341-бапқа түсініктеме. Сот төрелігін жүзеге асыруға немесе Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне ҚР ҚК алдын ала тергеу жүргізуге байланысты қатер немесе күш қолдану әрекеттері
1. Судьяға, сол сияқты сотта істерді немесе материалдарды қарауға байланысты оның жақындарына қатысты мүлікті өлтіру, денсаулығына зиян келтіру, бүлдіру немесе жою қаупі —
бес жүзден жеті жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның бес айдан жеті айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Прокурорға, тергеушіге, анықтауды жүргізетін адамға, қорғаушыға, сарапшыға, сот приставына, сот орындаушысына, сол сияқты олардың жақындарына қатысты алдын ала тергеп-тексеру жүргізуге, істі немесе материалдарды сотта қарауға не сот үкімін, шешімін немесе өзге де сот актісін орындауға байланысты жасалған дәл осындай іс-әрекет, —
екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан бес айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не үш айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес зорлық-зомбылықты қолдану арқылы жасалған іс-әрекеттер, —
бес жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
4. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, өмірге немесе денсаулыққа қауіпті зорлық-зомбылықты қолдана отырып жасалған іс-әрекеттер, —
бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Бұл қылмыстың қоғамдық қауіптілігі оны жасаған кезде кінәлі адамның алдын ала тергеу мен сот талқылауының барысына теріс әсер ететіндігінде, бұл қылмыстық, азаматтық немесе әкімшілік іс бойынша, сотта өзге материалдарды қарау кезінде, сондай-ақ үкімді орындау кезінде объективті, заңды шешім қабылдауға кедергі келтіреді.
Алдын ала тергеу, сот және прокуратура органдарының қалыпты қызметі қылмыс объектісі болып табылады. Қылмыс екі объектілі болғандықтан, алдын ала тергеуді жүзеге асыратын адамдардың, прокурордың, судьяның, алқабидің немесе қылмыстық, азаматтық, әкімшілік іс бойынша процеске қатысушылардың, сондай-ақ үкімді, шешімді немесе өзге де сот актісін орындайтын адамдардың денсаулығы, сондай-ақ мүлкі қосымша объект болып табылады.
Жәбірленушілер судья, алқаби, прокурор, тергеуші, анықтама жүргізетін адам, қорғаушы, сарапшы, сот приставы, сот орындаушысы немесе аталған адамдардың жақындары болуы мүмкін., жәбірленушілер, сарапшылар, мамандар, аудармашылар.
Объективті Тарап алдын ала тергеп-тексеру жүргізуге, істі немесе материалдарды сотта қарауға не сот үкімін, шешімін немесе өзге де сот актісін орындауға байланысты жәбірленушінің өлтірілу, денсаулығына зиян келтіру, мүлкін жою немесе бүлдіру қаупінде көрінеді. Қарастырылып отырған қылмыс өзінің объективті жағы бойынша қылмыстық кодекстің 341-бабының 1 және 2-бөліктерінде көрсетілген адамдарға психикалық зорлық-зомбылықты қолдануды білдіреді және әртүрлі тәсілдермен білдірілуі мүмкін: ауызша, жазбаша, байланыс құралдарын қолдана отырып.
Қауіптің нақтылығы кінәлінің жәбірленушінің мүлкін өлтіру, зиян келтіру немесе жою ниетін білдіретінін білдіреді. Сонымен қатар, мұндай қауіп нақты және жарамды болуы керек. Кінәлінің мінез-құлқы, ол қолданатын құралдар мен құралдар, қылмыс жасау жағдайы, егер жәбірленуші оның талабын орындамаса, қылмыскердің өз қатерін дереу жүзеге асыруға деген ниеті туралы куәландыруы керек. Мұндай қауіп жәбірленушінің психикасына қажетті әсер етуі мүмкін, оны өз қызметінің сипатын өзгертуге, оның қызметтік міндетін орындауға кедергі келтіруі мүмкін. Ол жәбірленушіні аса қажеттілікке ұқсас күйге қояды. Сонымен қатар, ол жәбірленушіге, оның психикасына теріс әсер етеді, белгілі бір дәрежеде оның ерік-жігерін параличке айналдырып, белсенді әрекет ету қабілетін төмендетуі мүмкін.
Басқа әрекеттерді жасау қаупі (мысалы, жәбірленушіні ұятқа қалдыратын Мәліметтерді тарату қаупі) қарастырылып отырған қылмыс құрамын құрмайды. Қажетті белгілер болған кезде мұндай әрекеттер сот төрелігін жүзеге асыруға және алдын ала тергеу жүргізуге кедергі ретінде немесе ҚК-нің 344, 345, 346, 348, 350-баптарында көзделген қылмыстар жасауға итермелеу ретінде қаралуы мүмкін.
Қауіптің шындығы жәбірленуші оны бос декларация ретінде емес, оны жүзеге асырудың нақты ниеті ретінде қабылдауы керек дегенді білдіреді. Кінәлі адам айтқан қауіптің шындығын бағалау кезінде субъективті факторды (жәбірленушіге қауіп-қатерді қабылдау), сондай-ақ кінәлінің ниетін, сондай-ақ жеке басын сипаттайтын объективті жағдайларды ескеру қажет.
Қылмыстық кодекстің 341-бабында көзделген қылмыс істі немесе материалдарды сотта қарауға байланысты немесе алдын ала тергеу жүргізуге, үкімнің, шешімнің немесе өзге де сот актісінің орындалуына байланысты қауіп қолданылған кезде ғана орын алады. Егер аталған адамдарға қауіп басқа себептер бойынша, мысалы, жеке жағымсыз қатынастар негізінде қолданылса, онда қылмыстық кодекстің осы бабы бойынша жауапкершілік алынып тасталады.
Қарастырылып отырған қылмыс түрі формальды құрамды қамтиды және қауіп төнген сәттен бастап аяқталды деп саналады, ол кейіннен жүзеге асырылды ма, кінәлі өзіне қойылған мақсатқа жетті ме. Сондай-ақ, кінәлі болашақта өз қаупін жүзеге асырғысы келгені маңызды емес.
Субъективті жағынан бұл қылмыс тікелей ниетпен сипатталады. Кінәлі адам өзінің қызметтік функцияларын жүзеге асыруына байланысты жоғарыда аталған жәбірленушіні өлтіруге, денсаулығына зиян келтіруге, мүлкін жоюға қауіп төндіретінін түсінеді және оларға құқыққа қайшы әрекеттерді жасауға көндіру немесе мәжбүрлеу үшін психикалық әсер еткісі келеді.
ҚК-нің 341-бабы қолданылып жүрген редакциясында, егер ол қолданатын қатердің мақсаты заңды әрекеттерді орындауға итермелеу болса (мысалы, қауіпті қылмыскерді қамауға алуды талап етсе, оның кінәсінің дәлелдері болған кезде бостандықта қалуды жалғастырса немесе іс бойынша әділ, заңға сәйкес үкім шығарса), қаралып отырған қылмыстың құрамы да орын алады. мұны дұрыс деп тану мүмкін емес. Біздің ойымызша, ҚК-нің 341-бабы сот төрелігін жүзеге асыру іс-әрекеттеріне байланысты адамдарды заңсыз іс-әрекет жасауға мәжбүрлеу мақсатында қатер үшін жауапкершілікті көздейтіндей етіп құрылуы тиіс.
ҚК-нің 341-бабында көрсетілген адамдарға қатысты қауіп оларды заңдылықты бұзбауға мәжбүрлеу мақсатында сот төрелігіне қарсы емес, керісінше сот төрелігін жүзеге асыруға ықпал етеді, сондықтан мұндай әрекет ҚК-нің 341-бабы бойынша жауапкершілікті көздемеуге тиіс. ҚК-нің аталған бабы диспозицияда көрсетілген баптың атына айтылған кез келген сипаттағы қатер үшін жауапкершілікті көздейді. 341 ҚК алдын ала тергеу жүргізуге, сотта істер мен материалдарды қарауға немесе үкімді, материалдарды немесе өзге де сот актісін орындауға байланысты, тек аталған адамдардың заңды қызметіне кедергі келтіруге бағытталған қауіп үшін немесе осындай қызмет үшін кек алу үшін.
Қылмыстың субъектісі 16 жасқа толған есі дұрыс адам болуы мүмкін.
ҚК-нің қаралып отырған бабы қауіптің кімге қолданылатынына байланысты бірінші және екінші бөліктерге бөлінеді. Егер ол судьяға, алқабиге немесе олардың жақындарына қатысты қолданылса – бірінші бөлім, Егер прокурорға, тергеушіге, анықтама жүргізетін адамға, қорғаушыға, сарапшыға, сот приставына, сот орындаушысына, сондай – ақ олардың жақындарына қатысты-екінші бөлім қолданылады.
Қылмыстық кодекстің осы бабының үшінші бөлігі физикалық (психикалық емес) зорлық-зомбылық өзінің сипаты бойынша жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына қауіпті болмаған кезде қолданылады. ҚК-нің 341-бабының атауында ҚК-нің осы бабы бойынша жауапкершілік тек қауіп үшін ғана емес, зорлық-зомбылық әрекеттері үшін де туындайтындығына байланысты осындай қорытындыға келуге болады. Бірінші және екінші бөліктер алдын ала тергеп-тексеру жүргізуге, істі немесе материалдарды сотта қарауға не сот үкімін, шешімін немесе өзге де сот актісін орындауға байланысты жәбірленушінің өлтірілу, денсаулығына зиян келтіру, мүлкін жою немесе бүлдіру қатері үшін жауаптылықты көздейді.
ҚК-нің қаралып отырған бабы қауіптің кімге қолданылатынына байланысты бірінші және екінші бөліктерге бөлінеді. Егер ол судьяға, алқабиге немесе олардың жақындарына қатысты қолданылса – бірінші бөлім, Егер прокурорға, тергеушіге, анықтама жүргізетін адамға, қорғаушыға, сарапшыға, сот приставына, сот орындаушысына, сондай – ақ олардың жақындарына қатысты-екінші бөлім қолданылады.
Қылмыстық кодекстің осы бабының үшінші бөлігі физикалық (психикалық емес) зорлық-зомбылық өзінің сипаты бойынша жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына қауіпті болмаған кезде қолданылады. ҚК-нің 341-бабының атауында ҚК-нің осы бабы бойынша жауапкершілік тек қауіп үшін ғана емес, зорлық-зомбылық әрекеттері үшін де туындайтындығына байланысты осындай қорытындыға келуге болады. Бірінші және екінші бөліктер алдын ала тергеп-тексеру жүргізуге, істі немесе материалдарды сотта қарауға не сот үкімін, шешімін немесе өзге де сот актісін орындауға байланысты жәбірленушінің өлтірілу, денсаулығына зиян келтіру, мүлкін жою немесе бүлдіру қатері үшін жауаптылықты көздейді.
Меншікке қарсы қылмыстарға қатысты қандай физикалық зорлық-зомбылық өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес деп танылатыны туралы мәселе бойынша "ұрлау туралы істер бойынша сот практикасы туралы"Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі Нормативтік қаулысында түсіндірме қамтылған. Атап айтқанда, П. Көрсетілген қаулының 23-жизни өмір мен денсаулық үшін қауіпті емес зорлық-зомбылық деп жәбірленушіге денсаулығының қысқа мерзімді бұзылуына немесе жалпы еңбекке қабілеттілігінің шамалы тұрақты жоғалуына әкеп соқпаған, дене ауруын келтірумен байланысты ұрып-соғу немесе өзге де зорлық-зомбылық әрекеттерін жасау деп түсіну керек екендігі көрсетіледі. Бұл жағдайда басқа зорлық-зомбылық әрекеттері ауырсынуды тудырумен, тіндердің тұтастығын бұзумен немесе адам ағзаларының қалыпты жұмысының бұзылуымен байланысты болмаса да, жәбірленушінің физикалық еркіндігін шектеуге бағытталған әрекеттер деп түсініледі. Мысалы, жәбірленуші ұрланған, үй-жайда қамалған, бас бостандығынан заңсыз айырылған және т. б. жағдайларда.
Төртінші бөлім зорлық-зомбылық жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына қауіпті болған кезде қолданылады. Меншікке қарсы қылмыстарға қатысты қандай физикалық зорлық-зомбылық өмірге немесе денсаулыққа қауіпті деп танылады деген сұраққа жауап "ұрлау туралы істер бойынша сот практикасы туралы"Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі жоғарыда аталған нормативтік қаулысында қамтылған. Атап айтқанда, П. Осы қаулының 23-жизни өмір мен денсаулыққа қауіпті зорлық-зомбылық деп жәбірленушінің денсаулығына ауыр немесе орташа ауырлықтағы зиян келтіруге әкеп соққан, сондай-ақ денсаулығының қысқа мерзімді бұзылуына немесе жалпы еңбекке қабілеттілігінің шамалы тұрақты жоғалуына әкеп соққан денсаулыққа жеңіл зиян келтіруге әкеп соққан, сараптамалық жолмен белгіленетін зорлық-зомбылық деп түсінілуі тиіс.
Жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына физикалық ғана емес, психикалық зорлық-зомбылық қауіпті деп танылады. Мысалы, кісі өлтіру, денсаулыққа зиян келтіру қаупі төнген кезде, қару-жарақ немесе өлімге немесе денсаулыққа елеулі зиян келтіруге болатын басқа заттарды көрсету кезінде. Мұндай жағдайларда қауіп ҚК 341-бабының 4-бөлігі бойынша саралануы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
