Тауар берілгеннен кейін ұзақ уақыт өткен соң берілген шартты бұзу туралы талап арызды сот қанағаттандырудан бас тартты
Талапкер М.Д. жауапкер О.Н.-ға қарсы шартты бұзу және 6 396 667 теңге өндіру туралы талап арызбен сотқа жүгінген.
2024 жылы берілген талап арызында талапкер соттан 2021 жылы жауапкермен жасалған 2007 жылы шығарылған Toyota Camry автокөлігін сатып алу-сату шартын бұзуды сұраған. Даудың туындауына сатып алынған автокөліктің полиция органдары тарапынан тәркіленуі себеп болған. Тексеру барысында көлік құралының сәйкестендіру нөмірінің (VIN-кодтың) қайта қолдан жасалғаны және оның басқа көлік құралының нөмірімен сәйкес келетіні анықталған.
Алматы қаласы Жетісу аудандық сотының 2024 жылғы 10 шілдедегі шешімімен талап қоюдан бас тартылды.
Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 7 қазандағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгертіліп, талап арыз қанағаттандырылып, жауапкерден 4 950 000 теңге өндірілді.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 5 наурыздағы қаулысымен апелляциялық сатының сот актісі күшін жойып, бірінші сатыдағы соттың шешімі күшінде қалдырылды.
Кассациялық сатыдағы сот жауапкердің автокөлікті 2019 жылы сатып алғанын, ал талапкердің аталған көлік құралын сатып алу кезінде оның «К» компаниясы мен «K» АҚ өкілдері тарапынан мамандандырылған орталықта бірнеше рет тексерілгенін назарға алған. Сонымен қатар, талап арыз Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 430-бабында көзделген кемшіліктерді анықтау мерзімі өткеннен кейін үш жыл өткен соң ғана берілгені ескерілген.
Сонымен бірге, жалпы алғанда, егер тауар сатып алушыдан үшінші тұлғаның талап етуімен алып қойылса, Азаматтық кодекстің 414-бабының 1-тармағына сәйкес, сатушы сатып алушыға келтірілген залалды өтеуге міндетті, егер сатып алушының алып қоюға негіз болған мән-жайларды білгені немесе білуге тиіс болғаны дәлелденбесе.
Соттылық
Шарттарды өзгерту және бұзу туралы даулардың соттылығы Азаматтық процестік кодекстің 3-тарауының нормаларымен айқындалады. Жалпы ереже бойынша мұндай даулар жауапкердің орналасқан жері бойынша соттың қарауына жатады (АПК-нің 29-бабы).
Сонымен қатар заңнамада:
- инвестициялық даулардың соттылығы (АПК-нің 27-бабының 1–2-бөліктері);
- орындау орны көрсетілген шарттар бойынша талапкердің таңдауы бойынша соттылық (АПК-нің 30-бабының 6-бөлігі);
- жылжымайтын мүлікке құқық туралы даулардың айрықша соттылығы (АПК-нің 31-бабының 1-бөлігі);
- шарттық соттылық (АПК-нің 32-бабы)
көзделген.
Зерттелген азаматтық істерді талдау республика соттарының аумақтық соттылық мәселелері бойынша заң талаптарын негізінен сақтайтынын көрсетті. Сонымен бірге жекелеген істер бойынша соттылық нормаларының бұзылуы орын алған.
Алматы облысы Балқаш аудандық соты судьясының 2022 жылғы 20 желтоқсандағы ұйғарымымен А.К.-ның «Б» ЖШС-не қарсы шартты бұзу және ақша сомасын өндіру туралы талап арызы қайтарылды.
Азаматтық іс материалдарына сәйкес тараптар арасында алдын ала төлем жасау шарттарымен терезелер мен есіктерді дайындау және орнату туралы шарт жасалған. Шарттық міндеттемелердің ұзақ уақыт бойы орындалмауына сілтеме жасаған талапкер А.К. жауапкердің орналасқан жері бойынша сотқа жүгінген.
Аталған ұйғарымда Балқаш аудандық сотының судьясы бұл даудың аталған сотқа соттылығы жоқ деген қорытындыға келіп, талап арыз Алматы қаласындағы шарт жасалған немесе орындалатын жер бойынша берілуі мүмкін екенін көрсеткен.
Алматы облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 14 ақпандағы ұйғарымымен бірінші сатыдағы соттың актісі күшін жойып, азаматтық іс мәні бойынша қарау үшін сол сотқа қайта жолданды.
Апелляциялық саты 2021 жылғы 29 желтоқсанда Алматы қаласы Әуезов аудандық №2 сотының ұйғарымымен А.К.-ның «Б» ЖШС-не қарсы шартты бұзу туралы азаматтық іс жауапкердің нақты орналасқан жері Балқаш ауданы аумағында екендігі анықталғандықтан Алматы облысының Балқаш аудандық сотына жолданғанын негізге алған.
Осылайша, бірінші сатыдағы соттың бұл даудың Алматы облысы Балқаш аудандық сотына соттылығы жоқ деген қорытындысы заң талаптарына сәйкес деп танылмайды.
АПК-нің 29-бабының 1-бөлігінде көзделген жалпы қағидаға сәйкес, талап арыз жауапкердің орналасқан жері бойынша беріледі.
Жоғарыда көрсетілген талап арызда (Балқаш аудандық сотына қайта түскен) талапкер жауапкердің дәл осы ауданда тіркелгені туралы мәліметтерді көрсеткен.
Судьяның АПК-нің 30-бабының 9-бөлігін қолдана отырып, туындаған дауды осы аудандық сотқа соттылығы жоқ деп тануы заңға қайшы келеді, өйткені бұл норма талапкердің таңдауы бойынша соттылықты көздейді. Баламалы соттылық жағдайында азаматтық істі қарау орнын таңдау құқығы заң бойынша талапкерге берілген.
Төменде мәтіннің қазақ тіліндегі ресми заңи аудармасы берілген:
Мемлекеттік баж
Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабында белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті болып табылатыны туралы жалпы талап көзделген.
Соттардағы мемлекеттік баж мөлшерлемелері Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 610-бабымен айқындалған. Салық кодексінің 610-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, жалпы ереже бойынша мүліктік сипаттағы талап арыздар бойынша мемлекеттік баж талап қою сомасына қарай пайыздық мөлшерде алынады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің 104-бабының 1-бөлігінде талап қою бағасын айқындау тәртібі белгіленген. Тұрғын үйді жалдауды қоспағанда, мүліктік жалдау (аренда) шартын мерзімінен бұрын бұзу туралы талаптар бойынша талап қою бағасы шарттың (келісімшарттың) қалған қолданылу мерзімі ішінде мүлікті пайдаланғаны үшін төленуге тиіс төлемдердің жиынтығымен айқындалады, бірақ үш жылдан аспауға тиіс (аталған баптың 1-бөлігінің 10) тармақшасы).
Сонымен қатар, Салық кодексінің 610-бабының 7) тармақшасына сәйкес тұрғын үйді жалдау шартын өзгерту немесе бұзу туралы талаптар, сондай-ақ мүліктік емес сипаттағы не бағалауға жатпайтын өзге де талап арыздар бойынша мемлекеттік баж мөлшері айлық есептік көрсеткіштің (бұдан әрі – АЕК) 0,5 мөлшерінде белгіленген.
Жалпы алғанда, сот тәжірибесінде шартты өзгерту немесе бұзу туралы талаптарды мүліктік емес сипаттағы не бағалауға жатпайтын талаптар ретінде тану тәсілі қалыптасқан. Сонымен бірге құқықтық реттеуді жетілдіру тұрғысынан Азаматтық процестік кодекс пен Салық кодексін жалдау шартын бұзу туралы талаптарға қатысты бірыңғай тәсілге келтіру мәселесі өзекті болып отыр.
Шартты өзгерту және бұзу туралы талаптар көбіне мүлікті қайтару немесе ақша қаражатын өндіріп алу туралы талаптармен бірге қойылады. Мұндай жағдайларда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 «Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысының 5-тармағына сәйкес, мүліктік және мүліктік емес сипаттағы талаптарды қатар қамтитын талап арыздар бойынша мемлекеттік баж әрбір талап түріне белгіленген мөлшерге сәйкес бір мезгілде төленуге тиіс.
АПК-нің 104-бабының 2-бөлігіне сәйкес талапкер талап қою бағасын көрсетуге міндетті. Егер көрсетілген баға талап етіліп отырған мүліктің нақты құнына айқын сәйкес келмесе, талап қою бағасын судья айқындайды.
Шартты өзгерту немесе бұзу туралы дауды мүлікті (ақша қаражатын) бір мезгілде талап ету мәселесімен бірге қарау кезінде соттар талапкердің талап қою бағасын көрсету жөніндегі міндетін орындауын, сондай-ақ әрбір талап бойынша мемлекеттік баждың толық төленуін тиісінше тексеруі қажет.
Заңнама
Жинақталып отырған азаматтық істер санаты бойынша қолданылуға жататын негізгі нормативтік құқықтық актілер мыналар болып табылады:
- 1995 жылғы 30 тамыздағы Қазақстан Республикасының Конституциясы (бұдан әрі – Конституция);
- 1994 жылғы 27 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім);
- 1999 жылғы 1 шілдеде Қазақстан Республикасының Парламенті қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім) (бұдан әрі – АК);
- 2015 жылғы 3 қарашадағы Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі (бұдан әрі – АПК);
- 2017 жылғы 27 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодексі;
- 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Жер кодексі;
- 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі (бұдан әрі – Салық кодексі);
- 1997 жылғы 16 сәуірдегі Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы;
- 2000 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг туралы» Заңы;
- 2010 жылғы 4 мамырдағы Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңы;
- Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 «Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысы;
- Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1997 жылғы 18 шілдедегі № 9 «Азаматтардың мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй-жайларды жекешелендіру туралы заңнаманы қолданудың сот тәжірибесі туралы» нормативтік қаулысы;
- Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 25 қарашадағы № 7 «Банктік қарыз шарттарынан туындайтын даулар бойынша азаматтық істерді қараудың сот тәжірибесі туралы» нормативтік қаулысы.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
