Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 176-бабына түсініктеме. Қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысатын адамдар шеккен шығыстарды өтеу

1. Қылмыстық сот ісін жүргізу тәртібімен бюджет қаражаты есебінен жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, олардың заңды өкілдерінің, осы Кодекстің 67-бабының үшінші бөлігі мен 76-бабының екінші бөлігінде көзделген жағдайларда қылмыстық процесті жүргізетін органның тағайындауы бойынша қорғаушы немесе жәбірленушінің (жеке айыптаушының) өкілі ретінде заң көмегін көрсететін адвокаттардың, куәгерлердің, аудармашының, маманның, сарапшының, куәнің, сотқа шақырылған, бірақ алқабилер алқасының құрамына іріктелмеген алқабиге кандидаттың мынадай шығыстары өтелуге жатады:

1) қылмыстық процесті жүргізетін органның шақыруы бойынша келуге байланысты шығыстар;

2) теміржол, су, автомобиль (таксиді қоспағанда) көлігімен және осы жерде бар көліктің басқа да түрлерімен жол жүру құны, ал қылмыстық процесті жүргізетін органның келісімімен — әуе көлігімен жол жүру құны; егер бұл шығыстар ұйым, жұмыс беруші тарапынан өтелмесе, қызметтік іссапарларға ақы төлеу үшін белгіленген нормалар бойынша тұрғын үй-жайды жалдау құны;

3) егер осы адамдар қылмыстық процесті жүргізетін органның талабы бойынша тұрақты тұрғылықты жерінен тыс жерде тұруға мәжбүр болса және тәуліктік шығыстар ұйым, жұмыс беруші тарапынан өтелмесе, тәуліктік шығыстар;

4) қылмыстық процесті жүргізетін органның талабы бойынша қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысуға жұмсалған барлық уақыт үшін орташа жалақы, орташа жалақы ұйым, жұмыс беруші тарапынан сақталатын жағдайларды қоспағанда;

5) қылмыстық процесті жүргізетін органның талабы бойынша тергеу немесе өзге де процестік әрекетті жүргізуге қатысу нәтижесінде сапасын жоғалтқан немесе жоғалған мүлікті қалпына келтіруге немесе сатып алуға жұмсалған шығыстар.

2. Мемлекеттік органдар мен ұйымдар жәбірленушінің, оның заңды өкілінің, куәгердің, аудармашының, маманның, сарапшының, куәнің, сотқа шақырылған, бірақ алқабилер алқасының құрамына іріктелмеген алқабиге кандидаттың қылмыстық процесті жүргізетін органның талабы бойынша қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысуға жұмсаған барлық уақыты үшін орташа жалақысын сақтауға міндетті.

3. Маман мен сарапшыға сондай-ақ өздеріне тиесілі, тапсырылған жұмысты орындау кезінде жұмсалған химиялық реактивтер мен басқа да шығыс материалдарының құны, сондай-ақ жұмысты орындау үшін жабдықтарды, коммуналдық және басқа да қызметтерді пайдаланғаны үшін өздері төлеген ақы өтеледі.

4. Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде жұмсалған шығыстар осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген адамдардың өтініші бойынша қылмыстық процесті жүргізетін органның қаулысы негізінде заңнамада белгіленген мөлшерде өтеледі. Көрсетілген шығыстарды төлеу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды. Көрсетілген шығыстар осы баптың бірінші бөлігінде аталған адамдарды тергеу әрекетіне қатысуға тартқан тараптың есебінен не осы Кодексте көзделген басқа да жағдайларда өтелуі мүмкін. Осы баптың бірінші бөлігінің 1), 2) және 4) тармақтарында көзделген шығыстар қылмыстық процесті жүргізетін органның бастамасы бойынша заңнамаға сәйкес өтелуі мүмкін.

Ескерту. 176-бапқа өзгеріс қазақ тілінде енгізілді, орыс тіліндегі мәтін өзгермейді, Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 3 шілдедегі № 84-VI Заңына сәйкес (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

ҚПК-нің 176-бабының нормалары осы баптың 1-бөлігінде көрсетілген адамдардың шығыстарын мемлекет қаражаты есебінен өтеу тәртібін реттейді. ҚПК-нің 176-бабының 1-бөлігінде келтірілген, қылмыстық процеске қатысуына байланысты шығыстары өтелуі мүмкін адамдардың тізбесі түпкілікті болып табылады.

Жоғарыда аталған адамдардың шығыстары, кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, негізінен, қылмыстық процесті жүргізетін органның шақыруы бойынша келуге байланысты (жол жүру, тұру) расталған және республикалық бюджет есебінен өтелуге жататын шығыстарды; тәуліктік шығыстарды; орташа жалақыны; жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, олардың заңды өкілдерінің, адвокаттардың, куәгердің, аудармашының, маманның, сарапшының, куәнің, алқабилер алқасының құрамына іріктелмеген алқабиге кандидаттың өзге де объективті шығыстарын қамтиды.

Осы баптың 1, 4-бөліктерінің нормаларының мәні бойынша жоғарыда аталған шығыстар оларды тергеу немесе процестік әрекеттерге қатысуға тартқан тараптың қаражаты есебінен, ал жекелеген жағдайларда тіпті ұйымның, жұмыс берушінің қаражаты есебінен де өтелуі мүмкін.

Барлық жағдайларда жоғарыда аталған адамдардың (адвокаттан басқа), егер олар мемлекеттік органдар мен ұйымдарда жұмыс істесе, орташа жалақысы сақталады (ҚПК-нің 176-бабының 2-бөлігі).

Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде жұмсалған шығыстар ҚПК-нің 176-бабының 1, 3-бөліктерінде көрсетілген адамдардың өтініші бойынша қылмыстық процесті жүргізетін органның қаулысы негізінде өтеледі.

Жалпы алғанда, көрсетілген шығыстарды республикалық бюджет қаражаты есебінен төлеу тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 9 қазандағы № 1070 «Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде адамдар шеккен шығыстарды өтеудің кейбір мәселелері туралы» қаулысымен реттеледі. Жоғарыда аталған қаулымен бекітілген Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде адамдар шеккен шығыстарды төлеу қағидаларының толық мәтіні ҚПК-нің 71-бабының нормаларына берілген түсініктемеде келтірілген.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне Марат Чекишевич Қоғамовтың 2020 жылғы түсініктемесі. Заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар