шаруашылық серіктестіктер туралы Жарлықтың 45 (бұрын 62) бабы 2 және 3). Шаруашылық серіктестіктің құрылтай құжаттары оның қатысушылары үшін басқа да міндеттерді көздей алады, мысалы, қосымша мүліктік жарналар енгізу, ұқсас қызметті жүргізуден бас тарту және т. б.
Шаруашылық серіктестікке қатысушының кейбір құқықтары мен міндеттерін жүзеге асыру тәртібі құрылтай құжаттарында реттелуі тиіс. Мұндай құқықтар мен міндеттерге серіктестіктің істерін басқаруға қатысу және оның қызметі туралы ақпарат алу құқығы, жарғылық капиталға үлес қосу міндеті жатады.
Түсініктеме берілген баптың 1-тармағынан шаруашылық серіктестігінің қатысушысына өзінің мүлік үлесінің құнын ала отырып, серіктестіктен еркін шығу құқығын берген 5-тармақ алынып тасталды. Қазіргі уақытта серіктестіктен шыққан қатысушы үлестің құнын талап ете алмайды, оны беруге немесе басқа тұлғаға сатуға құқылы емес.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
