209-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК экономикалық контрабандасы

     1. Осы Кодекстің 250-бабында көрсетілгендерді қоспағанда, тауарларды немесе өзге де заттарды Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы ірі мөлшерде өткізу кедендік бақылаудан басқа немесе жасыра отырып не құжаттарды немесе кедендік сәйкестендіру құралдарын алдап пайдалана отырып жасалған не кедендік шекара арқылы өткізуге тыйым салынған немесе шектелген тауарларды, заттарды декларацияламауға немесе дұрыс декларацияламауға ұштасқан және оларға қатысты кедендік шекара арқылы өткізудің арнайы қағидалары белгіленген құндылықтарды, —    

екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде мүлкі тәркіленіп не онсыз, не төрт айдан алты айға дейінгі мерзімге тыйым салынып, не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не бас бостандығынан айыра отырып, екі айдан бес айға дейінгі кезең үшін айыппұл салуға жазаланады үш жылға дейінгі мерзімге жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салынады немесе бір айға дейінгі кезеңде сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде не ондай айыппұл салынбайды.      

2. Дәл сол әрекет:    

а) бірнеше рет;      

б) адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып;      

в) кедендік бақылауды жүзеге асыратын тұлғаға күш қолдану арқылы, —      

мүлкі тәркіленіп, екі жылдан бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, жасалған іс-әрекеттер:      

а) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам не оған теңестірілген адам, егер олар өзінің қызметтік жағдайын пайдаланумен ұштасқан болса; б) ұйымдасқан топ, —      

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге, ал А) тармағында көзделген жағдайларда - мүлкі тәркіленіп, жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

Ескерту. Егер өткізілген тауарлардың құны бір мың айлық есептік көрсеткіштен асатын болса, осы бапта көзделген іс-әрекеттер ірі мөлшерде жасалды деп танылады.      

Экономикалық контрабанданың қоғамдық қауіптілігі оның мемлекеттің экономикалық мүдделеріне зиян келтіретіндігімен көрінеді, өйткені мемлекет әкелінетін және әкетілетін тауарларға белгіленген баждар мемлекеттік бюджетке түспейді. Бұдан басқа, республикадан әкетуге тыйым салу олардың біздің еліміздің экономикасы үшін маңыздылығына байланысты тауарлар (мысалы, стратегиялық мақсаттағы шикізат) әкетіледі.    

Қазақстанның экономикалық тұрақтылығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ететін кедендік шекара арқылы тауарлар мен заттарды өткізудің мемлекет белгілеген тәртібі мен қағидалары экономикалық контрабанданың объектісі болып табылады.     

ҚР Жоғарғы соты 1997 жылғы 18 шілдедегі "контрабанда үшін қылмыстық жауаптылық туралы заңнаманы қолдану практикасы туралы" қаулысының 1-тармағында (елшісінен бастап). изм. және қосымша) контрабанданың тікелей объектісі (ҚК 209 — бабы) мемлекеттің экономикалық мүдделері, ал ҚР ҚК 250-бабы бойынша сараланатын контрабанда кезінде қоғамдық және мемлекеттік қауіпсіздік мүдделері танылатынын атап көрсетеді.      

Қылмыстың мәні тізбесі 2003 жылғы 5 сәуірдегі ҚР Кеден кодексінің 7-бабында берілген тауарлар мен өзге де заттар болып табылады., халықаралық тасымалдау үшін пайдаланылады. Оларға мыналар жатады: халықтардың көркемдік, ғылыми, тарихи және археологиялық құндылықтары — өнер туындылары маңызды мәдени құндылықтар; тарихи құндылығы бар және көрсетілген маңызы бар өзге де заттар бар көне заттар; зияткерлік меншік объектілері; жойылып кету қаупі төнген жануарлар мен өсімдіктердің түрлері, олардың бөліктері немесе туындылары.      

Осы қылмыстың нысанасы сондай-ақ кедендік шекара арқылы өткізуге тыйым салынған немесе шектелген тауарлар мен құндылықтар болуы мүмкін, оларға қатысты кедендік шекара арқылы өткізудің арнайы қағидалары белгіленген, олардың тізбесі "ҚР шекарасы арқылы декларациялау және өткізу тәртібі туралы"ҚР Кеден комитетінде белгіленген. Контрабанда заттарының құны мемлекеттік реттелетін бағалар негізге алына отырып, егер осы заттарға осындай бағалар болса, басқа жағдайларда — қылмыс жасалған кездегі кедендік құннан айқындалады. Көрсетілген тәртіппен құнын айқындау мүмкін болмаған кезде (мысалы, жалған спирттік ішімдіктер, басқа да жалған тауарлар контрабандасы жағдайында) ол кеден заңнамасында белгіленген ережелерге сәйкес сарапшының қорытындысы негізінде белгіленеді.      2003 жылғы 5 сәуірдегі ҚР Кеден кодексінде 34 — тарауда жеке тұлғалардың тауарлар мен көлік құралдарын өткізу шарттары, ал 48-тарауда тауарларды декларациялау келтіріледі.      

Есірткі құралдарының; психотроптық; улы; күшті әсер ететін; улы; радиоактивті немесе жарылғыш заттардың; қару-жарақтың, әскери техниканың, жарылғыш құрылғылардың; атыс қаруы мен оқ-дәрілердің; жаппай қырып-жоятын қаруды жасау үшін пайдаланылуы мүмкін ядролық, химиялық, биологиялық және басқа да жаппай қырып-жоятын қарудың, материалдар мен жабдықтардың орнын ауыстыру қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады ҚР ҚК 250-бабы бойынша контрабанда заттарының мөлшері мен санынан.      

Экономикалық контрабанданың объективті жағы жоғарыда аталған заттардың ҚР кедендік шекарасы арқылы өткізілуінен көрінеді:      

- кедендік бақылаудан басқа;     

- кедендік бақылаудан жасырумен;      

- құжаттарды немесе кедендік сәйкестендіру құралдарын алаяқтықпен пайдалана отырып;      

- кедендік шекара арқылы өткізуге тыйым салынған немесе шектелген тауарларды, заттарды және оларға қатысты кедендік шекара арқылы өткізудің арнайы қағидалары белгіленген құндылықтарды декларациялаусыз;      

- кедендік шекара арқылы өткізуге тыйым салынған немесе шектелген тауарларды, заттар мен құндылықтарды, оларға қатысты кедендік шекара арқылы өткізудің арнайы қағидалары белгіленген тауарларды, заттар мен құндылықтарды дұрыс декларацияламай.      

Контрабанда деп тауарлардың немесе өзге де құндылықтар мен заттардың Қазақстан Республикасының мемлекеттік немесе кедендік шекарасы арқылы заңсыз өткізілуі түсініледі.      

ҚР Кеден кодексінің 9-бабына сәйкес өткізу деп ҚР кеден аумағына әкелу немесе осы аумақтан тауарларды немесе өзге де заттарды әкету жөнінде іс-әрекеттер жасауды түсіну керек. Әкелу және әкету деп контрабанда заттарының кез келген тәсілмен орнын ауыстыруын (көліктің кез келген түрімен, оның ішінде әуе арқылы тасымалдау немесе жөнелту, пошта арқылы жіберу, қолда, киім қалтасында, қол жүгінде және т.б. тасымалдау) түсіну керек. Бұл ретте, ҚР кедендік аумағына әкелу кезінде тауар ҚР кедендік шекарасын физикалық кесіп өткен сәттен бастап, әкету кезінде — кедендік декларация берілген сәттен бастап өткізілген деп танылады.      

Кедендік аумақ пен кедендік шекара ұғымы ҚР Кеден кодексінің 6-бабында айқындалған, ал мемлекеттік шекара ұғымы 1993 жылғы 13 қаңтардағы "ҚР Мемлекеттік шекарасы туралы" ҚР Заңында көрсетілген (елшіден бастап). изм. және қосымша).      Осы баптың диспозициясына сәйкес заңсыз болып табылады:      

- тауарларды (заттарды) кедендік бақылаудан басқа өткізу оларды кедендік ресімдеуді жүргізу үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында және кеден органдарында айқындалған кедендік бекеттерден, өткізу пункттерінен және өзге де орындардан тыс немесе оны өндіру үшін белгіленген уақыттан тыс жіберу мен тасымалдаудан тұрады;      

- тауарларды (заттарды) кедендік бақылаудан жасыру оларды анықтауды қиындататын кез-келген әдісті білдіреді (мысалы, жасыру, оларды тасымалдау кезінде кэштерді пайдалану немесе кейбір заттарға басқалардың түрін беру және т. б.);      

- құжаттарды немесе кедендік сәйкестендіру құралдарын алдап пайдалану кеден органдарына, сондай-ақ шекаралық бақылауды жүзеге асыратын тұлғаларға жарамсыз, заңсыз жолмен алынған, жалған, сондай-ақ жалған мәліметтерді қамтитын құжаттарды ұсынуды не басқа объектілерге жататын түпнұсқалық сәйкестендіру құралын ұсынуды көздейді. Кедендік сәйкестендіру құралдарын пайдалану деп жалған пломбаларды, мөрлерді, мөртабандарды, цифрлық, әріптік немесе басқа таңбалауды, сәйкестендіру белгілерін, фотосуреттерді және т. б. пайдалану түсініледі.;      

- декларацияламау немесе дұрыс емес декларациялау — бұл тыйым салынған немесе өткізуге шектелген не айналымнан алынған тауарларға немесе өзге де құндылықтар мен заттарға қатысты заңнамада белгіленген ережелерге сәйкес кедендік декларацияны тапсыру міндетін орындамау не тиісінше орындамау.      

ҚР ҚК 209, 250-баптарында көзделген қылмыстар жасағаны үшін кінәлі деп танылған адамдардың көлік құралдарын пайдалана отырып, контрабандалық тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды ҚР кедендік шекарасы арқылы әкелу немесе әкету жолымен заңсыз өткізу фактілерін анықтаған кезде контрабанда кезінде пайдаланылған көлік құралдарының тағдырын олардың белгіленген тәртіппен танылғанына немесе танылмағанына байланысты шешу қажет. заң бойынша қылмыс құралы ретінде іс бойынша заттай дәлелдемелермен.      

Көлік құралы кедендік бақылаудан басқа, контрабанда заттарын кедендік шекара арқылы өткізу құралы ретінде қызмет еткенде, сондай-ақ оны контрабанда заттарын кедендік бақылаудан жасыру үшін пайдаланудың өзге де жағдайларында (атап айтқанда, көлік құралының, оның жекелеген агрегаттары мен бөліктерінің техникалық параметрлерін өзгерту, контрабанда заттарын бензин багында, түбінің астында тасымалдау арқылы) қылмыс құралы ретінде танылуы тиіс автомашиналар, жасырын сыйымдылықтар құрылғылары және көлік құралының жабдықтары кэштермен, өзге де құрылғылармен, контрабандалық заттарды табуды қиындатады және т.б.).      

Оның меншік иесі контрабанда құралы ретінде пайдаланған және заттай дәлелдеме ретінде танылған көлік құралы (ҚР ҚІЖК 121-бабының 3-бөлігінің 1-тармағы) тәркіленуге жатады. Контрабанда заттары деп танылған не қылмыс құралы ретінде пайдаланылған тауарлардың, өзге де құндылықтардың немесе көлік құралдарының меншік иесінің ниеті контрабандаға қатысуды және оның мүлкін кедендік шекара арқылы контрабандалық жолмен өткізуді не осы мүлікті басқа адамдардың контрабанда құралы ретінде пайдалануын қамтымаған жағдайда, мұндай мүлік тәркіленуге жатпайды.      

ҚР ҚК 209-бабы бойынша қылмыстық жауаптылықтың міндетті шарты ірі залал болып табылады. ҚР ҚК 209-бабының ескертпесіне сәйкес, егер өткізілген тауарлардың құны қылмыс жасалған кезде ҚР заңнамасында белгіленген бір мың айлық есептік көрсеткіштен асатын болса, қылмыс ірі мөлшерде жасалған деп танылады.      

Қылмыстық жазаланатын контрабанданы әкімшілік тәртіппен жазаланатын контрабандадан, сондай-ақ тауарлар мен заттарды кедендік шекара арқылы өткізумен ұштасатын кедендік ережелерді бұзудан шектейтін мән-жайлар экономикалық контрабанданың ірі мөлшері не оларға қатысты арнайы қағидалар белгіленген заттарды өткізу болып табылады.     

ҚК-нің 209-бабында көзделген іс-әрекеттерді ірі мөлшерде жасалған деп тану кезінде кедендік бақылаудан басқа немесе жасырып, не құжаттарды немесе кедендік сәйкестендіру құралдарын алдап пайдалана отырып, кедендік шекара арқылы өткізілген тауарлардың немесе өзге де заттардың бір бөлігінің ғана құны, сондай-ақ Кедендік бақылау арқылы өткізуге тыйым салынған немесе шектелген құны назарға алынуға тиіс кедендік шекара арқылы өткізудің арнайы ережелері белгіленген, декларацияланбаған немесе дұрыс декларацияланбаған тауарлардың, заттар мен құндылықтардың шекарасы.      

Контрабанда жасау объективті түрде кеден органдары алатын міндетті төлемдер мен салықтарды төлеуден жалтарумен байланысты, ол тауарларды немесе өзге де құндылықтарды заңсыз өткізумен бір мезгілде кінәлінің тікелей ниетімен қамтылады және, әдетте, осы ауыстырудың мақсаты болып табылады, сондықтан бұл әрекеттер салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден жалтарғаны үшін қосымша біліктілікке жатпайды.      

Мұндай біліктілік контрабанданың құрамын құрайтын және салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден қылмыстық жалтару әрекеттері әртүрлі уақытта жасалған жағдайларда ғана орын алуы мүмкін.      

Кедендік және өзге де құжаттарды (қызметтік жалғандық, төлем белгілерін қолдан жасау, құжаттарды қолдан жасау) алаяқтық пайдаланудың элементтері болып табылатын іс-әрекеттер де қосымша біліктілікті талап етпейді.      

Контрабандамен қатар, валютамен, есірткі құралдарымен, атыс қаруымен және оқ-дәрілермен және т. б. байланысты немесе кедендік (тиісінше шекаралық, валюталық, есірткіге және т. б.) қарағанда өзге бақылау объектісі болып табылатын мемлекеттік шекараны бұза отырып, өзге де қылмыстар жасалған жағдайларда, жасалған іс мынадай тәртіппен саралануы тиіс қылмыстық заңның тиісті нормаларында көзделген жасалған қылмыстардың жиынтығы.      Бұл қылмыс аяқталды деп танылады:      

— заңсыз жүзеге асырылатын әкелу және әкету кезінде-шекараны тікелей кесіп өткен сәттен бастап;      

- заңды орын ауыстыру түрімен жүзеге асырылатын әкелу кезінде-кедендік ресімдеу аяқталған сәттен бастап, ал арнайы қағидалар белгіленген заттарға қатысты-шекаралық бақылау рәсімі аяқталған сәттен бастап;     

— заңды орын ауыстыру түрімен жүзеге асырылатын әкету кезінде-кедендік ресімдеу аяқталған сәттен бастап.      Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам.     

Субъективті жағынан талданатын қылмыс тек тікелей ниеттің болуымен сипатталады. Кінәлі адам тауарды заңсыз (тыйым салынған тәсілмен) тасымалдайтынын түсінеді, қоғамдық қауіпті салдардың басталуын болжайды және оны қалайды.      

Ниеті әртүрлі адамдарға тиесілі тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды, оның ішінде өзіне де заңсыз өткізуге бағытталған адам контрабанда заттарының бірге алынған (бірлесіп өткізілетін) көлемінің барлығын контрабанда үшін жауапты болуға тиіс. Мұндай заңсыз өткізілетін тауардың немесе өзге де құндылықтар мен заттардың жекелеген бөлігінің иесі, оның ниеті контрабанда заттарының қалған бөлігін заңсыз өткізу жөніндегі басқа адамдардың іс-әрекеттерін қамтымайтын болса, өзіне тиесілі мүлікті контрабандаға ғана қылмыстық жауаптылықта болады. Сондай-ақ, контрабанда заттарының иелері болып табылмаса да, мұндай заттарды кеден шекарасы арқылы ақылы түрде заңсыз өткізгені үшін кінәлі адамдардың іс-әрекеттері курьер ретінде білікті болуы керек.      Экономикалық контрабанданың біліктілік белгілері:      

а) бірнеше рет жасалған;      

б) лауазымды адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып;      

в) кедендік бақылауды жүзеге асыратын тұлғаға күш қолдану арқылы жүзеге асырылады.      

Контрабанда, егер оны бір адам екі немесе одан да көп рет жасаса, бірнеше рет жасалған деп танылады. Бұл ретте ол үшін бұрынғы соттылықтың заңда белгіленген тәртіппен алынбағанын немесе өтелмегенін не бұрын жасалған контрабанда үшін адамның қылмыстық жауаптылықтан босатылмағанын немесе алдыңғы қылмыс үшін қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өтпегенін анықтау міндетті түрде қажет.      

Лауазымды адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып жасаған экономикалық контрабандамен ҚР Жоғарғы соты 1997 жылғы 18 шілдедегі "контрабанда үшін қылмыстық жауаптылық туралы заңнаманы қолдану практикасы туралы" қаулысында (елшісімен бірге). изм. және қосымша) қызметтің борышы бойынша Кедендік немесе шекаралық бақылауды жүзеге асыруға, ҚР мемлекеттік немесе кедендік шекарасы арқылы өткізілген тауарларды немесе өзге де құндылықтарды немесе заттарды тексеріп қарау жөніндегі тиісті іс-қимылдарды жүзеге асыруға және осы шекараны кесіп өтуге рұқсат беруге міндетті тұлға осындай болып саналуға тиіс екендігі түсіндірме береді. Мұндай лауазымды адамдар контрабанда жасаған кезде лауазымдық қылмыстар туралы қылмыстық заңның баптары бойынша қосымша біліктілік талап етілмейді. Сонымен бірге, өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып контрабанда жасаған өзге де адамдар лауазымдық қылмыстар туралы қылмыстық заңның және ҚК-нің 209-бабының тиісті бөлігінің қолданылуға жататын нормасында көзделген қылмыстардың жиынтығы бойынша осы саралау белгісіне сілтеме жасамай жауапты болады.      Қызметтік жағдайды пайдалана отырып контрабанда жасаған лауазымды тұлғалар — бұл қызметтік жағдайы оларға кедендік бақылауды жүзеге асыруға немесе тауарларды кедендік тексерусіз шекара арқылы тасымалдауға құқық беретін тұлғалар. Мұндай адамдардың қызметі екі шартқа жауап беруі тиіс: адамның лауазымдық жағдайы; тауарларды немесе заттарды ҚР кедендік шекарасы арқылы заңсыз өткізу кезінде оның өзінің қызметтік жағдайын пайдалануы.      

Кедендік бақылауды жүзеге асыратын адамға зорлық-зомбылық қолдану арқылы экономикалық контрабанда жасау қолданылған зорлық-зомбылық жеңіл, орташа ауырлықтағы немесе денсаулыққа ауыр зиян келтірген жағдайда ғана ҚР ҚК 209-бабы 2-бөлігінің "в" тармағы бойынша саралануы тиіс. Аса ауыр зардаптардың басталуы, ауыр зиян келтіру немесе өлімнің басталуы ҚР ҚК 209, 103 және 96-баптарының жиынтығы бойынша біліктілікті талап етеді.      

Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, жасалған іс-әрекеттер экономикалық контрабанданың ерекше саралаушы белгілері деп танылады:      

- мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам не оған теңестірілген адам, егер олар өзінің қызметтік жағдайын пайдаланумен ұштасса;      

- ұйымдасқан топ.      

Аталған белгілер ҚР ҚК 193-бабының 3-бөлігі "а" және "б" тармақтарын талдау кезінде қаралған белгілермен бірдей.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы