679-бапқа түсініктеме. Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының заңсыз кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруы және заңсыз кірістер алуы.  Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексі  

     Мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының оларға заңнамамен жүктелген функциялардан тыс кәсіпкерлік қызметпен айналысуы не белгіленген қаржыландыру көздерінен басқа материалдық игіліктер мен артықшылықтарды қабылдауы, -

     осы ұйымдардың басшыларына алты жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     Осы құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының заңды жария қызметінің қалыпты жұмыс істеуін басқару және қамтамасыз ету тәртібі саласындағы қоғамдық қатынастар болып табылады.

     Рулық объект мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметін жүзеге асырудың нормативтік құқықтық актілерде белгіленген тәртібі, сондай-ақ аталған органдардың қызметін қаржыландырудың белгіленген тәртібі болып табылады.

     Қарастырылып отырған азаптаудың объективті жағы іс-әрекеттер жасауды көздейді. "Мемлекеттік қызмет туралы" Заңның 13-бабына сәйкес мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулерге кәсіпкерлік қызметпен, атап айтқанда, жеке меншік құқығына (жеке кәсіпкерлік) негізделген мүлікті пайдалану, тауарлар өндіру, сату, жұмыстарды орындау, қызметтер көрсету жолымен таза табыс алуға бағытталған қызметпен айналысу не мемлекеттік кәсіпорынның шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығында (Мемлекеттік кәсіпкерлік).  

     Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудан басқа, осы құқық бұзушылықтың объективті жағы белгіленген қаржыландыру көздерінен басқа материалдық игіліктер мен артықшылықтарды қабылдауды да қамтитынын атап өтеміз.

     "Мемлекеттік қызмет туралы" Заңға сәйкес республикалық немесе жергілікті бюджеттер не Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қаражаты мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қаржыландыру көздері болып табылады.

     Мүліктік игіліктер мен артықшылықтарды қабылдау деп адамның өзі үшін ғана емес, сондай-ақ өтеусіз көрсетілетін, қызметтердің барлық түрлеріне ақы төлеуге жататын басқа адамдар немесе ұйымдар үшін де қабылдауы не жеңілдіктерді заңсыз пайдалану, құрылыс, жөндеу жұмыстарын жүзеге асыру, санаторийлік немесе туристік жолдамалар, жол жүру билеттері, жеңілдікті шарттармен несиелер немесе кредиттер беру және т. б..

     Алайда, ӘҚБтК-нің 677-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтан (мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның заңсыз материалдық сыйақы алуы) айырмашылығы, бұл бап жеке немесе заңды тұлғалардың мүдделері пайдасына біржолғы іс - әрекеттерді жүзеге асыруға байланысты емес, белгіленбеген қаржыландыру көздерінен материалдық игіліктер мен артықшылықтар алу үшін жауапкершілікті көздейді тұлғалар. Бұл "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Заңның 13-бабы 1-бөлігінің 3-тармағына және "Мемлекеттік қызмет туралы" Заңның 13-бабы 1-бөлігінің 2-тармағына сәйкес мемлекеттік функцияларды орындау педагогикалық, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтен басқа, ақы төленетін кез келген басқа қызметпен үйлеспейтіндігімен түсіндіріледі.  

     Сондай-ақ, Әкімшілік құқық бұзушылық болып табылмайтынын, Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделмеген кәсіпкерлік және табыс алуға байланысты өзге де қызметті жүзеге асыруда кез келген адамға жәрдем көрсету болып табылмайтынын атап өткен жөн. Мұндай әрекеттер "мемлекеттік қызмет туралы" Заңның 50-бабына сәйкес мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылықтар ретінде бағаланады.

     Қазақстандық заңгер – сарапшы А. Х. Лобков атап өткендей, Қазақстанда әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік көзделген заңсыз кәсіпкерліктің мынадай түрлері бар:

     1. Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік тіркеусіз немесе уәкілетті органда тіркеу қағидаларын бұза отырып жүзеге асыру.

     2. Мұндай құжаттардың болуы қандай да бір тауарлар өндіру, жұмыстарды орындау немесе қызметтер көрсету үшін міндетті болып табылатын жағдайларда кәсіпкерлік қызметті лицензиясыз, арнайы рұқсатсыз, біліктілік аттестатынсыз (куәлігінсіз) жүзеге асыру.

     3. Лицензиялық Шарттарды бұза отырып немесе лицензияның қолданылуын тоқтата тұру кезеңінде кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру.

     4. Кәсіпкерлік қызметтің тыйым салынған түрлерімен айналысу.

     5. Лицензиялар мен өзге де рұқсаттарды, көрінеу жалған мәліметтерді қамтитын құжаттарды мемлекеттік тіркеуді немесе беруді жүзеге асыратын уәкілетті органға ұсыну.

     6. Заңды тұлғаны, филиалды немесе өкілдікті тиісті қайта тіркеусіз кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру.

     7. Жалған кәсіпкерлік.

     Алайда, осы бапқа қатысты қарастырылып отырған "мемлекеттік органдардың кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруы" әрекеттері жоғарыда аталған шарттардың болуына байланысты емес, мемлекеттік органдардың кәсіпкерлік қызметпен айналысуына тыйым салынғандығына байланысты заңсыз деп танылатынына назар аударған жөн.  

     Қарастырылып отырған құқық бұзушылықтың мәні материалдық игіліктер мен артықшылықтарды қабылдау бөлігінде кез келген материалдық игіліктер мен артықшылықтар болуы мүмкін, оның ішінде - ақша, бағалы қағаздар (облигациялар, вексельдер, чектер және т. б.), материалдық құндылықтар, мүлікке құқық, мүліктік сипаттағы қызметтерді заңсыз көрсету, сондай-ақ мүліктік міндеттемелерден ішінара немесе толық босату, жеңілдіктер беру (жалдау төлемдерін азайту, кезектен тыс тұрғын үй алу, жеңілдікті несие алу), төленуге тиісті қызметтерді өтеусіз ұсыну (жөндеу жұмыстары, туристік жолдамалар, сауықтыру санаторийлеріне жолдама беру және т.б.).

     Түсініктеме берілген мақалада арнайы субъект-мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының басшылары қарастырылған. Алайда, мақаланың диспозициясы ұжымдық сипатты – жеке мемлекеттік қызметшілердің емес, мемлекеттік органдардың немесе жергілікті өзін-өзі басқару органдарының кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруын көрсететінін ескеру қажет.  

     Құқық теориясындағы мемлекеттік органның түсінігі екіұшты түрде анықталады. Бір жағдайда бұл термин мемлекет аппаратының бөлігі ретінде қарастырылады.

     Басқа жағдайда Мемлекеттік орган мемлекет механизмінің бөлігі ретінде қарастырылады.

     Басқа авторлар Мемлекет органын оның аппаратына да, механизміне де жатқызбайды, бірақ оны тұтастай мемлекеттің бөлігі немесе мемлекеттік міндеттерді шешетін ұйым ретінде қарастырады.

     Өз қызметін мемлекеттік органдарда жүзеге асыратын адамдар мемлекеттік қызметшілер деп танылады.  

     Өз кезегінде, Е.М. Хасенов Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік билікті өз қолына шоғырландыратын және бүкіл жүйені дамыту стратегиясын әзірлеуге жауапты қоғамның белгілі бір тобын жатқызу керек екенін көрсетеді.

     "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңға сәйкес жергілікті маңызы бар мәселелерді шешу жөніндегі функциялар жүктелген органдар Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқару органдары болып табылады.

     "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" ҚР Заңы мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға (өз қызметін тұрақты емес немесе босатылған негізде жүзеге асыратын мәслихаттар депутаттарын қоспағанда), мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдарға (Қазақстан Республикасының Президенттігіне, Республика Парламентінің депутаттығына кандидаттарды қоспағанда) кәсіпкерлік қызметпен айналысуға тыйым салуды белгілейді Аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдері, сондай-ақ сайланбалы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, квазимемлекеттік сектор субъектілерінде қызметті жүзеге асыратын адамдардың мүшелігіне).

     Бұл әкімшілік құқық бұзушылықтың субъективті жағы тікелей ниет түріндегі кінәмен сипатталады. Тікелей ниеттің болуы құқық бұзушының өз іс-әрекетінің заңсыз сипатын түсінетіндігін, оның іс-әрекетінің зиянды салдарын алдын-ала білетіндігін және олардың басталуын қалайтындығын білдіреді.  

     Осылайша, адам өзінің мемлекеттік органның немесе жергілікті өзін-өзі басқару органының басшысы болып табылатынын және заңда белгіленген тыйымға қарамастан, оның басшылығымен ұйым белгіленген қаржыландыру көздерінен басқа кәсіпкерлік қызметті не материалдық игіліктер мен артықшылықтарды қабылдауды жүзеге асырады.

     Мысалы, меншік құқығында бірнеше қызметтік автокөліктері бар мемлекеттік мекеме басшының нұсқауы бойынша аталған автомобильдерді белгілі бір ақша сомасы үшін жалға (пайдалануға) беру бойынша іс-қимылдарды жүзеге асырады, бұл қызмет ұйымның оған мемлекет жүктеген функцияны орындауымен ешқандай байланысы жоқ.

     Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының басшыларына жүктелетін және "Мемлекеттік қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңында бекітілген негізгі міндеттердің бірі өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасы талаптарының орындалуын қамтамасыз ету болып табылады, атап айтқанда, ол мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының кәсіпкерлік қызметпен айналысуына жол бермеуді қамтамасыз етуге тиіс.  

     ӘҚБтК-нің 684-бабының 1-бөлігі негізінде аталған құқық бұзушылық түріндегі істер мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьяларының қарауына жатады.

ӘҚБтК-нің 804-бабы 1-бөлігінің 31-тармағына сәйкес осы құқық бұзушылық бойынша хаттаманы мемлекеттік кірістердің уәкілетті органдары жасайды және осы баптың 60-тармағына сәйкес хаттаманы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органдар жасай алады. Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 5 қазандағы № 349 Жарлығының 16-бөлігінің 60-тармағына сәйкес хаттама жасау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің орталық аппаратының функциясы болып табылады. 17-Б. сәйкес. Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2016 жылғы 14 маусымдағы № 306 Бұйрығының 12-тармағы әкімшілік хаттама жасау Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетінің құқығы болып табылады.

     Айта кетейік, ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Ерекше бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" нормативтік қаулысының 30-тармағына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін ӘҚБтК-нің 34-тарауының санкцияларымен әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін алынған мүлікті тәркілеу көзделмеген. Осындай әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша істерді шешу кезінде соттар заттай дәлелдемелердің тағдырын оларды тиісті мекемелерге беру немесе жою жолымен әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жөніндегі қаулыда (ӘҚБтК 822-бабына сәйкес) осы мән-жайды көрсете отырып, шешуі тиіс.

     ӘҚБтК-нің 62-бабының 2-бөлігіне сәйкес жеке тұлға әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасағаны үшін ол жасалған күннен бастап бір жыл өткеннен кейін әкімшілік жауаптылыққа тартылуға жатпайды.  

     Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 2017-2018 жылдары қаралып отырған құқық бұзушылықты жасағаны үшін бірде-бір адам әкімшілік жауапкершілікке тартылған жоқ.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы