Толық серіктестік қатысушысының үлесінің (үлес бөлігінің) ауысуы

📘 ҚР Азаматтық кодексінің 66-бабы: Толық серіктестік қатысушысының үлесінің ауысуы

🔷 Жалпы сипаттама

Толық серіктестік — азаматтардың жеке қатысуына және олардың шектеусіз ортақ (солидарлық) жауапкершілігіне негізделген ұйым. Сондықтан үлестің ауысуы, әсіресе үшінші тұлғаларға немесе мұрагерлерге берілу мәселелері қатаң шектеледі.

📍 1-тармақ: Үлесті беру барлық қатысушылардың келісімімен ғана мүмкін

«Қатысушының өз үлесін басқа қатысушыларға немесе үшінші тұлғаларға беруі тек қалған барлық қатысушылардың келісімімен ғана мүмкін».

Талдау:

• Бұл толық серіктестіктің жеке сенімге негізделген сипатын көрсетеді — қатысушылар бір-біріне сенуі тиіс.

• Кемінде бір қатысушының келісімі болмаса, үлесті беруге тыйым салынады.

• Заң ЖШС-ке қарағанда үлестердің еркін айналымын жоққа шығарады, себебі ЖШС-де сатып алудың басым құқығы қарастырылған.

Іргелес нормалар:

• 📖 ҚР АК 65-бабы — серіктестіктің ішкі істерін реттейді.

• 📖 ҚР АК 224-бабы — талаптарды беру туралы: толық серіктестіктегі үлестерге басқа қатысушылардың келісімінсіз толық көлемде қолданылмайды.

Тәжірибе:

Толық серіктестіктегі үлесті барлық қатысушылардың келісімінсіз беру туралы мәмілені жарамсыз деп тану жөніндегі талап бойынша сот мәмілені жарамсыз деп таныды, себебі ҚР АК 66-бабының 1-тармағы бұзылған (іс № 2-1192/2020).

📍 2-тармақ: Үлесті берген кезде құқықтар мен міндеттердің ауысуы

«Үлесті үшінші тұлғаға беру серіктестіктен шыққан қатысушының барлық құқықтары мен міндеттерінің ауысуына әкеледі».

Талдау:

• Жаңа қатысушы тек капиталдағы үлесті ғана емес, сонымен қатар:

  • салымдарды енгізу міндетін (егер орындалмаса),

  • серіктестіктің міндеттемелері бойынша жауапкершілікті,

  • басқаруға қатысу құқығын алады.

📌 Бұл толық серіктестіктегі құқықтық мирасқорлық институтының ерекше екенін көрсетеді — «ішінара кіруге» жол берілмейді.

📍 3–4-тармақтар: Үлесті мұрагерлікпен алу және құқықтық мирасқорлық

«Мұрагер серіктестікке тек барлық қатысушылардың келісімімен ғана кіре алады…»

Талдау:

• Кірудің қатаң тәртібі бар: мұрагер серіктестікке автоматты түрде кіре алмайды.

• Қалған қатысушылардың бірауыздан келісімі қажет.

• Серіктестікке кірген құқықтық мирасқор жауапкершілік көтереді:

  • серіктестіктің алдында,

  • үшінші тұлғалардың алдында — серіктестік құрылғаннан бері туындаған барлық қарыздар бойынша.

Тәжірибе:

Мұрагерді толық серіктестіктің қатысушысы деп тану туралы талап қанағаттандырылмады, себебі әрекеттегі қатысушылардың бірі келісім бермеген. Сот кіру тек барлық қатысушылардың келісімімен мүмкін екенін көрсетті (іс № 2-3845/2021, Алматы қ.).

📍 5-тармақ: Серіктестікке кіруден бас тарту — үлес құнын төлеу

«Серіктестікке кіруден бас тартылған жағдайда… құқықтық мирасқорға үлестің құны төленеді».

Талдау:

• Төлем қатысушының қайтыс болған күніне анықталады, ал талап қою немесе сот күніне емес.

• Төлем серіктестіктің мүлкі есебінен жүргізіледі, соның салдарынан оның мүлкі азаяды және бұл құрылтай құжаттарында тиісті өзгерістер енгізуді талап етеді.

Іргелес нормалар:

• 📖 ҚР АК 59-бабы — мүліктегі үлестің құнын анықтау тәртібін белгілейді.

• 📖 ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» заңы — үлес құнын анықтау кезінде қолданылады.

Тәжірибе:

Қатысушының құқықтық мирасқоры серіктестіктің 50% активін, соның ішінде болашақ табыстарды талап етті. Сот бұл талапты қанағаттандырмады, себебі есептеу қатысушы қайтыс болған күнгі бухгалтерлік деректер негізінде жүргізілуі тиіс екенін көрсетті (іс № 2-982/2022).

📌 Қорытындылар:

ҚР АК 66-бабы мыналарды бекітеді:

• толық серіктестіктегі мүшеліктің жеке сипатын;

• үлесті үшінші тұлғаларға және мұрагерлерге беру үшін бірауыздан келісімнің қажеттігін;

• жаңа қатысушының барлық міндеттемелер бойынша тікелей жауапкершілігін;

• серіктестікке кіруден бас тартқан жағдайда өтемақы төлеу механизмін.

⚖️ Халықаралық параллельдер:

• Германия құқықтарында (Handelsgesetzbuch, §131) және Франция құқықтарында (Code de commerce) — толық серіктестікке (société en nom collectif) жаңа қатысушыларды қабылдау үшін де жеке жауапкершілік және қатысушылардың келісімі қағидасы қолданылады.

• Бұл тәсілдер ЮНСИТРАЛ-дың модельдік заңнамалық актілерінде де қолдау тапқан.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы