Залал сомасын өндіріп алу және айыппұл сомасын өндіріп алу туралы шартты бұзу
2025 жылғы 21 Сәуір №7527-25-00-2/1703 Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты құрамында:
төрағалық етуші судья Г. Р. Бейсенова, сот отырысының хатшысы Р.Ш. Чанвешева жанындағы ашық сот отырысында WhatsApp мобильдік бейнеконференцбайланысы арқылы талап бойынша азаматтық істі қарады: жауапкерге Farhad A Z L "K e" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі шартты бұзу туралы, залал сомасын өндіріп алу туралы, айыппұл сомасын өндіріп алу туралы.
2019 жылғы 08 Қаңтарда "K le" ЖШС (бұдан әрі - Сатушы/жауапкер) мен F. Z. Ltd (бұдан әрі - Сатып алушы/Талапкер) арасында №04-1/2019 келісімшарт (бұдан әрі-келісімшарт) жасалды, оған сәйкес жауапкер бидай (4-сынып, глютен 18-ден төмен емес) партияларымен сапалы бидай жеткізуге міндеттенді ҚР СТ 1046-2008, қаптама - қапшықта, ал талапкер осы келісімшарт талаптары бойынша тауар партиясының құнын қабылдауға және төлеуге міндеттенді.
Келісімшарттың 3.1-тармағына сәйкес жеткізілетін тауардың болжамды бағасы бір метрикалық тоннаға -155 АҚШ долларына белгіленеді. Жеткізілетін тауардың әрбір нақты партиясының бағасы тауарға ілеспе құжаттарға шот-фактуралар (Инвойстар) жасау жолымен айқындалады.
Талапкер жоғарыда аталған талап-арызбен сотқа жүгініп, оларға 15 096 АҚШ доллары көлемінде төлем жасалғанын алға тартты, алайда тауар белгіленген мерзімде жеткізілмеген. 2024 жылғы 26 қарашадағы сотқа дейінгі талапты жауапкер орындаусыз қалдырды. Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, соттан келісімшартты бұзуды, 15 096 доллар қарыз сомасын, 1509 доллар айыппұлды өндіріп алуды сұрайды.
Жауапкерден сотқа шағым түскен жоқ.
Сот отырысында талапкердің өкілі С. Д. Нығметов талапты қолдап, оны қанағаттандыруды сұрады.
Жауапкердің өкілі ВАК арқылы өткізілетін сот отырысына өзінің қатысуын қамтамасыз етпеді, тыңдаудың күні мен уақыты туралы тиісті түрде хабарланды, сотқа келмеу себептері туралы хабарламады, істі ол болмаған кезде қарау туралы сұрамады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – АІЖК) 196-бабының 4-бөлігіне сәйкес, егер сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланған іске қатысушы адамдардың біреуі келмеген жағдайда, егер олардың келмеу себептерін құрметтемеушілік деп таныса, сот істі қарауға құқылы.
№1 талап бойынша.
Азаматтық кодекстің 7-бабына сәйкес азаматтық құқықтар мен міндеттер Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген негіздерден, сондай-ақ азаматтар мен заңды тұлғалардың іс-әрекеттерінен туындайды, өзгертіледі және тоқтатылады, олар көзделмегенімен, азаматтық заңнаманың жалпы принциптері мен мағынасына байланысты азаматтық құқықтар мен міндеттерді туғызады.
Осыған сәйкес азаматтық құқықтар мен міндеттер: Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шарттар мен өзге де мәмілелерден, сондай-ақ ол көздемеген, бірақ Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін мәмілелерден туындайды, өзгертіледі және тоқтатылады.
Азаматтық кодекстің 147-бабына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттері мәмілелер деп танылады.
Азаматтық кодекстің 380-бабына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар шарт жасасуға еркін. Шарт жасасу міндеті осы Кодексте, заң актілерінде немесе ерікті түрде қабылданған міндеттемеде көзделген жағдайларды қоспағанда, шарт жасасуға мәжбүрлеуге жол берілмейді.
АК-нің 382-бабының 1-тармағына байланысты шарттың талаптары тиісті шарттың мазмұны заңнамада белгіленген жағдайларды қоспағанда, Тараптардың қалауы бойынша айқындалады.
Жеткізу шарты бойынша АК-нің 458-бабының 1-тармағына сәйкес кәсіпкер болып табылатын сатушы (өнім беруші) өзі өндіретін немесе сатып алатын тауарларды сатып алушыға кәсіпкерлік қызметте немесе жеке, отбасылық, тұрмыстық және өзге де осыған ұқсас пайдаланумен байланысты емес өзге де мақсаттарда пайдалану үшін шартты мерзімде немесе мерзімде беруге міндеттенеді.
2019 жылғы 08 Қаңтарда тараптар арасында №04-1/2019 келісімшарт жасалғаны анықталды, оған сәйкес жауапкер ҚР СТ 1046-2008 бойынша сапалық көрсеткіштері бар бидай (4 - сынып, глютен 18-ден төмен емес) партияларымен, қаптамасы-қапшықта жеткізуге міндеттенді, ал талапкер осы келісімшарт талаптары бойынша тауар партиясының құнын қабылдауға және төлеуге міндеттенді.
Келісімшарттың 3.1-тармағына сәйкес жеткізілетін тауардың болжамды бағасы бір метрикалық тоннаға -155 АҚШ долларына белгіленеді. Жеткізілетін тауардың әрбір нақты партиясының бағасы тауарға ілеспе құжаттарға шот-фактуралар (Инвойстар) жасау жолымен айқындалады.
Келісімшарттың 2.2-тармағына сәйкес тауарды жеткізу бөліктермен жүзеге асырылады, бірақ Жеткізушінің есеп шотына 100% алдын ала төлем түскен күннен бастап 4 аптадан кешіктірмей.
АК - нің 272, 273-баптарына сәйкес міндеттеме міндеттеме шарттарына және заңнама талаптарына сәйкес, ал мұндай шарттар мен талаптар болмаған кезде-іскерлік айналым әдет-ғұрыптарына немесе әдетте қойылатын өзге де талаптарға сәйкес тиісінше орындалуы тиіс. Заңнамада немесе шартта көзделген жағдайларды қоспағанда, міндеттемені орындаудан біржақты бас тартуға және оның талаптарын біржақты өзгертуге жол берілмейді.
Талапкер сотта жауапкердің 15 096 АҚШ доллары көлемінде тауар жеткізбегенін көрсетеді.
Алайда, 2019 жылғы 13 мамырдағы жағдай бойынша Тараптар арасындағы өзара есеп айырысуларды салыстыру актісінен 2019 жылғы 13 мамырдағы жағдай бойынша "K. Le" ЖШС-нің F. A. Z. Ltd алдындағы берешегі 11 381 АҚШ долларын құрайтыны шығады.
Жауапкер тауарды осы уақытқа дейін жеткізбегені анықталды, осылайша келісімшарт бойынша міндеттемелерді айтарлықтай бұзуға жол берілді.
Жауапкер талап қоюдың дәлелдерін, атап айтқанда тауарды жеткізуді жоққа шығаратын дәлелдемелерді сотқа ұсынбаған.
АІЖК-нің 72-бабына сәйкес әрбір Тарап өзінің талаптары мен қарсылықтарының негізі ретінде сілтеме жасайтын мән-жайларды дәлелдеуге, қорғау құралдарын пайдалануға, фактілерді бекітуге, даулауға, судья белгілеген мерзімдерде дәлелдемелер мен дәлелдемелерге қарсы қарсылықтар келтіруге тиіс, олар процестің адал жүргізілуіне сәйкес келеді және іс жүргізуге жәрдемдесуге бағытталған.
АК-нің 401-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес, егер осы Кодексте, басқа да заңнамалық актілерде және шартта өзгеше көзделмесе, шартты өзгерту және бұзу тараптардың келісімі бойынша мүмкін болады.
Тараптардың бірінің талабы бойынша шарт тек соттың шешімі бойынша өзгертілуі немесе бұзылуы мүмкін:
1) екінші тарап шартты елеулі түрде бұзған кезде;
2) осы Кодексте, басқа да заңнамалық актілерде немесе шартта көзделген өзге де жағдайларда қолданылады.
Тараптардың бірінің шартты бұзуы Елеулі деп танылады, ол екінші Тарап үшін осындай залалға әкеп соғады, ол шарт жасасу кезінде сенуге құқылы нәрседен едәуір дәрежеде айырылады.
Осыған ұқсас ережелер АК-нің 476-бабының 1-тармағында қамтылған.
АК-нің 476-бабының 2-тармағына сәйкес өнім берушінің шартты бұзуы мынадай жағдайларда: тауарды жеткізу мерзімдері бірнеше рет бұзылған жағдайда елеулі деп болжанады.
АК - нің 402-бабының 2-тармағына сәйкес шартты өзгерту немесе бұзу туралы талапты Тарап екінші Тараптың шартты өзгерту немесе бұзу туралы ұсыныстан бас тартуын алғаннан не ұсыныста көрсетілген немесе заңнамада не шартта белгіленген мерзімде, ал ол болмаған кезде-отыз күн мерзімде жауап алмағаннан кейін ғана сотқа мәлімдей алады.
Айтылған мән-жайлар кезінде жауапкер келісімшарт талаптарын айтарлықтай бұзғанын ескере отырып, сот шартты бұзу туралы қорытындыға келеді.
№2 талап бойынша.
АК-нің 403-бабының 5-тармағына сәйкес егер Тараптардың бірінің шартты бұзуы немесе өзгертуі үшін негіз болса, екінші тарап шартты бұзу немесе өзгерту салдарынан келтірілген залалдардың орнын толтыруды талап етуге құқылы.
Талапкер жауапкер 15 096 АҚШ доллары көлеміндегі тауарды жеткізбегенін көрсетеді.
Алайда, 2019 жылғы 13 мамырдағы жағдай бойынша Тараптар арасындағы өзара есеп айырысуларды салыстыру актісіне сәйкес, 2019 жылғы 13 мамырдағы жағдай бойынша "K. Le" ЖШС-нің F. A. Z Ltd алдындағы берешегі 11 381 АҚШ долларын құрайды.
Талапкер сотқа 3 715 АҚШ долларын төлеу туралы дәлел келтірмеген.
Сонымен қатар, талапкер АІЖК-нің 72, 73-баптарына сәйкес 4 486 АҚШ доллары сомасына залалдың бар екендігін, қапшықтар мен тауарларды тараждау құнын төлеуді, сондай-ақ айыппұл санкцияларын төлеуді растайтын дәлелдемелер ұсынбаған.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, жауапкерден талапкердің пайдасына 11 381 АҚШ доллары көлеміндегі сома өндіріліп алынады.
№3 талап бойынша.
АК-нің 293-бабына сәйкес, борышкер міндеттемені орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда, атап айтқанда, орындау мерзімі өткен жағдайда кредиторға төлеуге міндетті заңнамада немесе шартта айқындалған ақшалай сома тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) деп танылады. Тұрақсыздық айыбын төлеу туралы талап бойынша кредитор оған келтірілген залалды дәлелдеуге міндетті емес.
АК-нің 298-бабына байланысты борышкерді міндеттемені бұзғаны үшін жауапкершілікке тарту шарттары болған кезде міндеттемені орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін тұрақсыздық айыбы өндіріп алынады (осы Кодекстің 359-бабы).
5.1-тармаққа сәйкес. Егер сатушы тауарды осы Келісімшарттың 2-тармағында көрсетілген мерзімде жөнелтпесе, ол сатып алушыға мерзімі өткен әрбір күнтізбелік күн үшін мерзімінде жөнелтілмеген тауар құнының 0,1% мөлшерінде, бірақ мерзімінде жөнелтілмеген тауар құнының 10% - нан аспайтын мөлшерде айыппұл төлейді.
АК-нің 297-бабына сәйкес, егер төлеуге жататын тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) кредитордың шығынымен салыстырғанда тым жоғары болса, борышкердің міндеттемесін орындау дәрежесін және борышкер мен кредитордың назар аударарлық мүдделерін ескере отырып, борышкердің талабы бойынша сот тұрақсыздық айыбын (айыппұл, өсімпұл) азайтуға құқылы.
Жауапкер тұрақсыздық айыбының сомасын азайту туралы өтінішпен жүгінген жоқ, осыған байланысты оны төмендетуге негіз жоқ.
Жауапкер тұрақсыздық айыбының сомасын азайту туралы өтінішпен жүгінген жоқ, осыған байланысты оны төмендетуге негіз жоқ.
Талап қоюдан көрініп тұрғандай, талапкер есептеген айыппұл сомасы 1 1,509 құрайды.
Алайда, мерзімінде жөнелтілмеген тауардың құны 11 381 АҚШ долларын құрайтынын ескере отырып, сот жауапкерден талапкердің пайдасына өндіріп алынатын айыппұл сомасы 1 138 АҚШ долларын құрайды деген қорытындыға келеді.
Жоғарғы Соттың 2003 жылғы 11 шілдедегі N5 "азаматтық істер бойынша сот шешімі туралы" нормативтік қаулысының 20-тармағына сәйкес АК-нің 127-бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында атаулы құны бойынша қабылдауға міндетті заңды төлем құралы теңге болып табылады. АІЖК-нің 229-бабына қатысты ақшалай сомаларды өндіріп алу туралы талап - арыздар бойынша талаптарды қанағаттандыру кезінде соттар шешімнің қарар бөлігінде өндіріп алынатын соманың мөлшерін Қазақстан Республикасының ақша бірлігіндегі цифрлармен және сөздермен-теңгемен көрсетуге тиіс. Мерзімді төлемдерді өндіріп алу кезінде сот өндіріп алу жүргізілетін кезеңді көрсетуге міндетті.
Шетел валютасында ақша сомасын өндіріп алу туралы талап қойылған жағдайда, сот шешімнің дәлелді бөлігінде шешім шығарылған күнге Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі (бұдан әрі – Ұлттық Банк) белгілейтін бағам бойынша шетел валютасын теңгемен аудару бойынша есеп айырысуларды келтіруге міндетті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің мәліметтеріне сәйкес сот шешімі шығарылған күнге АҚШ долларының теңгеге шаққандағы бағамы 521,90 теңгені құрады. Тиісінше, жауапкерден талапкердің пайдасына өндіріп алынатын сома 6 533 666,1 теңгені құрайды, бұл 12 519 АҚШ долларына тең.
АІЖК-нің 113-бабының 1-бөлігіне сәйкес пайдасына шешім шығарылған Тараптың өтінішхаты бойынша сот екінші Тарапқа процеске қатысқан және осы тараппен еңбек қатынастарында тұрмаған өкілдің (бірнеше өкілдің) көмегіне ақы төлеу бойынша шеккен шығыстарын Тарап нақты шеккен шығыстар мөлшерінде береді. Мүліктік талаптар бойынша бұл шығыстардың жалпы сомасы талап қоюдың қанағаттандырылған бөлігінің он пайызынан аспауға тиіс. Мүліктік емес сипаттағы талаптар бойынша шығыстар сомасы ақылға қонымды шектерде өндіріледі, бірақ үш жүз айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс.
Талапкердің өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша 700 000 теңге мөлшерінде шығыстар өтегені анықталды, бұл заң көмегін көрсету туралы шартпен және түбіртекпен расталады.
Талап ішінара қанағаттандырылғанын ескере отырып, сондай-ақ әділдік, парасаттылық және жеткіліктілік критерийлеріне сүйене отырып, жауапкерден талапкердің пайдасына өкілдің көмегіне 653 367 теңге мөлшерінде ақы төлеу жөніндегі шығыстар өндіріп алуға жатады, бұл талап қоюдың қанағаттандырылған бөлігінің 10% - % құрайды.
АІЖК-нің 109-бабының 1-бөлігіне сәйкес жауапкерден талапкердің пайдасына 196010 теңге мөлшерінде мемлекеттік бажды төлеу бойынша шығыстарды өндіріп алу керек.
АІЖК – нің 223-226, 229-баптарын басшылыққа ала отырып, сот шешім қабылдады: F. A. Z Ltd. - ішінара қанағаттандыру.
"K le" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мен "F. A. Z LTD"арасында жасалған 2024 жылғы 08 қаңтардағы №04-1/2019 келісімшартты бұзу.
"K" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінен өндіріп алынсын...le " пайдасына F. A. Z Ltd 11 381 (он бір мың үш жүз сексен бір) АҚШ доллары көлеміндегі қолма-қол ақша 1 138 (бір мың жүз отыз сегіз) АҚШ доллары көлеміндегі айыппұл, барлығы 12 519 (он екі мың бес жүз он тоғыз) АҚШ доллары, бұл 6 533 666,1 (алты миллион бес жүз отыз үш мың алты жүз алпыс алты) теңге 01 тиын.
Талаптың қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тарту керек.
F. A. Z Ltd пайдасына "K. le" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінен өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстар 653 367 (алты жүз елу үш мың үш жүз алпыс жеті) теңге мөлшерінде өндіріп алынсын.
"K. Le" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінен F. A. Z Ltd пайдасына мемлекеттік бажды төлеу бойынша шығыстар 196 010 (жүз тоқсан алты мың он) теңге өндіріп алынсын.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
