Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің жарғылық капиталындағы үлестің басқа тұлғаға өтуі

📘 I. Институттың жалпы сипаттамасы

ЖШС-нің жарғылық капиталындағы үлестің өтуі — бұл қатысушыны ауыстыру немесе олардың арасындағы үлестерді қайта бөлу тетігі. Ол келесі жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін:

• иеліктен шығару арқылы (сату, сыйға тарту және т.б.);

• мұрагерлік тәртіппен;

• заңды тұлғалардың құқықтық мирасқорлығы арқылы;

• үлесті серіктестіктің өзі сатып алуы арқылы.

📌 Құқықтық реттеудің мақсаты — мүлікті еркін иеліктен шығару қағидасы мен қолданыстағы қатысушылардың мүдделерін қорғау арасындағы теңгерімді қамтамасыз ету.

📑 II. Баптың тармақтары бойынша түсіндірме

🔹 1-тармақ. Үлесті басқа қатысушыларға иеліктен шығару

«Қатысушы өз үлесін ... басқа қатысушыларға сатуға немесе беруге құқылы»

🔍 Қағида: қатысушы серіктестік ішінде (басқа қатысушылардың пайдасына) өз үлесіне еркін билік етеді.🛑 Ерекшеліктер — заңда көзделген жағдайлар (мысалы, үлеске тыйым салу немесе сот актісімен шектеу қою).

📘 Қатысушылар арасындағы мәміле басқа қатысушылардың келісімін талап етпейді (егер жарғыда өзгеше көзделмесе).

🔹 2-тармақ. Үшінші тұлғаларға иеліктен шығару және басым сатып алу құқығы (БСҚ)

«Егер құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, жол беріледі...»

🔍 Үлес үшінші тұлғаларға берілуі мүмкін, бірақ:

• жарғымен шектелуі немесе тыйым салынуы мүмкін;

• сату кезінде басқа қатысушылардың басым сатып алу құқығы (БСҚ) болады.

📌 Егер бірнеше қатысушы үлесті сатып алуға ниет білдірсе — үлес олардың үлестеріне пропорционалды түрде бөлінеді (егер өзгеше белгіленбесе).

📎 Қатысты нормалар:

• «ЖШС және ҚЖС туралы» ҚР Заңының 23-бабы — БСҚ реттейді;

• ҚР Азаматтық кодексінің 82-бабы — үлесті мәжбүрлеп сатып алу.

📘 Сот практикасы: № 2-1832/2021 ісінде сот талапкердің сатып алушының құқықтары мен міндеттерін өзіне аудару туралы талабын қанағаттандырды, себебі үлес БСҚ бұза отырып сатылған. Талапкер уақытылы хабарланғанын дәлелдеп, 3 ай мерзім ішінде талап арыз берген.

🔹 3-тармақ. Үшінші тұлғаларға беруге тыйым салу және үлесті сатып алу міндеті

«Егер үлесті иеліктен шығару мүмкін болмаса, ал басқа қатысушылар сатып алудан бас тартса...»

🔍 Бұл жағдайда:

• серіктестік қатысушыдан үлесті сатып алуға міндетті;

• сатып алу нақты (әділ) құны бойынша жүзеге асырылады (өтініш берілген күнге бағалау);

• тараптардың келісімімен мүліктік түрде өтеу мүмкін.

📌 Бұл үлесті иеліктен шығару бұғатталған кезде қатысушының құқықтарын қорғау механизмі.

📘 Мысал: қатысушы серіктестіктен шыға алмайды, үлес өтімді емес, басқа қатысушылар сатып алмайды — серіктестік өтемақы төлеуге міндетті.

🔹 4-тармақ. Төленбеген үлесті иеліктен шығару

«Тек төленген бөлігінде ғана иеліктен шығарылуы мүмкін»

🔍 Қатысушы нақты төлеген мөлшерден артық үлесті бере алмайды.Бұл жалған мәмілелердің алдын алады және серіктестік пен кредиторлардың мүдделерін қорғайды.

📘 Мысал: жарна 1 млн теңге болса, оның 400 мың теңгесі ғана төленген — тек осы бөлігі ғана беріледі.

🔹 5-тармақ. Үлесті серіктестіктің өзі сатып алуы

«Іске асырылуы тиіс... немесе жарғылық капитал азайтылуы қажет»

🔍 Екі нұсқа мүмкін:

1. ЖШС үлесті басқа қатысушыларға немесе үшінші тұлғаларға сатады;

2. Жарғылық капитал үлес мөлшеріне азайтылады.

📌 Үлес бөлінгенге дейін:

• дауыс беру кезінде есепке алынбайды;

• пайда бөлуде қатыспайды.

📎 Қатысты норма:

• «ЖШС туралы» заңның 22-бабы — серіктестіктің сатып алған үлесінің тағдырын реттейді.

🔹 6-тармақ. Үлестің мұрагерлерге / құқықтық мирасқорларға өтуі

«Егер құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, өтеді...»

🔍 Жалпы қағида: үлес мұрагерлік немесе құқықтық мирасқорлық тәртібімен өтеді, егер жарғы бұған рұқсат етсе.🛑 Егер жарғы қатысушылардың келісімін талап етсе — мұндай келісім қажет.

📘 Келісім берілмеген жағдайда:

• серіктестік мұрагерлерден үлесті сатып алуға міндетті;

• өтемақы нақты құны бойынша немесе мүлікпен төленеді.

📎 Қатысты нормалар:

• «ЖШС туралы» заңның 24–25-баптары;

• ҚР Азаматтық кодексінің 1046-бабы — заңды тұлғалардың құқықтық мирасқорлығы;

• Салық кодексі — мұраға алынған үлесті салық салу.

📘 Мысал: қайтыс болған қатысушының мұрагері үлесті талап етті. Жарғыда қатысушылардың келісімі көзделген. Келісім берілмеген соң, серіктестік тәуелсіз бағалау негізінде үлестің құнын төледі (іс № 2-1425/2023).

⚖️ III. Халықаралық салыстыру

🔍 Жалпы үрдіс: қатысушылар құрамын бақылау және «жабықтық» — жауапкершілігі шектеулі компанияларға тән халықаралық стандарт.

📚 IV. Қатысты нормативтік актілер

📝 V. Қорытындылар мен ұсынымдар

1. ЖШС қатысушысы өз үлесін басқа қатысушылардың пайдасына еркін иеліктен шығара алады, бірақ үшінші тұлғаларға сату кезінде басым сатып алу құқығы қолданылады.

2. Жарғы:

   • үшінші тұлғаларға беруге тыйым сала алады;

   • мұрагерлік бойынша өтуді келісіммен шектей алады;

   • үлесті бағалау тәртібін белгілей алады.

3. Басым сатып алу құқығы бұзылған жағдайда, кез келген қатысушы 3 ай ішінде құқықтарды өзіне аударуды талап ете алады.

4. Серіктестіктің үлесті сатып алуы:

   • оны қайта сатуды;

   • немесе жарғылық капиталды азайтуды талап етеді.

5. Мұрагерлер үлесті тек келісім болған жағдайда алады, ал керісінше жағдайда — оларға өтемақы төленеді.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы