27-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі азаматының әрекетке қабілеттілігін шектеу
Жүйелі маскүнемдік, сондай-ақ алкогольді немесе есірткіні теріс пайдаланатын азаматтың отбасының ауыр материалдық жағдайына әкелетін есірткіге тәуелділік оның әрекет қабілеттілігін шектеуге дербес негіз болады. Маскүнемдіктің немесе есірткіні қолданудың жекелеген жағдайлары азаматтың әрекет қабілеттілігін шектеуге әкеп соқтырмайды, дегенмен мұндай жауапкершілік заңнамада көзделген жағдайларда жауапкершілікке тартуға негіз бола алады.
Түсініктеме берілген бапта көзделген жағдайларда азаматтың әрекет қабілеттілігін шектеу үшін оның отбасы мүшелерінің саны маңызды емес. Маңыздысы, алкогольді немесе есірткіні теріс пайдалану нәтижесінде азамат отбасын қиын қаржылық жағдайға душар етеді. Бұл азаматтың табысын отбасының қажеттіліктеріне емес, сондай-ақ мүлікті алкоголь немесе есірткі сатып алу үшін пайдалануға байланысты болуы мүмкін. Отбасының ауыр қаржылық жағдайы алкогольді немесе есірткіні теріс пайдалану фактісіне себеп болуы керек.
Алкогольді немесе есірткіні теріс пайдаланатын азаматтың әрекетке қабілеттілігін шектеу үшін азаматтың отбасы ауыр қаржылық жағдайға түсетіні маңызды. Егер оның отбасы болмаса, бірақ тек өзін ауыр материалдық жағдайға қойса, онда бұл оның қабілеттілігін шектеуге негіз болмайды.
Алкогольді ішімдіктерді немесе есірткіні теріс пайдаланатын азаматтың отбасының ауыр материалдық жағдайы деп оның өмір сүру деңгейінің айтарлықтай төмендеуін де, осы теріс пайдаланудан туындаған осы деңгейдің айтарлықтай жоғарылауының мүмкін .стігін де түсіну керек.
Азаматтың отбасы қиын қаржылық жағдайға тап болды ма және отбасының бұл жағдайы азаматтың алкогольді немесе есірткіні теріс пайдалану фактілерімен байланысты ма деген мәселені сот шешеді.
Алкогольді ішімдіктерді немесе есірткіні теріс пайдалану салдарынан азаматтың әрекет қабілеттілігін шектеу туралы істерді сот АІЖК-нің 29-тарауында (255-259-Б.) айқындалған ерекше сот ісін жүргізу тәртібімен қарайды.
Сот әрекет қабілеті шектеулі деп таныған азаматқа қамқоршылық белгіленеді (КоБС 121-бабы).
Сот спирттік ішімдіктерді немесе есірткіні теріс пайдалану салдарынан әрекет қабілеті шектеулі деп таныған адамдар ұсақ тұрмыстық мәмілелерден басқа барлық мәмілелерді жасауға, сондай-ақ жалақыны, стипендияны, зейнетақыны немесе табыстың өзге де түрлерін алуға және оларға қамқоршының келісімімен ғана билік етуге құқылы. КоБС-тың 134-бабында көрсетілген мәмілелерді жасауға қамқоршының келісімі қорғаншылық және қамқоршылық органдарының рұқсатымен ғана берілуі мүмкін (КоБС-тың 135-бабын қараңыз).
Шағын тұрмыстық мәмілелер, оның ішінде оларды жасау сәтінде орындалмайтын, әрекет қабілеті шектеулі азаматтар өз бетінше, яғни қамқоршының келісімінсіз жасауға құқылы.
Алкогольді ішімдіктер мен есірткілерді теріс пайдалануды тоқтату кезінде азаматтың әрекет қабілеттілігін шектеуді жою тәртібі АІЖК-нің 260-бабында айқындалған.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
