Еңбек дауларын реттеудің сотқа дейінгі тәртібі және сотқа жүгіну мерзімі
Еңбек кодексінің 159-бабында келісу комиссиясының дауды қарауы арқылы жеке еңбек дауын реттеудің міндетті сотқа дейінгі тәртібі көзделген.Сонымен қатар, бұл норма бірқатар ерекшеліктерді қамтиды. Осы Кодексте айқындалған тәртіппен жеке еңбек дауларын қарау үшін келісу комиссиясын құру туралы талап еңбегі Қазақстан Республикасының арнайы заңдарында және ӛзге де нормативтік құқықтық актілерінде кӛзделген ерекшеліктермен Қазақстан Республикасының Еңбек кодексімен реттелетін жұмыскерлердің жекелеген санаттарына, оның ішінде әскери қызметте тұратын жұмыскерлерге, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне, мемлекеттік қызметшілерге қолданылмайды.
Осылайша, заңда мемлекеттік қызметшілер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері үшін еңбек дауларын шешудің сотқа дейінгі тәртібі кӛзделмеген.
А. бұйрықтың күшін жою туралы «Шығыс Қазақстан облысының денсаулық сақтау басқармасы» ММ-ге сотқа жүгінді.Ӛскемен қалалық сотының 2021 жылғы 25 наурыздағы ұйғарымымен талап қою АПК-нің 152-бабы 1-бӛлігінің 1) тармақшасы негізінде қайтарылды.Сот талапты қайтаруды дауды жауапкердің келісу комиссиясы қарауы керек деп негіздеді.Соттың ұйғарымына шағым келтірілген жоқ, алайда Шығыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасы ӛзінің талдауында дұрыс кӛрсеткеніндей, бұл ұйғарым Еңбек кодексінің 159-бабы 1-тармағының талаптарына қайшы келеді.Алматы облыстық соты ӛзге ұстанымды білдірді.Қонаев қаласы сотының 2022 жылғы 17 тамыздағы ұйғарымымен С. жұмысқа қайта алу туралы Қонаев (Қапшағай) қаласының әкіміне талап қоюы бойынша азаматтық іс АПК-нің 279-бабының 1) тармақшасы негізінде қараусыз қалдырылды.
Алматы облыстық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2022 жылғы 16 қарашадағы ұйғарымымен бірінші сатыдағы соттың ұйғарымы ӛзгеріссіз қалдырылды. Соттар ӛз шешімін Еңбек кодексінің 159-бабының 1 және 2- тармақтарының мәні бойынша дауларды келісу комиссиясында міндетті түрде қарау кӛзделгеніне негіздеді. Бұл ретте соттар келісу комиссиясын құру туралы талап мемлекеттік қызметшілерге қолданылмайтынын ескерген жоқ.
Павлодар облыстық соты заңнамалық деңгейде құқық қорғау органдарында келісу комиссияларын құруды кӛздеуді ұсынады, бұл ұжым ішіндегі қысқа мерзімде жергілікті жерлерде жанжалды шешуге мүмкіндік береді.
Мұндай ұсыныс даулы болып табылады, ӛйткені «Құқық қорғау қызметі туралы» Заңның 4-бабына сәйкес құқық қорғау қызметінің арнайы қағидаттарының бірі дара басшылық және субординация (бағыныстылық) қағидаты болып табылады, бұл құқық қорғау органының қатардағы қызметкерлері мен басшылары қатарынан тепе-тең негізде келісу комиссиясын құру мүмкіндігін болдырмайды.
«Мемлекеттік қызмет туралы» Заңның 4-бабы 1-тармағының 10) тармақшасына сәйкес мемлекеттік қызметтің негізгі қағидаттарының бірі жоғары тұрған мемлекеттiк органдар мен лауазымды адамдар ӛз ӛкiлеттiктерi шегiнде қабылдаған шешiмдердi орындаудың бағынысты мемлекеттiк қызметшiлер мен тӛмен тұрған мемлекеттiк органдардың мемлекеттік қызметшілерi үшiн мiндеттiлiгi болып табылады.Солтүстік Қазақстан облыстық сотының мемлекеттік қызметшілер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері үшін бағыныстылық тәртібімен жоғары тұрған лауазымды адамдарға, жоғары тұрған органдарға жүгіну сияқты дауды шешудің сотқа дейінгі міндетті тәртібін енгізу туралы ұсынысымен келісуге болады. Қазіргі кезде мұндай құқық балама ретінде кӛзделген («Құқық қорғау қызметі туралы» Заңның 15-бабының 11) тармақшасы, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңның 61-бабының 5-тармағы).
Еңбек кодексінің 160-бабына сәйкес осы Кодекске сәйкес жеке еңбек дауларын қарау бойынша келісу комиссиясына жүгінбей, сотқа жүгінуге құқығы бар еңбек қатынастарына қатысушылар үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:
жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша – еңбек шартын тоқтату туралы жұмыс беруші актісінің кӛшірмесі табыс етілген немесе табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап үш ай;
басқа еңбек даулары бойынша – жұмыскер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған жұмыскер ӛз құқығының бұзылғаны туралы білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.
Солтүстік Қазақстан облысы полиция департаменті бастығының 2020 жылғы 24 желтоқсандағы бұйрығымен С. ішкі істер органдарынан босатылған. 2022 жылдың 11 ақпанында талап қоюшы сотқа жүгінеді. Петропавл қаласы № 2 сотының 2022 жылғы 11 наурыздағы шешімімен талап қоюды қанағаттандырудан бас тартылды.
Бірінші сатыдағы сот талап қоюшы Еңбек кодексінің 160-бабының 1) тармақшасында кӛзделген сотқа жүгіну мерзімін дәлелсіз себептермен ӛткізіп алды деген қорытындыға келді. Апелляциялық сатының қаулысымен ӛзгеріссіз қалдырылған Орал қаласы № 2 сотының 2021 жылғы 24 қыркүйектегі шешімімен Ж. «Ӛрт сӛндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі» ММ-ге қойған жұмысқа қайта алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартылды.
Талап қоюшы 2017 жылғы 24 ақпандағы бұйрықпен жұмыстан шығарылғанына дау айтады. Жауапкердің ӛкілі алдын ала тыңдауда талап қоюдың ескіру мерзімін қолдану туралы ӛтінішхатты мәлімдеген, талап қоюшы мерзімді ӛткізіп алудың дәлелдерін ұсынбаған. Осы мән-жай талапты қанағаттандырудан бас тартуға негіз болды.
Батыс Қазақстан облыстық сотының сот алқасының талап қою мерзімін қалпына келтіру үшін негіздердің болуы не болмауы туралы мәселені шешкен кезде АК-нің 185-бабын басшылыққа алу керек деген пікірімен келіскен жӛн.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, Бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық кеңесті, құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
