643-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексінің алқабилеріне кандидаттарды уәжсіз қарсылық білдіру

Егер осы Кодекстің 642-бабының талаптарын орындау нәтижесінде сот отырысына қатысу үшін алқабилерге он жетіден астам кандидат қалса, төрағалық етуші алқабилерге қалған кандидаттардың санын жариялайды, содан кейін олардың тегі көрсетілген билеттерді урнаға түсіреді, билеттерді араластырады және одан он жеті қалдыру үшін қанша қажет болса сонша билет алады.

Осы баптың бірінші бөлігінің талаптары орындалғаннан кейін төрағалық етуші қалған он жеті билетті алқабилерге кандидаттардың тегін көрсете отырып, мемлекеттік айыптаушының, сондай-ақ сотталушының және (немесе) оның қорғаушысының алқабилерге он екі кандидат қалуға тиіс уәжделмеген қарсылық білдіруін жүргізу үшін береді.

Мемлекеттік айыптаушы, сотталушы және оның қорғаушысы төрағалық етуші арқылы алқабилерге кандидаттардың кез келгені өзін таныстыруын сұрауға құқылы.

Егер іске бір сотталушы қатысса, алқабилерге екі кандидатты уәжсіз қарсылық білдіруді мемлекеттік айыптаушы, содан кейін алқабилерге үш кандидатты – сотталушы және (немесе) оның қорғаушысы көрсетілген кезектілікте жүргізеді.

Егер іске бірнеше сотталушы қатысса, мемлекеттік айыптаушы алқабилерге екіден аспайтын кандидатты тағайындауға құқылы. Бұл ретте алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіру сотталушылардың өзара келісімі бойынша, ал мұндай келісім болмаған жағдайда – егер мүмкін болса, олардың арасында алқабилерге бөлінетін кандидаттардың санын тең бөлу жолымен жүргізіледі.

Осы баптың бесінші бөлігінің талаптарын орындау мүмкін болмаған жағдайда, алқабилерге кандидаттарды бірнеше сотталушыға беру барлық сотталушылардың тегі жазылған билеттерді жәшікке орналастыра отырып, жеребе тастау жолымен жүргізілуге тиіс. Жеребе алқабилерге бөлінбеген кандидаттар санына тең мөлшерде өткізіледі. Сотталушының алқабилерге көптеген кандидаттарды тағайындауға құқығы бар, оның тегі жазылған билетті төрағалық етуші урнадан қанша рет алып шыққан.

Сотталушылардың біреуінің алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіру құқығынан бас тартуы басқа сотталушылардың алқабилерге кемінде он екі кандидат қалатындай сонша кандидаттарды әкету құқықтарына шектеулер туғызбайды.

Алқабилерге кандидаттарға мемлекеттік айыптаушы, сотталушы немесе оның қорғаушысы билеттерге алқабилерге кандидаттардың фамилияларын көрсете отырып, қолтаңбамен бекітілген "қарсылық білдіру" сөзін жазу арқылы қарсылық білдіру себептерін көрсетпей қарсылық білдіру туралы мәлімдеуі мүмкін.

Сотталушы өз қорғаушысына алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіру құқығын жүзеге асыруды тапсыруға құқылы. Егер сотталушы алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіру құқығынан бас тартса, онда қорғаушы оның келісімінсіз алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіруге дербес қатысуға құқылы емес.

Сотталушы немесе барлық сотталушылар бас тартқан жағдайда, егер іске бірнеше сотталушы қатысса, алқабилерге кандидаттарды қарсылық білдіру құқығынан олардың қарсылық білдіруі жеребе тастау жолымен жүргізіледі, оның барысында төрағалық етуші не сот отырысының хатшысы алқабилерге бөлінбеген кандидаттардың тегі көрсетілген сонша билетті, олар әлі де бөлініп шығарылатындай етіп, жәшіктен алады.

Егер алқабилерге кандидаттардың саны 17-ден көп болса, онда тараптар олардың саны 17-ге тең болуы үшін оларға уәжделмеген қарсылық білдіреді деп мәлімдейді. Төрағалық етуші мұндай жағдайларда алқабилерге қалған кандидаттардың санын жариялайды және ҚІЖК-нің 643-бабында көзделген әрекеттерді жасайды:

1) алқабилерге кандидаттардың фамилияларын көрсете отырып, барлық билеттерді урнаға түсіреді, билеттерді араластырады және одан он жеті билет қалатындай көп билет алады.

2) қалған он жеті билетті алқабилерге кандидаттардың тегін көрсете отырып, мемлекеттік айыптаушы, сондай-ақ сотталушы және (немесе) оның қорғаушысы алқабилерге он екі кандидат қалуға тиіс уәжделмеген қарсылық білдіру жүргізу үшін береді.

Егер іске бір сотталушы қатысса, онда мемлекеттік айыптаушы алқабилерге екі кандидатқа уәжсіз қарсылық білдіруге құқылы, ал одан кейін алқабилерге үш кандидатқа уәжсіз қарсылық білдіруді сотталушы және (немесе) оның қорғаушысы мәлімдейді.

        2.Егер іске бірнеше сотталушы қатысса, мемлекеттік айыптаушы алқабилерге екіден аспайтын кандидатты тағайындауға құқылы.

Мысалы, істе үш сотталушы бар. Прокурор алқабилерге екі кандидатқа уәжделмеген қарсылық білдіруге, ал қалған үшеуіне қарсылық білдіруді сотталушылар өзара келісім бойынша мәлімдей алады: олар үш кандидатқа да қарсылық білдіруді бір сотталушы мәлімдейді, біреуі бір кандидатқа, ал екіншісі сотталушы қалған екі кандидатқа қарсылық білдіремін деп шешуі мүмкін деп уағдаласа алады. Немесе сотталушылардың әрқайсысы үш үміткердің біреуінен уәжсіз бас тартуды талап етеді немесе оны қорғаушыларына тапсырады деп шешуі мүмкін.

3.Егер сотталушылар арасында келісімге қол жеткізілмесе, онда төрағалық етуші, содан кейін төрағалық етуші олардың арасында бөлінетін кандидаттардың санын алқабилер тең бөледі, егер бұл мүмкін болса, егер мұны істеу мүмкін болмаса, мысалы, сотталушылар саны едәуір көп болса, онда алқабилерге кандидаттарды бірнеше сотталушы жеребе тастау жолымен жүргізілуге тиіс.

Ол осылай жасалады:

Мысалы, прокурор алқабилердің екі кандидатына уәжсіз қарсылық білдірді, сотталушылар үшеуіне қарсылық білдіруге қалды.

Жеребе тастау алқабилерге бөлінбеген кандидаттар санына тең мөлшерде жүргізіледі. Төрағалық етуші барлық сотталушылардың тегі жазылған билеттерді жәшікке салады, оларды араластырады, содан кейін жәшіктен бір билетті шығарады және сотталушының көрсетілген тегін айтады, осылайша бұл сотталушының алқабилерге бір кандидатқа уәжсіз қарсылық білдіруге құқығы бар. Әрі қарай, төрағалық етуші бұл процедураны тағы екі рет қайталайды. Әрбір сотталушы төрағалық етуші өзінің тегі жазылған билетті жәшіктен қанша рет алып шыққанымен, алқабилерге сонша кандидат алуға құқылы.

Осы әдіс бойынша бір сотталушы алқабилерге барлық үш кандидатқа уәжсіз қарсылық білдіруге өтініш беру құқығын ала алады, ал қалған осындай құқықтар берілмейді, жеребенің өзге нәтижесі де болуы мүмкін.

4.Сотталушылардың кез келгенінің алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіру құқығынан бас тартуы басқа сотталушылардың сонша кандидаттарды алқабилерге олардың он екіден аспайтындай етіп әкету құқықтарына шектеулер туғызбайды.

Сотталушының өзі алқабилерге кандидаттарға уәжсіз қарсылық білдіруге өтініш беру құқығын өзі пайдалануға не оны өзінің қорғаушысына орындауға тапсырма беруге құқылы. Қорғаушы оның келісімінсіз өз бастамасы бойынша алқабилерге кандидаттарға қарсылық білдіруге дербес қатысуға құқылы емес.

5.Дәлелсіз қарсылық білдіруді мәлімдемес бұрын, мемлекеттік айыптаушы, сотталушы және оның қорғаушысы төрағалық етуші арқылы алқабилерге кандидаттардың кез-келгенін сұрауға құқылы.

Алқабилерге кандидаттарға дәлелсіз қарсылық білдірген кезде мемлекеттік айыптаушы, сотталушы немесе оның қорғаушысы қарсылық білдірудің себептерін көрсетпейді. Олар өздері тағайындаған алқабилерге кандидаттардың тегі көрсетілген билеттерде "қарсылық білдіру" сөзін жазады және бұл жазбаны өз қолдарымен бекітеді.

Алқабилерге Тараптар уәждемесіз бөлген кандидаттардың тегі көрсетілген билеттер іс материалдарына қоса тіркеледі.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы