Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 95-бабына түсініктеме. Судьялардың, алқабилердің, прокурорлардың, тергеушілердің, анықтаушылардың, қорғаушылардың, сарапшылардың, мамандардың, сот отырысы хатшыларының, сот приставтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету
1. Судья, тергеу судьясы, алқаби, прокурор, тергеуші, анықтаушы, қорғаушы, сарапшы, маман, сот отырысының хатшысы, сот приставы, сондай-ақ олардың отбасы мүшелері мен жақын туыстары мемлекет қорғауында болады.
2. Осы баптың бірінші бөлігінде аталған адамдарға мемлекет заңда көзделген тәртіппен қылмыстық істерді немесе материалдарды сотта қарауға, сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізуге байланысты олардың өміріне қол сұғушылықтан немесе өзге де зорлық-зомбылықтан қауіпсіздік шараларын қабылдауды қамтамасыз етеді.
Қылмыстық сот ісін жүргізу әрдайым қылмыстық құқық бұзушылықтар жасаған адамдар тарапынан сотқа дейінгі тергеп-тексеру мен сот талқылауының қалыпты барысына қарсы әрекет жасаумен қатар жүреді. Мұндай қарсы әрекеттер әсіресе қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыстарға тән (ҚК-нің 31-бабының 3-бөлігі). ҚПК-нің 12-тарауы нормаларының мағынасына сәйкес, процестік қатысушыларға қатысты қауіпсіздік шаралары, әдетте, қылмыстық іс бойынша іс жүргізудің бүкіл кезеңінде, қылмыстық процестің кез келген сатысында қолданылады (ҚПК-нің 95–98-баптары).
ҚПК-нің 95-бабының 1-бөлігіне сәйкес, қылмыстық істер бойынша іс жүргізу кезінде мемлекеттік қорғауда қылмыстық процестің қатысушыларына жататын адамдар да, олардың отбасы мүшелері мен жақын туыстары да болуы мүмкін.
Қылмыстық процесс қатысушыларының қауіпсіздігі мәселелеріне үлкен мән берілетіндіктен, мемлекеттік деңгейде қылмыстық процеске қатысатын адамдардың, олардың отбасы мүшелері мен жақын туыстарының өмірін, денсаулығын, мүлкін, заңды құқықтары мен мүдделерін қорғаудың, қылмыстық процеске заңсыз араласудың алдын алу мақсатында олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің әртүрлі мемлекеттік қорғау шараларының жүйесі әзірленген. Бұл жүйе ҚПК нормаларынан бөлек, арнайы Заңда да көрініс тапқан (2000 жылғы 5 шілдедегі «Қылмыстық процеске қатысушы адамдарды мемлекеттік қорғау туралы» Заң). Аталған Заңда қауіпсіздік шараларын қолдану туралы шешім қабылдайтын органдардың және қауіпсіздік шараларын жүзеге асыратын органдардың құқықтары мен міндеттері көрсетілген (қауіпсіздік шараларын жүзеге асыру ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер, әскери басқару органдарына, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке және экономикалық тергеп-тексеру қызметіне жүктеледі) (Заңның 2, 26-1–28-баптары).
Бұдан басқа, ҚПК мен осы Заңның нормаларын орындау мақсатында барлық құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдар қылмыстық процесте қауіпсіздік шараларын қолдану мен қамтамасыз етудің нақты тәсілдері мен әдістерін реттейтін тиісті бұйрықтар әзірлеген.
Жоғарыда баяндалғандармен қатар, қылмыстық процесс қатысушылары сот төрелігін жүзеге асыруға және сотқа дейінгі тергеп-тексеруге кедергі келтіргені үшін (ҚК-нің 407-бабы); сот төрелігін жүзеге асыратын немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізетін адамның өміріне қол сұққаны үшін (ҚК-нің 408-бабы); сот төрелігін жүзеге асыруға немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізуге байланысты қорқыту немесе күш қолдану әрекеттері үшін (ҚК-нің 409-бабы); мемлекеттік қорғауға жататын адамдарға қатысты қолданылатын қауіпсіздік шаралары туралы мәліметтерді жария еткені үшін (ҚК-нің 424-бабы) жауаптылық көздейтін қылмыстық заңнамамен де қорғалады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Қоғам Марат Чекишұлы, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
