Дауларды біржақты өзгерту және шарттарды бұзу мәселелерінде әділдік, ақылға қонымдылық және құқықты теріс пайдалануға жол бермеу қағидаттары ерекше маңызға ие.
Талапкер — «C» ЖШС «А» ЖШС-не, Н.Н.-ға айырбас шартын бұзу, жер учаскесіне меншік құқығын тану және құжаттарды қайтару туралы талап арызбен жүгінді. Маңғыстау облысы Ақтау қаласының №2 сотының 2022 жылғы 28 қарашадағы шешімімен, сондай-ақ Маңғыстау облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 9 наурыздағы қаулысымен бұл шешім өзгеріссіз қалдырылып, талап арызды қанағаттандырудан бас тартылды.
Іс материалдарына сәйкес, 2018 жылғы 29 шілдеде «В» ЖШС (кейіннен «C» ЖШС) мен «А» ЖШС арасында талапкердің жарна ретінде жер учаскесі мен құрылыс құжаттамасын енгізуі арқылы құрылыс салу жөніндегі бірлескен қызмет туралы шарт жасалған. Кейіннен, 2020 жылғы 11 тамызда тараптардың келісімімен шарт бұзылған. Сонымен қатар, «В» ЖШС, «А» ЖШС және Н.Н. арасында айырбас шарты рәсімделіп, оған сәйкес «В» ЖШС («талапкер») «А» ЖШС-нің меншігіне құны 263 507 557 теңге болатын жер учаскесін жобалық құжаттамамен бірге берген. «А» ЖШС өз кезегінде салынатын нысанда «В» ЖШС-не коммерциялық үй-жайлар беру міндетін алған.
Міндеттемелерді қамтамасыз ету мақсатында Н.Н.-ның «В» ЖШС пайдасына жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату шарты арқылы, кері шартпен беру көзделген, сондай-ақ құрылыс салушының орындалмаған міндеттемелері сомасын қамтамасыз ету нысандарының сатып алу бағасына есепке жатқызу құқығы белгіленген. Тараптар талапкердің коммерциялық үй-жайларды заттай талап ету және (немесе) қамтамасыз етуге өндіріп алу шараларын қолдану құқығын да қарастырған. «В» ЖШС мен Н.Н. арасында 8 жер учаскесіне кепіл шарттары, 17 тұрғын үйді сатып алу-сату шарттары және кепілдік шарты жасалған.
Жауапкерлердің 2022 жылғы 11 ақпанға дейін үй-жайларды беру міндеттемесін бұзғанына сілтеме жасай отырып, талапкер 2022 жылғы 31 мамырда сотқа талап арызбен жүгінген.
Азаматтық істі қарау қорытындысы бойынша сот жауапкердің құрылыс бойынша міндеттемелерді орындау дәрежесін, сондай-ақ жобаға қатысқан үшінші тұлғалардың мүдделерін ескере отырып, талапкердің талаптарын негізсіз деп таныды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 19 қазандағы қаулысында кассациялық қайта қараудан бас тарту кезінде нысанның 9 қабатының 7 қабатына дейін құрылыс аяқталғаны, талапкердің қамтамасыз ету нысандарына қатысты құқықтарын жүзеге асыру бойынша нақты шаралар қабылдамағаны, сондай-ақ тұрғын үй-құрылыс кооперативі мүшелерінің қаражаты 673 573 000 теңге мөлшерінде тартылғаны ескерілді. Кассациялық саты шартты бұзу туралы талапты қанағаттандырудан бас тартуды әділдік пен ақылға қонымдылық қағидаттарына сәйкес деп таныды (АПК-нің 6-бабының 5-бөлігі).
Соттылық
Шарттарды өзгерту және бұзу туралы даулардың соттылығы АПК-нің 3-тарауының нормаларымен айқындалады. Мұндай даулар, жалпы ереже бойынша, жауапкердің орналасқан жері бойынша сотқа жатады (АПК-нің 29-бабы). Сонымен қатар заңда инвестициялық даулардың соттылығы (АПК-нің 27-бабының 1–2-бөліктері), шартта орындау орны көрсетілген жағдайда талапкердің таңдауы бойынша соттылық (АПК-нің 30-бабының 6-бөлігі), жылжымайтын мүлікке құқық туралы істердің айрықша соттылығы (АПК-нің 31-бабының 1-бөлігі), сондай-ақ шарттық соттылық (АПК-нің 32-бабы) көзделген.
Талдау көрсеткендей, соттар жалпы алғанда аумақтық соттылық талаптарын сақтайды, алайда жекелеген бұзушылықтар да кездеседі.
Алматы облысы Балқаш аудандық сотының судьясы 2022 жылғы 20 желтоқсанда А.К.-ның «Б» ЖШС-не шартты бұзу және ақша өндіру туралы талабын соттылықтың болмауына байланысты қайтарған. Іс материалдары бойынша тараптар арасында алдын ала төлем шартымен терезелер мен есіктерді дайындау және орнату туралы шарт жасалған. Міндеттемелердің ұзақ уақыт орындалмауына байланысты талапкер жауапкердің орналасқан жері бойынша сотқа жүгінген. Судья даудың Алматы қаласында қаралуы тиіс екенін көрсеткен.
Алайда 2023 жылғы 14 ақпанда Алматы облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы бұл ұйғарымды жойып, істі сол сотқа қайта қарауға жіберді. Апелляциялық саты бұған дейін, 2021 жылғы 29 желтоқсанда Алматы қаласы Әуезов аудандық сотының №2 соты істі жауапкердің нақты орналасқан жеріне байланысты Балқаш аудандық сотына жолдағанын ескерді.
Осылайша, бірінші саты сотының соттылық туралы қорытындысы заң талаптарына сәйкес келмейді. АПК-нің 29-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап жауапкердің орналасқан жері бойынша беріледі. Сонымен қатар, баламалы соттылық кезінде істі қарау орнын таңдау құқығы талапкерге тиесілі.
Мемлекеттік баж
Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабына сәйкес, салықтар мен өзге де міндетті төлемдерді төлеу — әркімнің борышы.
Соттардағы мемлекеттік баж мөлшерлемелері Салық кодексінің 610-бабымен белгіленген. Жалпы ереже бойынша, мүліктік сипаттағы талаптар бойынша баж талап сомасына байланысты пайызбен есептеледі.
АПК-нің 104-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап бағасы анықталады. Мысалы, мүлікті жалдау шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талаптар бойынша талап бағасы қалған мерзімдегі төлемдердің жиынтығымен анықталады (үш жылдан аспайды).
Ал тұрғын үйді жалдау шартын өзгерту немесе бұзу туралы, сондай-ақ мүліктік емес талаптар бойынша баж мөлшері 0,5 АЕК құрайды.
Сот тәжірибесінде шартты өзгерту немесе бұзу туралы талаптар көбіне мүліктік емес деп танылады. Дегенмен, заңнаманы жетілдіру тұрғысынан АПК мен Салық кодексін біріздендіру қажеттілігі туындайды.
Егер талапта шартты бұзумен қатар мүлікті қайтару немесе ақша өндіру талаптары болса, мемлекеттік баж әр талап түріне жеке-жеке төленеді.
АПК-нің 104-бабының 2-бөлігіне сәйкес талапкер талап бағасын көрсетуге міндетті. Егер ол нақты құнға сәйкес келмесе, оны судья айқындайды.
Соттар мұндай істерді қарау кезінде талап бағасының дұрыс көрсетілуін және мемлекеттік баждың толық төленуін тексеруі тиіс.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
