Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 406-бабына түсініктеме. Шет мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарына жәрдем көрсету

1. Шет мемлекеттердің саяси партияларын немесе кәсіптік одақтарын қаржыландыру, оларға үй-жай немесе мүлік беру, сол сияқты өзге де жәрдем көрсету, егер бұл әрекеттер азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерінің не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерінің елеулі түрде бұзылуына әкеп соқса, —

екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тартуға, не екі жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не елу тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 5-бабының 4-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасында шет мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарының, діни негіздегі партиялардың қызметіне, сондай-ақ шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың саяси партиялар мен кәсіптік одақтарды қаржыландыруына жол берілмейді.

2002 жылғы 15 шілдедегі «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 6-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасының аумағында басқа мемлекеттердің саяси партияларының қызметіне жол берілмейді.

ҚК-нің 406-бабында көзделген қылмыстық теріс қылықтың қоғамдық қауіптілігі Қазақстанның қолданыстағы заңнамасымен тыйым салынған шет мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарына жәрдем көрсетуде болып табылады. Бұл тыйым Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі мен егемендігін сақтау, ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында белгіленген.

Қарастырылып отырған қылмыстық теріс қылықтың объектісі басқару органдарының (мемлекет пен оның аппаратының: заң шығарушы және атқарушы билік органдарының, лауазымды адамдардың) қызметін қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар болып табылады.

ҚК-нің 406-бабында көзделген қылмыстық теріс қылықтың объективтік жағы шет мемлекеттердің саяси партияларын немесе кәсіптік одақтарын қаржыландырудан, оларға үй-жай немесе мүлік беруден, сол сияқты өзге де жәрдем көрсетуден, егер бұл әрекеттер азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерінің не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерінің елеулі түрде бұзылуына әкеп соқса, көрініс табады.

Шет мемлекеттердің саяси партияларын немесе кәсіптік одақтарын қаржыландыру деп оларды ақшалай қаражатпен, қаржылық ресурстармен қамтамасыз етуді түсіну қажет.

Қаржыландыру деп қаржылық қызметтер көрсетумен қатар, тек ақшалай қаражатты (қолма-қол немесе қолма-қол ақшасыз нысанда) ғана емес, сонымен бірге материалдық құралдарды да (мысалы, киім-кешек заттарын, байланыс құралдарын, жылжымайтын мүлікті сатып алуды немесе оны жалдау құнын төлеуді, лауазымды адамдарды сатып алуға арналған ақшалай қаражатты беруді және т.б.) ұсынуды немесе жинауды, олардың саяси партияларды немесе кәсіптік одақтарды қаржыландыруға арналғанын сезіне отырып, жүзеге асыруды тану қажет.

Үй-жай беру дегеніміз – шет мемлекеттердің саяси партияларына немесе кәсіптік одақтарына жекелеген үй-жайларды пайдалануға беру, оларды үй-жайлармен қамтамасыз ету.

Мүлік беру дегеніміз – шет мемлекеттердің саяси партияларына немесе кәсіптік одақтарына заттар мен материалдық құндылықтардың жиынтығын пайдалануға беру, оларды мүлікпен қамтамасыз ету.

Өзге де жәрдем көрсету дегеніміз – жәрдем көрсетудің кез келген тәсілдерін пайдалану, яғни көмектесу, қолдау көрсету, кеңес беру және т.б.

Қылмыстық теріс қылық құрамы өзінің құрылымы бойынша материалдық құрамға жатады. Осыған байланысты объективтік жағы үш міндетті белгіні қамтиды: біріншіден, бұл шет мемлекеттердің саяси партияларын немесе кәсіптік одақтарын қаржыландырудан, оларға үй-жай немесе мүлік беруден, сол сияқты өзге де жәрдем көрсетуден көрінетін қоғамға қауіпті әрекет; екіншіден, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерінің не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерінің елеулі түрде бұзылуы түрінде көрініс табатын қоғамға қауіпті зардаптар; үшіншіден, заңда көрсетілген бұзушылықтар мен зардаптар арасындағы себептік байланыс. Тиісінше, әрекет қоғамға қауіпті зардаптар туындаған сәттен бастап аяқталған деп есептеледі.

Қылмыстық теріс қылық құрамының диспозициясында қылмыстық құқық бұзушылықты жасаудың уақыты, орны, тәсілі, жағдайы, құралдары мен жабдықтары сияқты объективтік жақтың белгілері қамтылмаған. Демек, ҚК-нің 406-бабында көзделген қылмыстық теріс қылықты саралау кезінде жоғарыда аталған белгілердің маңызы болмайды, алайда олар жаза тағайындау кезінде ескерілуге тиіс.

Елеулі бұзушылық деп адамның және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының бұзылуын тану қажет. Азаматқа келтірілген мүліктік зиянды бағалау кезінде оның елеулілігін айқындау үшін мүліктік залалдың, алынбай қалған пайданың құндық көрінісін де, сондай-ақ жәбірленушінің материалдық жағдайын, келтірілген залалдың ол үшін маңыздылығын да ескеру қажет.

Заңды тұлғаларға келтірілген мүліктік зиянды бағалау кезінде оның елеулілігін айқындау үшін материалдық залалдың құндық көрінісін, оның кәсіпорынның, ұйымның жұмыс істеуі үшін маңызын, заңды тұлғаның қызметінің бұзылуына байланысты туындаған материалдық шығындарды (алынбай қалған пайданы) ескеру қажет.

Егер көрсетілген зардаптар туындамаса және әрекет азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерінің не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерінің елеулі түрде бұзылуына әкеп соқпаса, шет мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарына жәрдем көрсету әрекеті басқару тәртібіне қарсы қылмыстық теріс қылық ретінде сараланбайды. Келтірілген бұзушылықтың елеулі болып табылатынын анықтау кезінде құқыққа қайшы әрекеттің кәсіпорынның, ұйымның, мекеменің қалыпты жұмысына теріс әсер ету дәрежесін, келтірілген моральдық, дене немесе мүліктік зиянның сипаты мен мөлшерін және т.б. ескеру қажет.

ҚК-нің 406-бабында көзделген қылмыстық теріс қылықтың субъективтік жағы кінәнің тікелей немесе жанама қасақаналық түріндегі қасақана нысанымен сипатталады. Кінәлі адам шет мемлекеттердің саяси партияларын немесе кәсіптік одақтарын қаржыландыру, оларға үй-жай немесе мүлік беру, сол сияқты өзге де жәрдем көрсету жөніндегі әрекеттерімен азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін бұзатынын сезінеді, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерінің не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерінің елеулі түрде бұзылуы түріндегі қоғамға қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала біледі және олардың туындауын тілейді не оған саналы түрде жол береді.

ҚК-нің 406-бабында көзделген қылмыстық теріс қылықтың субъектісі – есі дұрыс, он алты жасқа толған жеке тұлға.

ҚК-нің 406-бабында көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатады.

Ескерту: орфографиялық қателер мен анық баспа қателері түзетілді, сондай-ақ мәтіннің бұрмаланған үзіндісі қалпына келтірілді. Мәтіннің мазмұны мен көлемі сақталды. Сонымен қатар, түпнұсқада сәйкессіздік бар: бір жерде ҚК-нің 406-бабының орнына 405-бабы көрсетілген; түзетілген мәтінде бап нөмірі ҚК-нің 406-бабына сәйкестендірілді.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы – Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар