129-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК жала жабуы

     1. Жала жабу, яғни басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін немесе оның беделіне нұқсан келтіретін көрінеу жалған ақпарат тарату,-      

екі айға дейінгі кезең үшін жүзден екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не қоғамдық жұмыстарға жүз жиырма сағаттан жүз сексен сағатқа дейінгі мерзімге тартуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына жазаланады.      

2. Көпшілік алдында сөйлеген сөзінде, көпшілік алдында көрсетілген жұмыста немесе бұқаралық ақпарат құралдарында қамтылған жала жабу, -      

екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан бес айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не қоғамдық жұмыстарға жүз сексеннен екі жүз қырық сағатқа дейінгі мерзімге тартуға не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не мерзімге бас бостандығын шектеуге жазаланады екі жылға дейін немесе алты айға дейін қамауға алу арқылы.      

3. Адамды сыбайлас жемқорлық, ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасады деп айыптаумен байланысты жала жабу, -

     үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     ҚР Конституциясының 17-бабына сәйкес адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмаушылық әр адамның жеке құндылығын, оның адамгершілік принциптеріне негізделген ойлары мен іс-әрекеттерін тануды білдіреді. Адам құндылық, адамгершілік және интеллектуалдық қасиеттердің тасымалдаушысы ретінде танылады. Адамның қадір-қасиеті оның қоғамдағы жағдайына, беделіне, өмір салтына, кәсібилігіне және басқаларына байланысты жағдайлар. Әркім өзінің ойлауы мен іс-әрекетінің тәуелсіздігі құқығын құрметтеуге және тануға лайық. Конституция заңды іс-әрекеттерді жүргізу кезінде адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмаушылықты сақтау жөніндегі міндеттерді қатаң айқындайды, мысалы, куәландыру, сараптама, тінту, жауап алу, бетпе-бет ставкалар, хат-хабарларды алу, ұстау, қамауға алу және т. б. түрлі тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде.      

Қоғамдық қауіп - бұл әрекет адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіреді, сонымен қатар оның іскерлік беделіне нұқсан келтіреді.    

Қылмыстың объектісі-адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті, сондай-ақ іскерлік беделі.      

Қылмыстың объективті жағы басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін немесе оның беделіне нұқсан келтіретін көрінеу жалған мәліметтердің таралуымен сипатталады.      

Құрмет-бұл адамның қоғамдық бағалауы, оның рухани және әлеуметтік қасиеттерінің өлшемі.    

Қадір-қасиет-адамның өзінің қасиеттерін, қабілеттерін, дүниетанымын, әлеуметтік маңыздылығын ішкі өзін-өзі бағалауы.    

Іскерлік бедел-адамның іскерлік (өндірістік, кәсіби) қадір-қасиетін қоғамдық пікірмен тұрақты оң бағалау.      

ҚР Жоғарғы Сотының "жеке және заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы заңнаманы сот практикасында қолдану туралы" 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 6 нормативтік қаулысының 1-тармағына сәйкес (соңынан бастап). изм. және қосымша) азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарата отырып, оларды баспасөзде жариялауды, радио, теледидар арқылы, басқа да бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып хабарлауды, қызметтік және өзге де сипаттамаларда, көпшілік алдында сөз сөйлеулерде, әртүрлі лауазымды адамдарға жолданған өтініштерде баяндауды немесе өзге де, оның ішінде ауызша нысанда хабарлауды білдіреді бірнеше адамға немесе кем дегенде бір адамға. Мұндай мәліметтерді олар тиетін бір адамға ғана хабарлау олардың таралуы деп таныла алмайды.  

   Азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетін қоғамдық пікірде немесе қоғамның заңдарын, моральдық қағидаларын сақтау тұрғысынан жекелеген азаматтардың пікірінде төмендететін шындыққа жанаспайтын мәліметтер жамандық болып табылады. Сонымен қатар, жұмыста, қоғамдық орында, ұжымда, тұрмыста кемшіліктерге қатысты шындыққа сәйкес сынды қамтитын мәліметтерді теріске шығару туралы талаптарды негізді деп тануға болмайды.    

 Қылмыс қасақана жалған болуы тиіс, яғни бастапқыда шындыққа сәйкес келмейтін, басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін немесе оның беделіне нұқсан келтіретін жала жабу мәліметтері таратылған сәттен бастап аяқталды деп танылады.    

Қылмыстың субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады. Кінәлі адам басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін немесе оның беделіне нұқсан келтіретін және оны жасағысы келетін фактілердің жалғандығын мойындағанын анықтау қажет. Таратылатын мәліметтердің дұрыстығына қатысты адал қате түсінік, яғни адам мәліметтердің шынайылығына сенімді болған жағдайда, олар шын мәнінде жалған болса да, жала жапқаны үшін жауапкершілікті жояды, бірақ егер бұл мәліметтер қорлайтын сипатта болса, қылмыстық кодекстің 130-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін.     

Жала жабудың себептері әртүрлі болуы мүмкін, қызғаныш, кек, қарсыласқа зиян тигізгісі келеді және т. б.   

  Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам.   

  Қылмыстың білікті құрамы Қылмыстық кодекстің 129 — бабының 2-бөлігінде көзделген-жеке сөзінде, не көпшілік алдында көрсетілетін жұмыста, не бұқаралық ақпарат құралдарында қамтылған жала жабу. Бұл жағдайлар қауіпті едәуір арттырады, өйткені жала жабу көптеген адамдар үшін қол жетімді болады. Көпшілік алдында көпшілік алдында сөз сөйлеу (дәріс, жиналыс, баяндама) танылады. Көпшілік алдында көрсетілетін шығарма кез келген жанры мен беру нысаны бойынша болуы мүмкін (спектакль, кинотеатр, кітап және т.б.). Бұқаралық ақпарат құралдарында жала жабу теледидарда, радиохабарларда, газеттер мен журналдарда қасақана жалған ақпарат таратуды көздейді.    

 ҚК-нің 129-бабының 3-бөлігі адамды сыбайлас жемқорлық, ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасады деп айыптаумен байланысты жала жабудың аса білікті, аса қауіпті түрін көздейді (ҚК 10-бабының 4 және 5-бөлімдерін қараңыз).      

Жала жабу көрінеу жалған денонсациядан ерекшеленеді, жала жабу кезінде азаматтың ар – намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін кез келген жалған ақпарат (оның ішінде ойдан шығарылған қылмыс туралы), ал жалған жағдайда жәбірленушінің нақты қылмыс жасауына қатысты мәліметтер ғана таралады. Жала жабу кезінде жалған мәліметтер кез келген адамға, оның ішінде мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың өкілдеріне хабарланады, ал жалған донорлық жасаған кезде қылмыс туралы жалған мәліметтер құқық қорғау органдарына хабарланады. Жала жабу кезінде кінәлінің ниеті жәбірленушінің ар – намысы мен қадір-қасиетін қорлауға, ал жалған денонсация кезінде жәбірленушіні қылмыстық жауапкершілікке тартуға бағытталған.      

ҚР ҚК 129-бабының 1 және 2-бөлімдерінде көзделген қылмыстар ауырлығы аз қылмыстарға жатады.      

ҚР ҚК 129-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс ауырлығы орташа қылмысқа жатады.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы