Кедендік және өзге де құжаттарды тексеру нәтижелері туралы хабарламаларға дау айту

Сот практикасы көрсеткендей, кедендік даулар санатын бірнеше кіші санатқа бөлуге болады:

– камералдық кедендік тексеру нәтижелері бойынша бұзушылықтарды жою туралы хабарламаларға және бұзушылықтарды жою туралы хабарламаның орындалмағаны туралы шешімдерге дау айту;

– кедендік және өзге де құжаттарды тексеру нәтижелері туралы хабарламаларға дау айту;

– тауарларға арналған декларацияда мәлімделген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу туралы шешімдерге дау айту;

– кедендік төлемдер бойынша берешекті өтеу туралы хабарламаларға дау айту.

Кедендік және өзге де құжаттарды тексеру нәтижелері туралы хабарламаларға дау айту кедендік бақылау органдарының осы қатынастарды реттейтін КК-нің негізгі ережелерін сақтамауымен байланысты.

Мәселен, КК-нің 417-бабының 9-тармағына сәйкес, камералдық кедендік тексеру нәтижелері бойынша камералдық кедендік тексеру актісі жасалады, ол камералдық кедендік тексеруді аяқтау нысаны болып табылады.

Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасын бұзушылықтар анықталған жағдайда тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарылады. Камералдық кедендік тексеру актісінің нысанын уәкілетті орган бекітеді.

Камералдық кедендік тексерудің аяқталған күні деп камералдық кедендік тексеру актісінің жасалған күні есептеледі. Акт екі данада ресімделеді және кедендік тексеруді жүргізген лауазымды адамдар қол қояды. Камералдық кедендік тексеру актісінің бірінші данасы камералдық кедендік тексеру материалдарына қоса тіркеледі, ал актінің екінші данасы осы Кодекстің 416-бабында белгіленген тәртіппен камералдық кедендік тексеру аяқталған күннен бастап күнтізбелік бес күннен кешіктірілмей тексерілетін тұлғаға жіберіледі немесе табыс етіледі.

КК-нің 417-бабының 9-1-тармағына сәйкес, осы баптың 9-тармағында көзделген камералдық кедендік тексеру актісі жасалғанға дейін кеден органы осы Кодекстің 416-бабында белгіленген тәртіппен тексерілетін тұлғаға камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісін жібереді немесе табыс етеді.

Осы Кодекстің мақсаттары үшін камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісі деп кеден органы жасаған камералдық кедендік тексерудің алдын ала нәтижелері туралы құжат түсініледі.

Камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісі уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша жасалады. Бұл ретте тексерілетін тұлға камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісіне жазбаша қарсылық беруге құқылы.

Мысалы, жоғарыда көрсетілген нормалардың бұзылуы жеке кәсіпкердің «Түркістан облысы бойынша МКД» РММ-нің камералдық кедендік тексеру актісін және тексеру нәтижелері туралы хабарламаны жасау жөніндегі әрекеттерін заңсыз деп тану және тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жою туралы талап қоюын қанағаттандыруға негіз болған.

Соттар кәсіпкерге қатысты камералдық кедендік тексеру жүргізу барысында МКД КК-нің 417-бабының 9-1-тармағында көзделген, камералдық кедендік тексеру актісі жасалғанға дейін тексерілетін тұлғаға камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісін жіберу немесе табыс ету туралы талаптарды сақтамағанын анықтады.

КК-нің 417-бабының 9-1-тармағы заңға тәуелді нормативтік құқықтық актіге сілтеме жасайды. Аталған актіге сәйкес, уәкілетті орган камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісін тексерілетін тұлғаға жіберу немесе табыс ету тәртібі мен мерзімдерін, тексерілетін тұлғаның камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісіне жазбаша қарсылық беру тәртібі мен мерзімдерін, сондай-ақ мұндай қарсылықты қарау тәртібін бекітеді.

Осы тұрғыда кассациялық сот алқасы нормативтік құқықтық актілер арасында қайшылық бар екенін анықтады. Бұл қайшылық «Құқықтық актілер туралы» заңның 10-бабына сәйкес, заңдық күші жоғары актіні қолдану арқылы шешілуге тиіс.

«Құқықтық актілер туралы» заңның 11-бабының ережелеріне сәйкес, егер нормативтік құқықтық актілердің өзінде немесе оларды қолданысқа енгізу туралы актілерде өзгеше көзделмесе, барлық нормативтік құқықтық актілер тікелей қолданылады.

Қолданысқа енгізілген нормативтік құқықтық актілерді қолдану үшін қандай да бір қосымша нұсқаулар талап етілмейді.

Егер нормативтік құқықтық актінің өзінде оның қандай да бір құқық нормасы қосымша нормативтік құқықтық актінің негізінде қолданылатыны көрсетілсе, онда мұндай норма негізгі және қосымша нормативтік құқықтық актілерге сәйкес қолданылады.

Қосымша нормативтік құқықтық акт қабылданғанға дейін тиісті қатынастарды реттейтін нормативтік құқықтық актілер қолданылады.

Кассациялық сот алқасы жоғарыда келтірілген нормаларды ескере отырып, әкімшілік органның құқықты тиісінше қолдануы заңдық күші жоғары құқық нормасының мазмұнын анықтауды және оны сөзбе-сөз қолдануды қамтуға тиіс екенін атап өтті. Осы іс бойынша мұндай норма заң нормасы болып табылады.

Осыған байланысты 2023 жылғы 12 желтоқсандағы СКАД ВС қаулысымен 2023 жылғы 14 ақпандағы Түркістан облыстық сотының СКАД қаулысы жойылып, 2022 жылғы 17 қазандағы Түркістан облысының СМАС шешімі күшінде қалдырылды (6001-23-00-6ап/960).

Бірінші сатыдағы соттың жауапкердің 2021 жылғы 23 шілдедегі № 4 тексеру нәтижелері туралы хабарламаны негізсіз шығарғаны жөніндегі қорытындылары негізді деп танылды. Өйткені КК-нің 417-бабының 10-бөлігіне сәйкес, тексеру нәтижелері туралы хабарлама осы Кодекстің 416-бабында белгіленген тәртіппен камералдық кедендік тексеру актісімен бір мезгілде тексерілетін тұлғаға жіберіледі немесе табыс етіледі.

Сондай-ақ сот алқасы уәкілетті органның камералдық кедендік тексерудің алдын ала актісін жіберу және табыс ету тәртібін уақтылы бекітпеуі декларанттың құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына әкеп соқпауға тиіс екенін көрсетті.

Нормативтік база

1. 1995 жылғы 30 тамыздағы Қазақстан Республикасының Конституциясы;
2. Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі (бұдан әрі – ӘРПК);
3. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» кодексі (бұдан әрі – КК);
4. Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 13 желтоқсандағы № 115-VI Заңымен ратификацияланған Еуразиялық экономикалық одақтың Кеден кодексі (бұдан әрі – ЕАЭО КК);
5. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2019 жылғы 29 қарашадағы № 7 «Соттардың кеден заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысы;
6. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі (Салық кодексі);
7. Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі (бұдан әрі – КК);
8. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі (бұдан әрі – ӘҚБтК);
9. Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі (бұдан әрі – АПК);
10. 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт (бұдан әрі – ЕАЭО туралы шарт);
11. ЕАЭО құқығын құрайтын актілер (бұдан әрі – кедендік реттеу саласындағы халықаралық шарттар мен актілер);
12. Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2018 жылғы 27 наурыздағы № 42 «Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнын кедендік бақылауды жүргізу ерекшеліктері туралы» шешімі.

Пайдаланылған қысқартулар

СКАД ВС – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы;

СКАД – облыстық және оларға теңестірілген соттардың әкімшілік істер жөніндегі сот алқалары;

СМАС – ел өңірлерінің мамандандырылған ауданаралық әкімшілік соттары;

ММ – мемлекеттік мекеме;

РММ – республикалық мемлекеттік мекеме;

МКК – Мемлекеттік кірістер комитеті;

МКД – Мемлекеттік кірістер департаменті;

МКБ – Мемлекеттік кірістер басқармасы;

ЖШС – жауапкершілігі шектеулі серіктестік;

ЖК – жеке кәсіпкер.

Ескерту: мәтінде құқықтық нормаларға сілтеме жасау кезінде бірнеше мәселені нақтылаған жөн:

1. Бастапқы мәтіндегі 3-тармақта Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» кодексінің атауы мен қысқартылуы қолданылды. Алайда нормативтік базаның бірізділігін қамтамасыз ету үшін оны ресми атауымен және басқа кодекстерден ажырататын қысқартумен тексерген дұрыс.
2. 7-тармақтағы Кәсіпкерлік кодексі мен 3-тармақтағы кедендік реттеу туралы кодекстің екеуіне де «КК» қысқартуы қолданылып кетуі мүмкін. Сондықтан құқықтық құжатта әрқайсысына жеке қысқарту берген жөн.
3. «Кедендік және өзге де құжаттарды тексеру нәтижелері туралы хабарлама» атауы бүкіл мәтін бойында бастапқы нұсқаға сәйкес сақталды. Құжатты жариялау немесе сотқа ұсыну алдында тиісті хабарламаның заңнамадағы ресми атауымен сәйкестігін тексеру қажет.

Қаласаңыз, аударманы заңи мақалаға немесе сот практикасына арналған жарияланымға лайықтап, терминологиясын біріздендіріп, редакциялық тұрғыдан да өңдеп бере аламын.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау