Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 77-бабына түсініктеме. Азаматтық жауапкердің өкілдері
1. Азаматтық жауапкердің өкілдері деп қылмыстық процесте азаматтық жауапкердің заңды мүдделерін заңға сәйкес білдіруге құқылы және қылмыстық процесті жүргізетін органның қаулысымен оған қатысуға жіберілген адвокаттар мен өзге де адамдар танылады.
2. Азаматтық жауапкердің өкілдері Азаматтық процестік кодекске сәйкес өздері өкілдік ететін жеке немесе заңды тұлғалармен бірдей процестік құқықтарға ие болады.
3. Азаматтық жауапкердің өкілі өкілдік ететін адамның мүдделеріне қайшы келетін қандай да бір әрекеттер жасауға құқылы емес.
4. Азаматтық жауапкердің процеске жеке өзі қатысуы оның осы іс бойынша өкілінің болу құқығынан айырмайды.
Өзінің атауында ҚПК-нің 77-бабы азаматтық жауапкерді іс бойынша өкілінің болуына құқығы бар қылмыстық процестің қатысушысы ретінде нақты айқындайды. Азаматтық жауапкер өкілінің процестік мәртебесі, негізінен, азаматтық талапкер өкілінің процестік мәртебесінен ерекшеленбейді. Сонымен бірге азаматтық жауапкерлердің барлығы бірдей өкілдің заң көмегін пайдаланбайды. Бұл, әдетте, айыпталушы мен азаматтық жауапкердің бір тұлға болып табылуымен байланысты (қылмыстық процесті жүргізетін органның әртүрлі қаулыларымен ресімделген), оның мүдделерін қорғаушы (адвокат) білдіреді. Жалпы алғанда, тапсырма бойынша өкіл бола алатын адамдардың тізбесі АПК-нің 58-бабында белгіленген.
Азаматтық жауапкердің өкілі, әдетте, айыпталушы мен азаматтық жауапкер бір тұлға болып табылмайтын жағдайларда, мысалы, қылмыстық құқық бұзушылықты кәмелетке толмаған немесе әрекетке қабілетсіз адам жасауы салдарынан мүліктік зиян келтірілген кезде пайда болады. Мұндай жағдайда өкіл (адвокат) келісім бойынша аталған адамдардың әрекеттері үшін жауапты ата-аналарының, қорғаншыларының, қамқоршыларының заңды мүдделерін қорғайды (мәні бойынша, өкіл заңды өкілдердің құқықтары мен мүдделерін қорғайды). Сондай-ақ заңға сәйкес қылмыстық құқық бұзушылық немесе есі дұрыс емес адамның әрекеті салдарынан келтірілген зиян үшін мүліктік жауаптылықта болатын заңды тұлға да өкілінің болуына құқылы.
ҚПК-нің 77-бабының 2-бөлігіне сәйкес өкілдің өкілеттіктері АПК-нің 60-бабының нормаларымен реттеледі және жоғарыда сипаттағанымыздай, өкілдік беруші берген сенімхатта арнайы көзделуге тиіс (ҚПК-нің 76-бабының 1, 3–4-бөліктеріне түсініктемені қараңыз). Азаматтық талапкердің өкілі сияқты, азаматтық жауапкердің өкілі де өзі өкілдік ететін адаммен бірдей құқықтарға ие болады. Алайда азаматтық жауапкер өкілінің құқықтарына сипаты бойынша тек өкілдік берушінің өзі ғана жүзеге асыра алатын әрекеттерді жасау кірмейді (мысалы, талаптың мәні бойынша айғақтарды тек азаматтық жауапкердің өзі ғана бере алады). Сол сияқты ол іс бойынша қорғаушының қызметіне қатысты тыйым салынған әрекеттерді де жасауға құқылы емес (ҚПК-нің 70-бабының 5-бөлігі).
Кәмелетке толмаған немесе қорғаншылықта не қамқоршылықта жүрген адамдар; іске судья, прокурор, тергеуші, анықтаушы, сот отырысының хатшысы, сот приставы, куә, сарапшы, маман, аудармашы, куәгер және т.б. ретінде қатысқан адамдар (ҚПК-нің 94-бабы) азаматтық жауапкердің өкілдері бола алмайды. Мұндай өкілді іске қатысудан шеттету туралы мәселені қылмыстық процесті жүргізетін орган дәлелді қаулы шығару арқылы шешеді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулары Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
