Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 88-бабына түсініктеме. Ескіру мерзімдері

Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан немесе жазаны өтеуден босату кезінде қылмыстық жауаптылыққа тартудың немесе айыптау үкімін орындаудың ескіру мерзімдері екі есе қысқартылады.

Түсіндірме беріліп отырған бапта кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан немесе жазаны өтеуден босату кезіндегі ескіру мерзімдерін есептеудің ерекшеліктері айқындалады.

Осы баптың мазмұнын негізге ала отырып, ескіру мерзімдерінің өтуі, оның ішінде олардың үзілуі мен тоқтатыла тұруы кәмелетке толмағандар үшін де ересектердегідей тәртіппен айқындалатынын атап өткен жөн.

Кәмелетке толмаған адамды қылмыстық жауаптылықтан немесе жазаны өтеуден босату кезінде қылмыстық жауаптылыққа тартудың немесе айыптау үкімін орындаудың ескіру мерзімдері ҚК-нің 71 және 77-баптарында белгіленген мерзімдерге қатысты екі есе қысқартылады.

Қылмыстық заңның бұл ережесі де мемлекеттің кәмелетке толмағандарға ізгілікпен қарайтынының айқын көріністерінің бірі болып табылады.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Кәмелетке толмағандардың қылмыстық құқық бұзушылықтары және оларды қылмыстық құқық бұзушылықтар мен өзге де қоғамға жат әрекеттер жасауға тарту туралы істер бойынша сот практикасы туралы» нормативтік қаулысының 30-тармағында былай делінген: «ҚК-нің 88-бабына сәйкес кәмелетке толмағандарға қатысты қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімдері мен айыптау үкімін орындаудың ескіру мерзімдері ересек адамдар үшін ҚК-нің 71 және 77-баптарында көзделген мерзімдердің жартысын құрайтынын, бұл ретте айыпталушының, сотталған адамның қылмыстық жауаптылыққа тартылған немесе үкім орындалған сәтте кәмелетке толған-толмағанына қарамастан қолданылатынын ескеру қажет».

ҚК-нің 71-бабында ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату мерзімдері белгіленген, ал 77-бапта айыптау үкімінің ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жазаны өтеуден босату мерзімдері белгіленген. Бұл баптарда ескіру институтын жалпы негіздерде, яғни кәмелетке толған адамдарға қатысты қолдану мерзімдері көрсетілген.

Алайда ҚК-нің 88-бабында олардың кәмелетке толмағандар үшін екі есе қысқартылатыны туралы нұсқау болғандықтан, осы институтты кәмелетке толмағандарға қолдану кезінде 18 жасқа толған адамдарға қолданылатын ҚК-нің 71 және 77-баптарында көрсетілген жалпы мерзімдерді екіге бөлу қажет.

Түсіндірме беріліп отырған бапта бекітілген ережеге сәйкес, егер қылмыстық құқық бұзушылық жасалған күннен бастап мынадай мерзімдер өтсе, кәмелетке толмаған адам қылмыстық жауаптылықтан босатылады:

алты ай — қылмыстық теріс қылық жасалғаннан кейін;

бір жыл — онша ауыр емес қылмыс жасалғаннан кейін;

екі жарым жыл — ауырлығы орташа қылмыс жасалғаннан кейін;

жеті жарым жыл — ауыр қылмыс жасалғаннан кейін;

он жыл — аса ауыр қылмыс жасалғаннан кейін.

Қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін сотталған кәмелетке толмаған адам, егер айыптау үкімі заңды күшіне енген күннен бастап есептегенде, мынадай мерзімдер ішінде орындалуға келтірілмесе, жазаны өтеуден босатылады:

алты ай — қылмыстық теріс қылық үшін сотталған кезде;

бір жарым жыл — онша ауыр емес қылмыс үшін сотталған кезде;

үш жыл — ауырлығы орташа қылмыс үшін сотталған кезде;

бес жыл — ауыр қылмыс үшін сотталған кезде;

жеті жарым жыл — аса ауыр қылмыс үшін сотталған кезде.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы — Исидор Шамилұлы Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар