864-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің зиянды өтету құқығын тану  

     Адамды, судьяны немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік берілген органды (лауазымды адамды) толық немесе ішінара оңалту туралы шешім қабылдағаннан кейін ол үшін зиянды өтеу құқығын тануға міндетті. Істі тоқтату, өзге де заңсыз шешімдердің күшін жою немесе оларды өзгерту туралы қаулының көшірмесі мүдделі тұлғаға пошта арқылы тапсырылады не жіберіледі. Бір мезгілде оған зиянды өтеу тәртібін түсіндіре отырып, хабарлама жіберіледі. Залалды өтеуге құқығы бар қайтыс болған адамның мұрагерлерінің, туыстарының немесе асырауындағылардың тұрғылықты жері туралы мәліметтер болмаған кезде оларға хабарлама әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік берілген органға (лауазымды адамға) жүгінген күннен бастап бес тәуліктен кешіктірілмей жіберіледі.

     Осы баптың ережелері соттың, органның (лауазымды адамның) заңсыз әрекеттерінен келтірілген зиянды өтеу құқығын тану тәртібін регламенттейді. ӘҚБтК-де оңалту ұғымының нақты және толық анықтамасы болмаса да, 48-тарауда толық және ішінара оңалту арасында ешқандай айырмашылық жоқ, бірақ осы баптың мәтіні бойынша мұндай анықтамалар қолданылады. ӘҚБтК 861-бабының мағынасы бойынша оңалту-бұл ӘҚБтК 741-бабының 1-7), 11) 2-тармақшаларында көрсетілген негіздер бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс қозғалған адамның кінәсіздігін мойындау.

     Қылмыстық процестегі толық оңалту деп құрамның болмауына, қылмыстық құқық бұзушылық оқиғасына және т.б. байланысты ақтау үкімін шығару түсініледі. ішінара оңалту деп соттың, уәкілетті органның айыптау көлемін азайту жағына қарай бастапқы процестік шешімнің күшін жою немесе өзгерту туралы шешім қабылдауы түсініледі. Осыдан сот, орган (лауазымды адам) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі оңалту негіздері бойынша тоқтату туралы қаулы шығара отырып, бұл адамның мүліктік залалды және (немесе) моральдық зиянды өтеу құқығын, егер бар болса, тануға міндетті екендігі туындайды.

     Азаматтың зиянды өтеу құқығын тану аталған орган оңалту туралы шешім қабылдай отырып, азаматқа оның құқығын оның назарына жеткізуге міндетті. Бұл ӘҚБтК-нің 864-бабында көрсетілген органға (лауазымды адамға) зиянды өтетуге құқығы бар адамға немесе мүдделі тұлғаға істі тоқтату туралы, өзге де заңсыз шешімдердің күшін жою немесе оларды өзгерту туралы қаулының көшірмесін табыс ету не пошта арқылы жіберу қажет екендігінде көрінеді.

     Бір мезгілде азаматқа зиянды өтеу тәртібін түсіндіре отырып, хабарлама жіберіледі. Хабарлама ӘҚБтК - нің 861-869-баптарына сәйкес азаматтың зиянды өтетуге барлық құқықтарын аудару болып табылады. Мұндай хабарламаның бір түрі күдіктіні, айыпталушыны, жәбірленушіні оның қылмыстық процестегі құқықтарымен таныстыру хаттамасына ұқсауға тиіс.

     Зиянды өтеу құқығын тану рәсімі мынадай кезеңдерді қамтиды:

     1) адамды толық немесе ішінара оңалту туралы шешім қабылдау;

     2) өзіне қатысты оңалту туралы шешім қабылданған адамға зиянды өтету құқығын тану;

     3) істі тоқтату туралы, өзге де заңсыз шешімдердің күшін жою немесе өзгерту туралы қаулының көшірмесін мүдделі тұлғаға тапсыру;

     4) мүдделі тұлғаға зиянды өтеу тәртібін түсіндіре отырып, хабарламалар жіберу.

     Біздің ойымызша, зиянды өтеу құқығын келесі логикалық тәртіпте тану дұрыс сияқты:

     а) ӘҚБтК-нің 866-бабының 1-бөлігіне сәйкес, адамды оңалту туралы шешім қабылдаған орган (лауазымды адам) оған келтірілген зиян үшін ресми кешірім сұрауға міндетті. Мұндай ресми кешірім жазбаша түрде, ресми немесе арнайы формада жасалған жөн.

     б) ресми кешірім жасаумен бір мезгілде зиянды өтеу тәртібін түсіндіре отырып хабарлама жасау.

     в) жасалған құжаттар, атап айтқанда: келтірілген зиян үшін ресми кешірім бланкісі және зиянды өтеу тәртібін түсіндіре отырып, істі тоқтату туралы не өзге де заңсыз шешімдердің күшін жою немесе оларды өзгерту туралы қаулының көшірмесімен бірге зиянды өтетуге құқығы бар адамға жеке табыс етілсін не пошта арқылы жіберілсін.

     Мұндай құжаттарды тапсырған кезде адамға, әрине, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істе хабарламаның қабылданғаны туралы қажетті белгі қою қажет .

     Пошта арқылы жіберу кезінде (бұл соттың немесе Құқық қорғау органының жұмысында ең қолайлы және орынды болып табылады), сондай-ақ адресатқа жіберу үшін осындай құжаттардың тіркелгені және адресаттың осы құжаттарды алғанын тіркегені туралы белгі қою қажет. Құжаттарды алу туралы хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберуге болады, сол сияқты істің қаралатын орны мен уақыты туралы ӘҚБтК-нің 743-бабының хабарламалары (хабарламалары) жіберіледі, өйткені баптың 3-бөлігіне сәйкес. ҚР Конституциясының 18-бабында адам мен азаматтың өз құқықтары мен мүдделерін қозғайтын құжаттармен, шешімдермен және ақпарат көздерімен танысуға құқығы бар, ал мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар осындай мүмкіндікті қамтамасыз етуге тиіс.

     Көрсетілген құжаттарды жөнелту бойынша барлық шығыстар оңалту туралы шешім қабылдаған органның (лауазымды адамның) қарамағындағы қаражат есебінен жүзеге асырылуға тиіс. Бұл үшін қажетті сомалар ҚР мемлекеттік бюджетінен не жергілікті бюджет есебінен күтпеген шығыстар ретінде бөлінуге тиіс.

     Қылмыстық процесте азаматты оңалту кезінде де осындай тәртіп көзделген. "Бюджет туралы" ҚР Заңында жыл сайын арнайы ұстаным бөлінеді, ол бойынша күтпеген шығыстарға, атап айтқанда, тергеу және сот қателіктері нәтижесінде туындаған зиянды өтеуге қаражат бөлінеді.

     ӘҚБтК-нің 864-бабында оңалту және зиянды өтеу туралы тиісті құжаттар азаматқа жіберілуі тиіс мерзім белгіленбейді. Мұндай мерзім абыройсыздықты болдырмау және зиянды өтеуге құқығы бар азаматтардың заңды құқықтары мен мүдделерін барынша қорғау мақсатында Ең аз болуы керек деген дұрыс сияқты.

     Залалды өтеуге құқығы бар қайтыс болған адамның мұрагерлерінің, туыстарының немесе асырауындағылардың тұрғылықты жері туралы мәліметтер болмаған кезде оларға хабарлама әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік берілген органға (лауазымды адамға) жүгінген күннен бастап бес тәуліктен кешіктірілмей жіберіледі.

     ӘҚБтК-нің 864-бабының бұл бөлігінде формализмнің жеткілікті элементі бар, өйткені оңалту және зиянды өтеу жөніндегі орган (лауазымды тұлға) тарапынан іс-әрекеттер осы органдарға осындай өтінішпен жүгінген кезде ғана орын алады.

     Бұл жағдайда органда (лауазымды адамда) оңалту және зиянды өтеу міндеті жоқ екенін атап өткен жөн, өйткені заң қайтыс болған адамның туыстарының немесе асырауындағы адамдардың орналасқан жерін белгілеуге қатаң нұсқау бермейді.

     Мұндай адамның туыстары немесе асырауындағы адамдар болса да, олар көп жағдайда оңалту фактісі туралы білмейді деген тұжырым жасау қисынды, өйткені мұндай жағдайларда заң оларға қандай да бір қол жетімді жолмен хабарлауға міндетті емес. Осы сәт қайтыс болған азаматтың туыстарының немесе асырауындағы адамдардың зиянды өтеу құқығын іске асыру кезіндегі Елеулі олқылық болып табылады.

     Әрбір мұрагердің (жақын туысының, жұбайының/зайыбының) соттарға зиянды өтеу құқығын тану туралы талап қоя отырып, бірнеше рет жүгінуін болдырмау мақсатында мемлекеттік органдар зиянды өтеу туралы істі қарауға дайындау сатысында барлық жақын туыстарының іске талапкер тарапынан үшінші тұлға ретінде қатысуы туралы мәселені шешуі және оларға зиянды өтеу құқығын түсіндіру қажет. ҚР АІЖК сәйкес дербес талап қою.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы