Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 302-бабына түсініктеме. Есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін притондар ұйымдастыру немесе ұстау және осы мақсаттар үшін үй-жайлар беру
1. Есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін притондар ұйымдастыру немесе ұстау, сол сияқты осы мақсаттар үшін үй-жайлар беру —
мүлкі тәркіленіп, үш жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Осы әрекеттер:
- өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасалған;
- бірнеше рет жасалған;
- қылмыстық топ жасаған жағдайларда, —
мүлкі тәркіленіп, жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі оның есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын таратудың бір түрі бола отырып, көптеген адамдарды, әсіресе жастарды, оларды тұтынуға тартуымен және есірткі заттарының әсеріне ұшыратуымен сипатталады.
Қылмыстың объектісі халықтың денсаулығы болып табылады, ал қосымша объектісі — қоғамдық имандылық. Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексінің 1-бабы 1-тармағының 69) тармақшасына сәйкес, денсаулық деп аурулар мен дене кемістіктерінің болмауы ғана емес, толық физикалық, рухани (психикалық) және әлеуметтік салауаттылық жағдайы түсініледі.
Қылмыстың заты болып притон танылады. Притон деп есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін ұзақ уақыт бойы бейімделген және ұсынылатын тұрғын үй-жай (пәтер, бөлме, саяжай) немесе тұрғын емес үй-жай (жертөле, шатыр, сарай) танылуы мүмкін. Притондар ретінде көбінесе қызметтік үй-жайлар, атап айтқанда, қазандықтар, күзетшілерге, вахтерлерге арналған бөлмелер, шеберханалар және т.б. пайдаланылады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1998 жылғы 14 мамырдағы «Есірткі құралдарының, психотроптық заттардың, олардың аналогтары мен прекурсорларының заңсыз айналымына байланысты істер бойынша заңнаманы қолдану туралы» нормативтік қаулысының 16-тармағына сәйкес, притон деп есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін бейімделген және ұсынылатын тұрғын немесе тұрғын емес үй-жай танылуы мүмкін.
Зат ретінде осы мақсаттар үшін берілетін үй-жайлар да болуы мүмкін.
Үй-жай тұрғын үй де, тұрғын емес үй-жай да болуы мүмкін.
Притонның есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтынуға арналған үй-жайдан негізгі айырмашылығы — притонның тек есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін ұйымдастырылуында.
Үй-жайлардың негізгі мақсаты оларды басқа мақсаттарда (тұрғын үй, қызметтік, өндірістік және т.б.) пайдалану болып табылады, алайда кейде олар есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін беріледі.
Қылмыстың объективтік жағы үш дербес баламалы әрекеттен көрінеді: 1) есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін притондар ұйымдастыру; 2) осындай притондарды ұстау; 3) осы мақсаттар үшін үй-жайлар беру.
Притон ұйымдастыру деп оны құруға бағытталған әрекеттерді (үй-жайды іздестіру, жалдау, бейімдеу және жабдықтау және т.б.), ал үй-жай болған жағдайда оны есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін пайдаланғысы келетін адамдарды тартуды және т.б. түсіну қажет.
Притонды ұстау деп оның жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталған әрекеттер жүйесін (оны материалдық қамтамасыз ету, күзету, жөндеу, келушілерге қызмет көрсету, тұтыну үшін есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын табу және т.б.) жасау түсініледі.
Егер притонды ұйымдастыру және ұстау есірткі құралдарының немесе психотроптық заттардың заңсыз айналымымен не оларды тұтынуға көндірумен ұштасса, бұл әрекеттер ҚК-нің 302-бабының тиісті бөлігі және оларды жасағаны үшін жауаптылықты көздейтін ҚК-нің басқа баптары бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығымен саралануға тиіс.
Үй-жай беру деп есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін жағдайлар мен мүмкіндік жасауға бағытталған кез келген әрекеттерді оқтын-оқтын жасау түсініледі.
ҚК-нің 302-бабына қатысты, Жоғарғы Сот осы мақсаттар үшін үй-жай беруді притон ұйымдастыру немесе ұстау үшін оны беру деп түсінеді.
Адамның есірткі құралдарын бірлесіп тұтыну үшін үй-жайды бір рет беруінен көрінетін әрекеттері ҚК-нің 302-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамын құрмайды, өйткені осы бап бойынша саралау үшін кінәлі адамның есірткі құралдарын жүйелі негізде тұтынуға арналған притон ретінде тұрғын немесе тұрғын емес үй-жайды ұйымдастыруы немесе ұстауы не оны басқа адамдарға притон ұйымдастыру және ұстау үшін беруі қажет.
Қылмыс притон ұйымдастырылған немесе ұсталған, сондай-ақ есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін үй-жай берілген сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Субъективтік жағынан қарастырылып отырған қылмыс тек тікелей қасақаналықпен жасалады — кінәлі адам есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтарын тұтыну үшін притон ұйымдастырып, ұстап отырғанын немесе үй-жай беріп отырғанын түсінеді және осы әрекеттерді жасауды қалайды.
ҚК-нің 302-бабының 2-бөлігінде осы қылмысты жасаудың саралаушы белгілері көзделген: 1) өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасау; 2) бірнеше рет жасау; 3) қылмыстық топ жасау (ҚК-нің 298-бабының 2-бөлігіне және 297-бабының 3-бөлігіне түсініктемені қараңыз).
ҚК-нің 302-бабының 1, 2-бөліктерінде көзделген әрекеттер ауыр қылмыстар санатына жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Хабарламалар
