Түсініктеме 369-бапқа Бастығына қатысты күш қолдану әрекеттері Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
1. Әскери қызмет міндеттерін атқару кезінде немесе осы міндеттерді орындауға байланысты жасалған ұрып — соғу, денсаулығына жеңіл зиян келтіру немесе бастыққа қатысты өзге де зорлық-зомбылық қолдану-Әскери қызмет бойынша екі жылға дейінгі мерзімге шектеуге не тәртіптік әскери бөлімде екі жылға дейінгі мерзімге ұстауға не бас бостандығынан айыруға жазаланады бес жасқа дейін.
2. Мынадай: А) адамдар тобы, алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы немесе ұйымдасқан топ; б) қару қолдана отырып; в) денсаулығына ауыр немесе ауырлығы орташа зиян не өзге де ауыр зардаптар келтіре отырып жасалған дәл сол әрекеттер — үш жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, соғыс уақытында немесе жауынгерлік жағдайда жасалған іс — әрекеттер-бес жылдан жиырма жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға не өлім жазасына немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Бұл әрекеттің қоғамдық қауіптілігі мемлекеттің қорғаныс қабілетін төмендету болып табылады, ол әскери іс-шаралардың бұзылуына және қабылданған шешімдердің орындалуына әкеледі. Бұл қылмыстың тікелей объектісі әскери бағыныштылық тәртібі, бастықтың өмірі мен денсаулығы болып табылады, ол қызметтік жағдайы бойынша да, әскери атағы бойынша да осындай. Бұл қол сұғушылықтың объективті жағы ұрып-соғу, денсаулығына жеңіл зиян келтіру немесе өзге де зорлық-зомбылық қолдану арқылы бастыққа қатысты зорлық-зомбылық әрекеттерін жасауда көрінеді.
ҚР ҚК 368-бабына түсініктемеде ұрып-соғу және денсаулыққа жеңіл зиян келтіру белгілері берілген. Басқа зорлық-зомбылықты денсаулықтың бұзылуына әкелмейтін кез-келген бір реттік зорлық-зомбылық деп түсіну керек (итеру, қолды бұрау, тебу, саусақтарды азаптау белгілерінсіз қысу және т.б.). Қылмыстың қажетті белгісі-әскери қызметтің міндеттерін орындау кезінде немесе осы міндеттерді орындауға байланысты бастыққа қатысты зорлық-зомбылық жасау.
Әскери қызмет міндеттерін орындау деп, атап айтқанда, әскери жарғыларда белгіленген лауазымдық міндеттерді орындау, жауынгерлік кезекшілікті атқару, командир (бастық) берген және қойған бұйрықты, өкімді немесе тапсырманы орындау түсініледі. Бұл қылмыс бастық әскери қызметтің міндетін тікелей орындамаған кезде де жасалуы мүмкін, бірақ оған осы міндеттерді орындауға байланысты зорлық-зомбылық қолданылады. Мұндай жағдайларда зорлық-зомбылық қолдану кезінде бастық әскери қызмет міндеттерін атқару кезінде болмауы, әскери бөлімнің немесе қызмет орнының шегінен тыс болуы мүмкін. Қылмыс ұрып-соғу, денсаулығына жеңіл зиян келтіру немесе өзге де зорлық-зомбылық жасалған кезден бастап аяқталған болып есептеледі.
Субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады. Кінәлі өзінің ұрып-соғып жатқанын, денсаулығына жеңіл зиян келтіретінін, әскери қызмет міндеттерін атқару кезінде немесе оған байланысты бастыққа өзге де зорлық-зомбылық қолданатынын түсінеді және мұны қалайды. Бастыққа қатысты зорлық-зомбылық әрекеттерінің себептері оның қызметіне наразылық, осы қызмет үшін кек болуы мүмкін. Егер мотив жеке жағымсыз қатынастар болса, онда бұл қылмыстың құрамы алынып тасталады. Мұндай жағдайларда жасалған іс жеке адамға қарсы қылмыстар ретінде анықталуы керек.
Қылмыс субъектісі-қызметтік жағдайы бойынша немесе әскери атағы бойынша осы бастыққа тұрақты немесе уақытша бағынысты кез келген әскери қызметші. ҚР ҚК 369-бабының 2-бөлігі: а) адамдар тобы, алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы немесе ұйымдасқан топ; б) қару қолданумен; в) денсаулығына ауыр немесе орташа ауырлықтағы зиян келтірумен не өзге де ауыр зардаптар келтірумен жасалған дәл осындай іс-әрекеттер үшін жауапкершілікті көздейді. Аталған біліктілік белгілері ҚР ҚК 368-бабының 2 және 3-бөлімдерінде көзделген біліктілік мән-жайларына ұқсас. Осы норманың 3-бөлігі соғыс уақытында немесе жауынгерлік жағдайда жасалған осы баптың 1 және 2-бөлімдерінде көрсетілген іс-әрекеттер үшін жауапкершілікті көздейді. Бұл белгілер алдыңғы қылмыс құрамдарында қарастырылған.
ҚК-нің 369-бабы қарамағындағылардың қызмет бабындағы өзінің заңды әрекеттеріне байланысты, қызмет мүддесі үшін және әскери жарғылардың талаптарына сәйкес жасаған зорлық-зомбылық әрекеттері үшін қылмыстық жауаптылығын белгілейді. Егер бастыққа қатысты зорлық-зомбылық бастықтың өзі тарапынан құқыққа қайшы әрекеттерден қорғау болып табылса, ҚК-нің 369-бабы бойынша жауапкершілік алынып тасталады. Мұндай зорлық-зомбылық нақты жағдайларға байланысты қажетті қорғаныс немесе жеке адамға қарсы қылмыс ретінде танылуы мүмкін.
ҚР ҚК 369-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.
ҚР ҚК 369-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыс ауыр қылмыстарға жатады. ҚР ҚК 369-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс аса ауыр қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
