169-бапқа түсініктемелер. Талап қою нысанасын немесе негізін өзгерту, Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің талап қою талаптарын ұлғайту немесе азайту
1. Талап қоюшы талап қоюдың негізін немесе нысанасын өзгертуге, істі сот талқылауына дайындау аяқталғанға дейін не қосымша процестік әрекеттерді жүргізу қажеттілігі болмаған кезде сот кеңесу бөлмесіне шығарылғанға дейін жазбаша өтініш беру жолымен талап қою талаптарының мөлшерін ұлғайтуға немесе азайтуға құқылы. Талап қоюдың негізін немесе нысанасын өзгерту, талап қою талаптарының мөлшерін ұлғайту немесе азайту туралы, егер мұндай тәртіп заңда белгіленген немесе шартта көзделген болса, дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібі сақталғаннан кейін мәлімделуі мүмкін.
2. Талап қоюдың нысанасы мен негізін бір мезгілде не кез келген ретпен өзгерту талапкердің жаңа талап қоюын және талапкердің бұрын берілген талап қоюдан бас тартуын білдіреді, бұл бұрын берілген талап қою арызы бойынша іс бойынша іс жүргізуді тоқтатуға әкеп соғады. Дауды (жанжалды) медиация тәртібімен реттеу туралы келісім жасалған жағдайда, талап қою нысанасы мен негізін бір мезгілде не кез келген ретпен өзгертуге жол беріледі.
3. Сот өз бастамасы бойынша талап қоюдың нысанасын немесе негізін өзгертуге құқылы емес.1. Талапкер істі сот талқылауына дайындау аяқталғанға дейін жазбаша өтініш беру арқылы талап қоюдың негізін немесе нысанасын өзгертуге, талап қою талаптарының мөлшерін ұлғайтуға немесе азайтуға құқылы. Мұндай әрекеттер істі дайындау сатысында жүзеге асырылады, осылайша екінші Тарап процеске дайындала алады және іс бойынша іс жүргізуді кейінге қалдыруға негіз жоқ.Мұндай әрекеттерді сотты кеңесу бөлмесіне шығарғанға дейін жүзеге асыру ережелерден ерекшелік болып табылады. Жауапкер объективті себептермен істі сот талқылауына дайындау сатысына қатыспаған және тек сот отырысына келген жағдайлар осындай болуы мүмкін. Шарттары талап қоюдың негізін немесе нысанасын өзгертуді, талап қою талаптарының мөлшерін ұлғайтуды немесе азайтуды талап ететін татуластыру рәсімдері шеңберінде тараптар келісімге қол жеткізген жағдайлар жоққа шығарылмайды. Бірақ мұндай өтінішті қанағаттандырудың маңызды шарты-қосымша іс жүргізу әрекеттерін жүргізу қажеттілігінің болмауы.Егер заңда белгіленген немесе шартта дауды өзгертілетін талаптар бойынша реттеудің сотқа дейінгі тәртібі көзделген болса, мұндай өзгерістер осы тәртіп сақталғаннан кейін ғана мәлімделуі мүмкін. Мысалы, банк жауапкердің шарттары мен өтеу мерзімдерін бұзуына байланысты несие бойынша берешектің барлық сомасын мерзімінен бұрын өндіріп алу туралы талап арызбен сотқа жүгінді. Сот отырысында банк талап қою нысанасын шартты сол негіздер бойынша бұзуға өзгертеді. Мұндай жағдайда шартты бұзу жөніндегі талаптарды қарау АК-нің 402-бабы екінші тармағының талаптарына сәйкес дау алдын ала реттелгеннен кейін ғана мүмкін болады.2. Талап қоюдың нысанасы мен негізін бір мезгілде не кез келген ретпен өзгерту талапкердің жаңа талап қоюын және талапкердің бұрын берілген талап қоюдан бас тартуын білдіреді, бұл бұрын берілген талап қою арызы бойынша іс бойынша іс жүргізуді тоқтатуға әкеп соғады. Сот түсініктеме берілген нормада көзделген талап қоюдың нысанасы мен негізін бір мезгілде өзгертудің құқықтық салдарын түсіндіреді және қойылған талап бойынша ұстанымын анықтайды. Көрсетілген норманы орындау үшін судья талап қоюшыдан талап қоюдан бас тартуға байланысты іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы өтінішті іріктейді және АІЖК-нің 278-бабының екінші бөлігінде көзделген оның құқықтық салдарын түсіндіреді.
Егер талапкер талап қоюдан жазбаша түрде бас тартпаса, бірақ талап қоюдың негізін де, нысанасын да өзгертуді талап етсе, сот талапкердің талап қоюдан бас тартуына байланысты іс бойынша іс жүргізуді де тоқтата алады, өйткені іс жүзінде жаңа талап қою талаптары қойылып, талапкердің талап қоюдан бас тарту фактісі АІЖК-нің 26-тарауында белгіленген тәсілдермен тіркеледі. Азаматтық іс Жаңа талап қою бойынша қозғалады және АІЖК көздеген тәртіппен қаралады. Талапкер АІЖК-нің 279-бабының 8) тармақшасында көрсетілген негіздер бойынша өтінішті қараусыз қайтару туралы соттан сұрай алады. Талап қою нысанасы мен негізін бір мезгілде не кез келген ретпен өзгертуге дауды (жанжалды) медиация тәртібімен реттеу туралы келісім жасалған жағдайда ғана жол беріледі. Мұндай ережелер Тараптарға қақтығысты еңсеруге және медиацияның мақсаттарына сәйкес келетін талап қоюдың мәні мен негізінен тыс шығуға мүмкіндік береді. Мұндай жағдайда іс бойынша іс жүргізу дауды (жанжалды) медиация тәртібімен реттеу туралы келісімнің бекітілуіне байланысты тоқтатылады.3. Сот өз бастамасы бойынша талап қоюдың нысанасын немесе негізін өзгертуге құқылы емес. Қорғау әдісін таңдау құқығын тараптар өздері таңдайды, сондықтан соттың қойылған талаптардың мазмұнына араласуы қарастырылмаған.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы