862-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерін қарауға уәкілетті соттың, органның (лауазымды адамның) заңсыз әрекеттері нәтижесінде келтірілген зиянды өтетуге құқығы бар адамдар  

     1. Іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларын заңсыз қолдану нәтижесінде адамға келтірілген зиян әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті судьяның, органның (лауазымды адамның) кінәсіне қарамастан республикалық бюджеттен толық көлемде өтеледі.

     2. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті судьяның, органның (лауазымды адамның) заңсыз әрекеттері нәтижесінде келтірілген зиянды өтетуге құқығы бар:

     1) Осы Кодекстің 745-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген адамдар;

     2) Егер іс бойынша іс жүргізу Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді болғызбайтын мән – жайлардың болуына қарамастан басталған болса, осы Кодекстің 741-бабы бірінші бөлігінің 1) - 7) және 11) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша іс бойынша іс жүргізуді бастауға тиіс емес, ал басталған іс тоқтатылуға жататын адамдар немесе олар анықталған сәттен бастап тоқтатылған жоқ.

     3. Жеке тұлға қайтыс болған жағдайда зиянды өтеу құқығы белгіленген тәртіппен оның мұрагерлеріне өтеді.

     4. Егер іс бойынша іс жүргізу процесінде ерікті өзін-өзі келісу арқылы шындықты анықтауға кедергі келтіргені және сол арқылы осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген салдардың туындауына ықпал еткені дәлелденсе, зиян адамға өтелуге жатпайды.

     5. Осы баптың қағидалары осы баптың екінші бөлігінің 2) тармақшасында көрсетілген мән-жайлар болмаған кезде адамға қолданылған әкімшілік жазалар мен әкімшілік-құқықтық Ықпал етудің басқа да шаралары ескіру мерзімдерінің өтуіне, әкімшілік жауаптылықты жоятын немесе әкімшілік жазаны жеңілдететін заңның қабылдануына байланысты жойылған немесе өзгертілген жағдайларға қолданылмайды.

     1 бөлім. Осы бапта заң шығарушы зиянды өтеу орын алатын жағдайлардың тізбесін береді және осындай зиянды өтеуге құқығы бар әкк санаттарын айқындайды.  

     Зиян ұғымы азаматтық құқыққа көбірек тән. Азаматтық құқықтағы зиян-бұл субъективті азаматтық құқықтың немесе игіліктің азаюы, жойылуы. Зиян жеке адамға немесе мүлікке байланысты болуы мүмкін. Алайда, қолданыстағы Азаматтық кодексте "зиян", "зиян" және "шығындар"ұғымдарының жалпы анықтамасы жоқ. Сөздікте "зиян", "залал", "залал" терминдері баламалы ұғымдар ретінде түсіндірілетінін атап өткен жөн, бірақ олардың заңды мағынасы әртүрлі. Зиян немесе зиян көбінесе синоним ретінде қарастырылады. "Зиян", "залал" ұғымдары сәйкес келмейді. Зиян-бұл мүліктік және мүліктік емес болып бөлінетін кең ұғым.

     Мүліктік зиян-бұл құндық нысаны бар құқық бұзушылықтың материалдық (экономикалық) салдары. Мүліктік зиянды ақшалай бағалау шығындар деп аталады.

     Бұл жағдайда бұл соттың немесе лауазымды адамның заңсыз әрекеттері нәтижесінде Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шаралары арқылы келтірілген зиян екендігі айтылады. Бұл жүргізушінің көлік құралын пайдалануға тыйым салуына немесе заңды тұлғаның қызметіне тыйым салуына және т. б. байланысты жоғалған пайда болуы мүмкін.

     ҚР АК-нің 917-бабында мүліктік немесе мүліктік емес игіліктер мен азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына заңсыз іс-әрекеттермен (әрекетсіздікпен) келтірілген зиян (мүліктік және (немесе) мүліктік емес) зиян келтірген адамның толық көлемде өтеуге жататыны бекітілген. Судьялар, лауазымды адамдар мемлекет атынан әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға өкілетті болғандықтан, олар кінәлі немесе олар жіберген қателіктер болған жағдайда зиянды өтеу республикалық бюджет қаражатынан жүзеге асырылуға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі судьяның, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органның (лауазымды адамның) заңсыз әрекеттері нәтижесінде келтірілген зиянды өтетуге құқығы бар адамдардың санаттарын тізімдейді:

     1) жәбірленуші (ӘҚБтК 745-бабының 1-бөлігі) - әкімшілік құқық бұзушылықпен жеке, мүліктік немесе моральдық зиян келтірілген жеке немесе заңды тұлға.

     2) судьяға, уәкілетті адамға іс бойынша іс жүргізуді болдырмайтын мән-жайлар туралы белгілі болған, бірақ ол тоқтатылмаған жағдайларда, ӘҚБтК-нің 741-бабының 1-бөлігінің 1-7), 11) тармақшаларында көрсетілген оңалту негіздері бойынша іс басталмауға, ал басталған іс тоқтатылуға тиіс тұлғалар және өндіріс қозғалған адамға моральдық немесе материалдық зиян келтірілді.

     ӘҚБтК 862 - бабының 3-бөлігі мұрагерлердің азамат қайтыс болған жағдайда зиянды өтеу құқығын көздейді. Жалпы ереже бойынша, АК-нің 59-тарауының нормаларына сәйкес зиянды өтеу құқығы заң бойынша мұрагерлер кезегіне байланысты ауысады (бірінші кезек, екінші және т.б.).

     Азаматтық кодекстің 1038 - бабына сәйкес мұрагерлік - бұл қайтыс болған азаматтың (мұрагердің) мүлкінің басқа адамға (адамдарға) - мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы. Сондай-ақ, Азаматтық кодекстің 1040-бабының ережесі бойынша мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның қайтыс болуымен тоқтатылмайтын құқықтар мен міндеттер кіретінін атап өткен жөн. Яғни, зиянды өтеу құқығы азаматтық-құқықтық қатынастар ережелеріне сәйкес мұраға қалдырылады.

     4-бөлім адамға зиян өтелмейтін жағдайларды ескертеді. Мұндай шарт-шындықты анықтауға кедергі келтіретін ерікті өзін-өзі сөйлету. Өзін-өзі айыптау күдіктілердің, айыпталушылардың және сотталушылардың тағдырында тағдырлы рөл атқаруы мүмкін, сот шешімінің заңдылығы мен әділдігіне күмән келтіріп, әділеттілікке ауыр салмақ түсіреді. Өзін-өзі сөйлету ерікті және мәжбүрлі болуы мүмкін, олардың арасындағы айырмашылық ерікті өзін-өзі сөйлеудің себептері жеке, ішкі сипатта болады, ал мәжбүрлі өзін-өзі сөйлеудің себептері айыпталушыға сыртқы әсер ету болып табылады (мысалы, айыпталушыға физикалық немесе психикалық зорлық-зомбылық қолдану). КСРО Жоғарғы Соты Пленумының қаулысында өзін-өзі айыптау "күдіктінің, айыпталушының, сотталушының көрінеу жалған айғақтары, алдын-ала тергеу органдары мен сотты ол шынымен жасамаған қылмыс жасағанына сендіру мақсатында берілген мәліметтер"ретінде анықталды. Әкімшілік құқық бұзушылық жасамаған адамның өндірісті қамтамасыз ету шараларын қолданудың теріс салдарларының басталуымен ерікті түрде өзін-өзі сөйлеуі осы адамның саналы шешімі ретінде бағаланады. Тиісінше, оған келтірілген зиян өтелмейді және өтелмеуі керек.  

     Алайда, соттар немесе шенеуніктер әр жағдайда адамның өзін-өзі келісуі ерікті болғанын және оның іс бойынша шындықты анықтауға кедергі келтіргенін анықтауы керек. Іс бойынша әкімшілік іс жүргізудің рұқсат етілмеген әдістерін қолдану не өзін-өзі айыптауға, адамға келтірілген зиянға әкеп соғуы мүмкін заңдылықты басқа да бұзушылықтар (алдау, бопсалау және т.б.) белгіленген жағдайларда, әкімшілік жауаптылыққа заңсыз тартылуына немесе уәкілетті органдардың өзге де заңсыз әрекеттеріне байланысты қанағаттандырылуға тиіс.

     Осы баптың 5-бөлігіне сәйкес зиянды өтеу осы баптың 2-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген мән-жайлар болған жағдайларда жүзеге асырылмайды. 862 әкімшілік жауаптылықты жоятын немесе әкімшілік жазаны жеңілдететін заңды қабылдаудың ескіру мерзімінің өтуіне байланысты әкімшілік жазаның және әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларының күші жойылған немесе өзгерген кезде зиянды өтеу туралы талап адамның істі тоқтатуға немесе оны өзгертуге келісімі болған уақытта ғана қанағаттандырылуға тиіс осы негіздер бойынша әкімшілік жазаны судья немесе лауазымды тұлға уақтылы қабылдаған жоқ.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы